2023 -
2024
Vennootschapsgeschillen
op burgerlijk en
strafrechtelijk gebied
MANAMA VENNOOTSCHAPSRECHT
KU LEUVEN – CAMPUS BRUSSEL
0
,Inhoudstafel
INHOUDSTAFEL ......................................................................................................................1
DEEL I – VENNOOTSCHAPSGESCHILLEN OP STRAFRECHTELIJK GEBIED ..................................16
I. DEEL 1 – ALGEMENE PRINCIPES VAN STRAFRECHT EN STRAFPROCESRECHT..........................................20
Begrippen en situering ....................................................................................................................... 20
a. Materieel strafrecht en strafprocesrecht........................................................................................ 20
b. Algemeen en bijzonder strafrecht .................................................................................................. 20
Materieel strafrecht........................................................................................................................... 21
a. Basisprincipes inzake strafbaarheid................................................................................................ 21
i. Het legaliteitsbeginsel ............................................................................................................... 21
ii. Misdrijf - constitutieve elementen van een misdrijf.................................................................... 21
§ Materieel element................................................................................................................. 21
§ Moreel element .................................................................................................................... 22
- Drie elementen van het schuldbegrip onder de wet........................................................... 22
- Schuldvorm bij stilzwijgen van de wetgever (klassieke leer) ................................................ 22
§ Drie pijlers van strafbaarheid................................................................................................. 23
- Hoofddaderschap aan misdrijf........................................................................................... 23
- Strafbare deelneming (art.66-69 Sw.) ................................................................................ 23
- Strafbare poging (art.51-53 Sw.) ........................................................................................ 25
b. Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van natuurlijke personen ..................................................... 26
i. Toerekening .............................................................................................................................. 26
§ Modaliteiten van toerekening aan de dader of deelnemer ...................................................... 26
§ In het raam van de vennootschapsactiviteit ........................................................................... 27
§ Toerekening en interne bedrijfsorganisatie............................................................................. 28
- Verantwoordelijkheid van de rechtspersoon én van het management ............................... 28
- Interne delegatie? ............................................................................................................. 28
i. Straffen – natuurlijke personen.................................................................................................. 30
§ Hoofdstraffen........................................................................................................................ 30
§ Bijkomende straffen .............................................................................................................. 31
c. Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen ............................................................. 33
i. Wet van 4 mei 1999................................................................................................................... 33
§ Principe ................................................................................................................................. 33
- Wet van 4 mei 1999: assimilatie rechtspersoon met natuurlijk persoon ............................ 33
- Het is een eigen en geen afgeleide strafrechtelijke verantwoordelijkheid (!) (Cass.
20/12/05) .................................................................................................................................. 33
- (!!) relevantie handelswijze natuurlijke persoon ................................................................ 33
- Geen objectieve strafrechtelijke aansprakelijkheid ............................................................ 34
§ Toepassingsgebied ratione personae (art. 5 Sw.) ................................................................... 34
§ Toepassingsgebied ratione materiae...................................................................................... 35
ii. Toerekening .............................................................................................................................. 35
§ Materiële toerekening (art.5, lid 1 Sw.) .................................................................................. 35
§ Morele toerekening............................................................................................................... 37
- Geen wettelijke criteria ..................................................................................................... 37
- MAAR - Richtsnoeren in parlementaire voorbereiding en rechtspraak ............................... 37
- Ambiuïgiteit ...................................................................................................................... 39
1
, - Toepassingen .................................................................................................................... 40
iii. Straffen (art.7bis, lid 1 Sw. – met uitsluiting van de publiekrechtelijke rechtspersoon (art.7bis, lid
2 Sw.: enkel eenvoudige schuldigverklaring)....................................................................................... 41
§ Hoofdstraf: geldboete (art.41bis Sw.) .................................................................................... 41
§ Bijkomende straffen (art.7bis, lid 1 Sw.)................................................................................. 42
