Casus 4 marktwerking en marktvormen – maandag 26 november.
Leerdoelen
1. Wat is een markt (werking en efficiëntie)?
2. Welke marktvormen kunnen worden onderscheiden? Ook voor GZ?
3. Welke vormen van concurrentie zijn er? Ook voor GZ?
Markt: ontmoeting tussen vraag en aanbod, als gevolg hiervan komt een prijs tot stand.
Marktvorm: alle omstandigheden waaronder de ruil (koop en verkoop) op een markt
plaatsvindt en op welke manier de prijs tot stand komt.
Folland, S., Stano, M., and Goodman, A. (2017). The economics of health and health care
(Eighth edition, International edition). New York, NY: Routledge.
Chapter 18 t/m pagina 488 – equity, efficiency and need
Edgeworth box:
Eerste theorema laat zien dat concurrerende markten onder sommige omstandigheden
economisch efficiënt zijn.
Tweede theorema stelt vast dat een samenleving elk gewenste economisch efficiënte
uitkomst kan bereiken door concurrerende markten als het begint met de juiste initiële
schenkingen.
Samenvatting
1) Pareto-efficiëntie definieert een situatie waarin het niet langer mogelijk is om
wederzijds voordelige veranderingen aan te brengen. Het is Pareto efficiënt om alle
wegen uit te putten voor winsten die iemand ten goede komen en niemand schaden.
2) Onder theoretische omstandigheden van perfecte concurrentie is de concurrerende
markt Pareto-efficiënt. In de Edgeworth-box voor uitwisseling, ongeacht de initiële
schenkingspositie, zal een competitieve vrije uitwisseling leiden tot een Pareto-
efficiënt punt, een punt op de contractcurve. Dit is de eerste fundamentele stelling
van welvaartseconomie.
3) De Tweede Fundamentele Stelling van Welzijnseconomie wordt ook geïllustreerd
door de Edge-waarde box voor uitwisseling. De stelling luidt dat we een Pareto-
efficiënte uitkomst in principe kunnen bereiken door een concurrerende markt, met
een geschikte initiële verdeling van middelen.
4) Prijsdiscriminatie is Pareto ondoeltreffend. Dit resultaat omvat die vorm van
prijsdiscriminatie die ontstaat wanneer een bevoordeeld deel van de bevolking
verlaagde prijzen krijgt voor gezondheidszorg om de toegang te verbeteren.
5) De zorgsector wijkt in veel opzichten af van de voorwaarden voor een perfecte
concurrentie. Deze omvatten belangrijke kwesties van de rol van onzekerheid, de rol
van informatie en de rol van externe factoren.
6) De stelling van de Tweede Best suggereert dat het bevorderen van competitieve
kenmerken op de markten voor gezondheidszorg niet per se welzijnsverhogend
werkt. Niettemin kunnen veel concurrerende voorstellen in de praktijk
welvaartsverhogend zijn.
Pagina 1 van 16
,Guinness, L. & V. Wiseman (ed.) (2011), Introduction to Health Economics, McGraw Hill:
Open University Press
Hoofdstuk 7 – a simple market model
Schut E. & M. Varkevisser (2016), Economie van de gezondheidszorg, Springer Media BV, 6e
druk
Hoofdstuk 11
Wat is een markt?
Wat is marktwerking?
Het tot stand komen van een evenwichtsprijs voor een goed of voor een dienst, wanneer er
een gegeven verhouding bestaat tussen vraag en aanbod: zorgverzekeraars en
zorgaanbieders concurreren met elkaar om de consument van doelmatige en zorg op maat
te voorzien.
Goede marktwerking vereist dat vragers en aanbieders onafhankelijk van elkaar opereren en
goed geïnformeerd zijn over de prijs en de kwaliteit van de aangeboden producten of
diensten. Uitzondering in de gezondheidszorg:
- Informatie sterk ongelijk verdeeld over vragers en aanbieders: arts stelt diagnose/
therapie vast en bepaalt daarmee grotendeels de vraag naar zorg
- Inherente onzekerheden over het tijdstip, de omvang en het effect van zorg maar
zeer ten dele door verzekeringen af te dekken en leiden dergelijke verzekeringen op
hun beurt tot een verstoring van het marktmechanisme
- Mensen vinden een situatie waarin alleen koopkracht de toegang tot
gezondheidszorg bepaalt niet acceptabel
Drie fasen van de ontwikkeling van een zorgstelsel (Cutler, 2002):
1. Gericht op waarborgen van universele en gelijke toegang tot zorgvoorzieningen (NL
tot eind jaren zestig)
Pagina 2 van 16
, 2. Gericht op kostenbeheersing via prijsregulering, budgettering en rantsoenering (NL
tot eind jaren negentig)
3. Gericht op versterking van prikkels voor doelmatigheid en de introductie van meer
marktwerking (vanaf 2000)
Samenhangende soorten markten in gezondheidszorg:
1. Zorgverleningsmarkt: de levering van zorg door zorgaanbieders aan zorgvragers
(patiënten)
2. Zorgverzekeringsmarkt: leveren van financiële zekerheid in ruil voor een premie
(ontstaan door de behoefte om het toenemende financiële risico af te dekken)
