Literatuuronderzoek
Opstroom en afstroom in het voortgezet onderwijs
Bart Smeets
student 451484
Master Educational Leadership
Leerlijn
Onderzoek
Opdracht Literatuuronderzoek
,Voorwoord
In de acht jaar dat ik werkzaam ben als leerlaagcoördinator van de brugklassen havo/vwo
heb ik altijd geaccepteerd dat gemiddeld 10% van de leerlingen aan het einde van de
brugklas afstromen naar het tweede leerjaar vmbo-tl. Op een afdeling met 250 leerlingen
was dat dus een gemiddelde van 25 leerlingen per schooljaar, een klas vol! Het opmerkelijke
is dat een aantal van deze leerlingen het niet goed doen in twee vmbo-tl, terwijl het
oorspronkelijke schooladvies toch minimaal havo is. In mijn beginjaren als coördinator
brugklassen dacht ik dat deze leerlingen een verkeerd advies hadden gekregen. In de loop
der jaren ging ik echter twijfelen aan deze aanname. Leerlingen met een diagnose AD(H)D
of dyslexie, gescheiden ouders of een zorgdossier hadden gevoelsmatig een grotere kans
om af te stromen dan andere leerlingen. Daarnaast waren er ook signalen vanuit het
docententeam en de mentoren. Leerlingen die als ‘lui’ of ‘ongemotiveerd’ werden aangeduid
tijdens leerlingbesprekingen hadden een grote kans om af te stromen aan het einde van de
brugklas. Al snel kon ik in de periode januari/februari op basis van cijfers en ervaring een
nauwkeurige inschatting maken welke leerlingen aan het einde van het schooljaar regulier
bevorderd zouden worden en welke leerlingen gingen afstromen. Maar het bleef steken in
een ‘gevoel’, een inschatting. Wat zijn nu echt succes factoren voor leerlingen in een
brugklas? Wanneer hebben ze echt een grotere kans dan andere kinderen om af te
stromen? Wat kunnen wij als school doen om die afstroom te beperken? Het onderwerp
voor mijn literatuuronderzoek was dan ook snel gevonden.
1
, Inhoudsopgave
Voorwoord 1
Inhoudsopgave 2
Inleiding 3
Aanleiding 4
Onderzoeksvraag 4
Theoretisch kader 5
Het advies van de basisschool 5
Achtergrondkenmerken 6
Sociaal emotionele factoren 7
Cognitieve factoren 7
De invloed van het voortgezet onderwijs 8
Methode 9
Conclusie 9
Discussie 10
Literatuurlijst 11
Bijlage 1; Review artikel 12
Bijlage 2; Publicatie 16
Bijlage 3; Handboek 17
2
Opstroom en afstroom in het voortgezet onderwijs
Bart Smeets
student 451484
Master Educational Leadership
Leerlijn
Onderzoek
Opdracht Literatuuronderzoek
,Voorwoord
In de acht jaar dat ik werkzaam ben als leerlaagcoördinator van de brugklassen havo/vwo
heb ik altijd geaccepteerd dat gemiddeld 10% van de leerlingen aan het einde van de
brugklas afstromen naar het tweede leerjaar vmbo-tl. Op een afdeling met 250 leerlingen
was dat dus een gemiddelde van 25 leerlingen per schooljaar, een klas vol! Het opmerkelijke
is dat een aantal van deze leerlingen het niet goed doen in twee vmbo-tl, terwijl het
oorspronkelijke schooladvies toch minimaal havo is. In mijn beginjaren als coördinator
brugklassen dacht ik dat deze leerlingen een verkeerd advies hadden gekregen. In de loop
der jaren ging ik echter twijfelen aan deze aanname. Leerlingen met een diagnose AD(H)D
of dyslexie, gescheiden ouders of een zorgdossier hadden gevoelsmatig een grotere kans
om af te stromen dan andere leerlingen. Daarnaast waren er ook signalen vanuit het
docententeam en de mentoren. Leerlingen die als ‘lui’ of ‘ongemotiveerd’ werden aangeduid
tijdens leerlingbesprekingen hadden een grote kans om af te stromen aan het einde van de
brugklas. Al snel kon ik in de periode januari/februari op basis van cijfers en ervaring een
nauwkeurige inschatting maken welke leerlingen aan het einde van het schooljaar regulier
bevorderd zouden worden en welke leerlingen gingen afstromen. Maar het bleef steken in
een ‘gevoel’, een inschatting. Wat zijn nu echt succes factoren voor leerlingen in een
brugklas? Wanneer hebben ze echt een grotere kans dan andere kinderen om af te
stromen? Wat kunnen wij als school doen om die afstroom te beperken? Het onderwerp
voor mijn literatuuronderzoek was dan ook snel gevonden.
1
, Inhoudsopgave
Voorwoord 1
Inhoudsopgave 2
Inleiding 3
Aanleiding 4
Onderzoeksvraag 4
Theoretisch kader 5
Het advies van de basisschool 5
Achtergrondkenmerken 6
Sociaal emotionele factoren 7
Cognitieve factoren 7
De invloed van het voortgezet onderwijs 8
Methode 9
Conclusie 9
Discussie 10
Literatuurlijst 11
Bijlage 1; Review artikel 12
Bijlage 2; Publicatie 16
Bijlage 3; Handboek 17
2