d. Samenloop van strafrechtelijke verantwoordelijkheid .................................................................... 43
e. Toepasselijkheid beginselen algemeen strafrecht op bijzondere strafwetten ................................. 43
c. ........................................................................................................................................................... 43
i. Algemene regel ......................................................................................................................... 43
ii. Drie uitzonderingen ................................................................................................................... 44
§ “Andersluidende bepalingen” in de bijzondere wet................................................................ 44
§ Strafbare deelneming (Boek I – Hoofdstuk VII): enkel toepasselijk wanneer de bijzondere wet
dat uitdrukkelijk bepaalt (is meestal zo) ......................................................................................... 44
§ Verzachtende omstandigheden ten aanzien van wanbedrijven (artikel 85 Sw.) ...................... 45
Strafprocesrecht (niet op EX) ............................................................................................................. 45
a. Bewijslevering inzake het ‘vennootschapsmisdrijf’ ......................................................................... 45
i. Bewijslast .................................................................................................................................. 45
§ Basisprincipe: het vermoeden van onschuld .......................................................................... 45
§ Draagwijdte........................................................................................................................... 45
- Drager van de bewijslast ................................................................................................... 45
- Omvang van de bewijslast ................................................................................................. 46
ii. Bewijsvoering ............................................................................................................................ 46
§ Basisprincipe: de vrijheid van bewijs ....................................................................................... 46
§ Enkele bewijsmiddelen ten aanzien van de verdachte-rechtspersoon .................................... 47
- De huiszoeking .................................................................................................................. 47
- De inbeslagneming ............................................................................................................ 49
- Deskundigenonderzoek ..................................................................................................... 50
§ Uitsluiting van onrechtmatig bewijs ....................................................................................... 50
iii. De bewijswaardering ................................................................................................................. 52
b. Procedurekwesties t.a.v. de rechtspersoon-verdachte ................................................................... 52
i. Verval strafvordering (art.20 V.T.Sv.) ......................................................................................... 52
ii. Voorlopige maatregelen door de onderzoeksrechter (art.91 Sv.) ................................................ 53
c. Rechtpersoon als slachtoffer .......................................................................................................... 53
i. Eenvoudige klacht bij politie of parket ....................................................................................... 53
ii. Verklaring van benadeelde persoon (art.5bis V.T.Sv.) ................................................................. 53
iii. het uitoefenen van de burgerlijke vordering voor de strafrechter (via klacht met burgerlijke
partijstelling in handen van de onderzoeksrechter, dan wel rechtstreekse dagvaarding voor het
vonnisgerecht) ................................................................................................................................... 54
§ Het uitoefenen van de burgerlijke vordering – optierecht - “le criminel tient le civil en état”
(art.4, lid 1 V.T.Sv.)......................................................................................................................... 54
§ Het uitoefenen van de burgerlijke vordering voor de strafrechter .......................................... 55
- Vertegenwoordiging rechtspersoon (art.703 Ger.W.):........................................................ 55
- Voorwaarden inzake de burgerlijke vordering voor de strafrechter .................................... 55
- De ‘burgerlijke partijstelling’.............................................................................................. 55
- De (rechts)persoon die overeenkomstig art.1384 B.W. civielrechtelijk aansprakelijk is voor
de dader van het misdrijf (CAP).................................................................................................. 56
iv. het uitoefenen van de burgerlijke vordering voor de burgerlijke rechter .................................... 56
d. De verjaring van de strafvordering en van de burgerlijke vordering uit een misdrijf ....................... 56
i. Verjaring van de strafvordering.................................................................................................. 56
2
, ii. Verjaring van de burgerlijke vordering uit een misdrijf ............................................................... 57
II. DEEL 2 – BIJZONDER STRAFRECHT (“vennootschaps-strafrecht”)...........................................................59
Gemeenrechtelijke misdrijven............................................................................................................ 59
a. Valsheid in geschriften en in informatica (art.193-210bis Sw.) ........................................................ 59
i. Valsheid in geschriften (art.193 e.v. Sw.).................................................................................... 59
§ Materieel bestanddeel .......................................................................................................... 59
1) Vermommen van de waarheid ....................................................................................... 59