3. Zorginkoopmarkt: de zorg die zorgverzekeraars inkopen bij zorgaanbieders.
Deze drie marktvormen zijn de plaatsen in de driehoek van:
1. Zorgaanbieders: ziekenhuizen, artsen etc.
2. Zorgvragers/verzekerden: de patiënten
3. Zorgverzekeraars: Menzis etc.
Wat is concurrentie?
Wanneer twee of meer bedrijven strijden om een grotere positie op de markt.
Drie vormen van concurrentie zijn te onderscheiden:
1. Concurrentie op de markt
2. Concurrentie om de markt
3. Concurrentie door vergelijking
Concurrentie op de markt
Sprake van wanneer aanbieders direct met elkaar concurreren om de gunst van
consumenten, die vrij kunnen kiezen voor de aanbieder met de voor hen gunstigste prijs-
kwaliteitverhouding. Prikkels voor goed presteren hoog, want presteer je niet goed dan
koopt niemand wat bij je en neemt je marktaandeel als producent af.
Belangrijke veronderstellingen aan dit ‘ideale’ marktmodel perfecte competitie (volkomen
concurrentie):
1. Er is sprake van een dusdanig groot aantal aanbieders en vragers dat elk van hen een
verwaarloosbaar klein marktaandeel heeft.
2. Het product is homogeen, bestaan geen kwaliteitsverschillen tussen producten
3. Markt is volledig transparant, zowel vragers als aanbieders beschikken over alle
relevante informatie.
Pagina 3 van 16
Leerdoelen
1. Wat is een markt (werking en efficiëntie)?
2. Welke marktvormen kunnen worden onderscheiden? Ook voor GZ?
3. Welke vormen van concurrentie zijn er? Ook voor GZ?
Markt: ontmoeting tussen vraag en aanbod, als gevolg hiervan komt een prijs tot stand.
Marktvorm: alle omstandigheden waaronder de ruil (koop en verkoop) op een markt
plaatsvindt en op welke manier de prijs tot stand komt.
Folland, S., Stano, M., and Goodman, A. (2017). The economics of health and health care
(Eighth edition, International edition). New York, NY: Routledge.
Chapter 18 t/m pagina 488 – equity, efficiency and need
Edgeworth box:
Eerste theorema laat zien dat concurrerende markten onder sommige omstandigheden
economisch efficiënt zijn.
Tweede theorema stelt vast dat een samenleving elk gewenste economisch efficiënte
uitkomst kan bereiken door concurrerende markten als het begint met de juiste initiële
schenkingen.
Samenvatting
1) Pareto-efficiëntie definieert een situatie waarin het niet langer mogelijk is om
wederzijds voordelige veranderingen aan te brengen. Het is Pareto efficiënt om alle
wegen uit te putten voor winsten die iemand ten goede komen en niemand schaden.
2) Onder theoretische omstandigheden van perfecte concurrentie is de concurrerende
markt Pareto-efficiënt. In de Edgeworth-box voor uitwisseling, ongeacht de initiële
schenkingspositie, zal een competitieve vrije uitwisseling leiden tot een Pareto-
efficiënt punt, een punt op de contractcurve. Dit is de eerste fundamentele stelling
van welvaartseconomie.
3) De Tweede Fundamentele Stelling van Welzijnseconomie wordt ook geïllustreerd
door de Edge-waarde box voor uitwisseling. De stelling luidt dat we een Pareto-
efficiënte uitkomst in principe kunnen bereiken door een concurrerende markt, met
een geschikte initiële verdeling van middelen.
4) Prijsdiscriminatie is Pareto ondoeltreffend. Dit resultaat omvat die vorm van
prijsdiscriminatie die ontstaat wanneer een bevoordeeld deel van de bevolking
verlaagde prijzen krijgt voor gezondheidszorg om de toegang te verbeteren.