2) Gepleegd in één van de geschriften beschermd door de wet of in informatica................ 60
3) Op één van de wijzen door de wet bepaald (artikel 193-195 Sw.) ................................... 61
4) Waaruit een mogelijk (materieel of moreel) nadeel kan ontstaan : snel .......................... 61
§ Schuldbestanddeel (bijzonder opzet) ..................................................................................... 62
§ Toepassing: “stratageem-rechtspraak (niet voor EX) .............................................................. 62
§ Verwante misdrijven ............................................................................................................. 63
- Fiscale valsheden (art. 450 W.I.B.92, 73bis W.B.T.W., … - zie infra) .................................... 63
- Valsheden in de jaarrekeningen (art.3:44 WVV – zie infra) ................................................. 63
- Valsheden in het sociaal recht ........................................................................................... 63
ii. Gebruik maken van een vervalst geschrift (art.197 Sw.) ............................................................. 63
§ Twee onderscheiden misdrijven ............................................................................................ 63
§ Materieel bestanddeel .......................................................................................................... 64
1) Vals geschrift ................................................................................................................. 64
2) Gebruik maken – een daad van gebruik.......................................................................... 64
3) Mogelijk nadeel (heel snel vervuld) ................................................................................ 64
§ Schuldbestanddeel (art.213 Sw.): bedrieglijk opzet of oogmerk om te schaden ...................... 64
§ Overturned misdrijf ............................................................................................................... 64
§ Uitbreiding strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de vervalser: ....................................... 65
§ Strafmaat: in beginsel correctionalisatie ................................................................................ 65
iii. Valsheid in informatica (art.210bis, § 1 Sw)................................................................................ 66
§ Materieel bestanddeel .......................................................................................................... 66
§ Schuldbestanddeel: “bedrieglijk opzet” of “oogmerk om te schaden” .................................... 66
§ Voorbeelden ......................................................................................................................... 66
iv. Gebruik van valse informaticagegevens (art.210bis, § 2 Sw.) ...................................................... 66
§ Materieel bestanddeel .......................................................................................................... 66
§ Schuldbestanddeel: “bedrieglijk opzet” of “oogmerk om te schaden...................................... 66
b. Omkoping...................................................................................................................................... 67
i. Publieke corruptie (art.246-252 Sw.) .......................................................................................... 67
§ Materieel bestanddeel .......................................................................................................... 67
1) Personen die een openbaar ambt uitoefenen................................................................. 67
2) Omkopingshandeling ..................................................................................................... 67
3) Voorwerp van de omkoping (art.247 Sw.) ...................................................................... 68
§ Schuldbestanddeel: algemeen opzet...................................................................................... 68
ii. Private corruptie (art.504bis-ter Sw.) ......................................................................................... 69
§ Materieel bestanddeel .......................................................................................................... 69
1) Bestuurder, zaakvoerder, lasthebber, aangestelde ......................................................... 69
2) Omkopingshandeling : zie publieke corruptive ............................................................... 69
3) Voorwerp van de omkoping (art.247 Sw.) ...................................................................... 69
§ Schuldbestanddeel: algemeen opzet...................................................................................... 69
c. Schending fabricagegeheim (art. 309 Sw.) ...................................................................................... 70
§ Materieel bestanddeel .......................................................................................................... 70
3
2024
Vennootschapsgeschillen
op burgerlijk en
strafrechtelijk gebied
MANAMA VENNOOTSCHAPSRECHT
KU LEUVEN – CAMPUS BRUSSEL
0
,Inhoudstafel
INHOUDSTAFEL ......................................................................................................................1
DEEL I – VENNOOTSCHAPSGESCHILLEN OP STRAFRECHTELIJK GEBIED ..................................16
I. DEEL 1 – ALGEMENE PRINCIPES VAN STRAFRECHT EN STRAFPROCESRECHT..........................................20
Begrippen en situering ....................................................................................................................... 20
a. Materieel strafrecht en strafprocesrecht........................................................................................ 20
b. Algemeen en bijzonder strafrecht .................................................................................................. 20
Materieel strafrecht........................................................................................................................... 21
a. Basisprincipes inzake strafbaarheid................................................................................................ 21
i. Het legaliteitsbeginsel ............................................................................................................... 21