5) De zorgsector wijkt in veel opzichten af van de voorwaarden voor een perfecte
concurrentie. Deze omvatten belangrijke kwesties van de rol van onzekerheid, de rol
van informatie en de rol van externe factoren.
6) De stelling van de Tweede Best suggereert dat het bevorderen van competitieve
kenmerken op de markten voor gezondheidszorg niet per se welzijnsverhogend
werkt. Niettemin kunnen veel concurrerende voorstellen in de praktijk
welvaartsverhogend zijn.
Pagina 1 van 16
,Guinness, L. & V. Wiseman (ed.) (2011), Introduction to Health Economics, McGraw Hill:
Open University Press
Hoofdstuk 7 – a simple market model
Schut E. & M. Varkevisser (2016), Economie van de gezondheidszorg, Springer Media BV, 6e
druk
Hoofdstuk 11
Wat is een markt?
Wat is marktwerking?
Het tot stand komen van een evenwichtsprijs voor een goed of voor een dienst, wanneer er
een gegeven verhouding bestaat tussen vraag en aanbod: zorgverzekeraars en
zorgaanbieders concurreren met elkaar om de consument van doelmatige en zorg op maat
te voorzien.
Goede marktwerking vereist dat vragers en aanbieders onafhankelijk van elkaar opereren en
goed geïnformeerd zijn over de prijs en de kwaliteit van de aangeboden producten of
diensten. Uitzondering in de gezondheidszorg:
- Informatie sterk ongelijk verdeeld over vragers en aanbieders: arts stelt diagnose/
therapie vast en bepaalt daarmee grotendeels de vraag naar zorg
- Inherente onzekerheden over het tijdstip, de omvang en het effect van zorg maar
zeer ten dele door verzekeringen af te dekken en leiden dergelijke verzekeringen op
hun beurt tot een verstoring van het marktmechanisme
- Mensen vinden een situatie waarin alleen koopkracht de toegang tot
gezondheidszorg bepaalt niet acceptabel
Drie fasen van de ontwikkeling van een zorgstelsel (Cutler, 2002):
1. Gericht op waarborgen van universele en gelijke toegang tot zorgvoorzieningen (NL
tot eind jaren zestig)
Pagina 2 van 16
, 2. Gericht op kostenbeheersing via prijsregulering, budgettering en rantsoenering (NL
tot eind jaren negentig)
3. Gericht op versterking van prikkels voor doelmatigheid en de introductie van meer
marktwerking (vanaf 2000)
Samenhangende soorten markten in gezondheidszorg:
1. Zorgverleningsmarkt: de levering van zorg door zorgaanbieders aan zorgvragers
(patiënten)
2. Zorgverzekeringsmarkt: leveren van financiële zekerheid in ruil voor een premie
(ontstaan door de behoefte om het toenemende financiële risico af te dekken)
3. Zorginkoopmarkt: de zorg die zorgverzekeraars inkopen bij zorgaanbieders.
Deze drie marktvormen zijn de plaatsen in de driehoek van:
1. Zorgaanbieders: ziekenhuizen, artsen etc.
2. Zorgvragers/verzekerden: de patiënten
3. Zorgverzekeraars: Menzis etc.
Wat is concurrentie?
Wanneer twee of meer bedrijven strijden om een grotere positie op de markt.
Drie vormen van concurrentie zijn te onderscheiden:
1. Concurrentie op de markt
2. Concurrentie om de markt
3. Concurrentie door vergelijking
Concurrentie op de markt
Sprake van wanneer aanbieders direct met elkaar concurreren om de gunst van
consumenten, die vrij kunnen kiezen voor de aanbieder met de voor hen gunstigste prijs-
kwaliteitverhouding. Prikkels voor goed presteren hoog, want presteer je niet goed dan
koopt niemand wat bij je en neemt je marktaandeel als producent af.
Belangrijke veronderstellingen aan dit ‘ideale’ marktmodel perfecte competitie (volkomen
concurrentie):
1. Er is sprake van een dusdanig groot aantal aanbieders en vragers dat elk van hen een
verwaarloosbaar klein marktaandeel heeft.
2. Het product is homogeen, bestaan geen kwaliteitsverschillen tussen producten
3. Markt is volledig transparant, zowel vragers als aanbieders beschikken over alle
relevante informatie.
Pagina 3 van 16