ii. Misdrijf - constitutieve elementen van een misdrijf.................................................................... 21
§ Materieel element................................................................................................................. 21
§ Moreel element .................................................................................................................... 22
- Drie elementen van het schuldbegrip onder de wet........................................................... 22
- Schuldvorm bij stilzwijgen van de wetgever (klassieke leer) ................................................ 22
§ Drie pijlers van strafbaarheid................................................................................................. 23
- Hoofddaderschap aan misdrijf........................................................................................... 23
- Strafbare deelneming (art.66-69 Sw.) ................................................................................ 23
- Strafbare poging (art.51-53 Sw.) ........................................................................................ 25
b. Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van natuurlijke personen ..................................................... 26
i. Toerekening .............................................................................................................................. 26
§ Modaliteiten van toerekening aan de dader of deelnemer ...................................................... 26
§ In het raam van de vennootschapsactiviteit ........................................................................... 27
§ Toerekening en interne bedrijfsorganisatie............................................................................. 28
- Verantwoordelijkheid van de rechtspersoon én van het management ............................... 28
- Interne delegatie? ............................................................................................................. 28
i. Straffen – natuurlijke personen.................................................................................................. 30
§ Hoofdstraffen........................................................................................................................ 30
§ Bijkomende straffen .............................................................................................................. 31
c. Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen ............................................................. 33
i. Wet van 4 mei 1999................................................................................................................... 33
§ Principe ................................................................................................................................. 33
- Wet van 4 mei 1999: assimilatie rechtspersoon met natuurlijk persoon ............................ 33
- Het is een eigen en geen afgeleide strafrechtelijke verantwoordelijkheid (!) (Cass.
20/12/05) .................................................................................................................................. 33
- (!!) relevantie handelswijze natuurlijke persoon ................................................................ 33
- Geen objectieve strafrechtelijke aansprakelijkheid ............................................................ 34
§ Toepassingsgebied ratione personae (art. 5 Sw.) ................................................................... 34
§ Toepassingsgebied ratione materiae...................................................................................... 35
ii. Toerekening .............................................................................................................................. 35
§ Materiële toerekening (art.5, lid 1 Sw.) .................................................................................. 35
§ Morele toerekening............................................................................................................... 37
- Geen wettelijke criteria ..................................................................................................... 37
- MAAR - Richtsnoeren in parlementaire voorbereiding en rechtspraak ............................... 37
- Ambiuïgiteit ...................................................................................................................... 39
1
, - Toepassingen .................................................................................................................... 40
iii. Straffen (art.7bis, lid 1 Sw. – met uitsluiting van de publiekrechtelijke rechtspersoon (art.7bis, lid
2 Sw.: enkel eenvoudige schuldigverklaring)....................................................................................... 41
§ Hoofdstraf: geldboete (art.41bis Sw.) .................................................................................... 41
§ Bijkomende straffen (art.7bis, lid 1 Sw.)................................................................................. 42
d. Samenloop van strafrechtelijke verantwoordelijkheid .................................................................... 43
e. Toepasselijkheid beginselen algemeen strafrecht op bijzondere strafwetten ................................. 43
c. ........................................................................................................................................................... 43
i. Algemene regel ......................................................................................................................... 43
ii. Drie uitzonderingen ................................................................................................................... 44
§ “Andersluidende bepalingen” in de bijzondere wet................................................................ 44
§ Strafbare deelneming (Boek I – Hoofdstuk VII): enkel toepasselijk wanneer de bijzondere wet
dat uitdrukkelijk bepaalt (is meestal zo) ......................................................................................... 44
§ Verzachtende omstandigheden ten aanzien van wanbedrijven (artikel 85 Sw.) ...................... 45
Strafprocesrecht (niet op EX) ............................................................................................................. 45
a. Bewijslevering inzake het ‘vennootschapsmisdrijf’ ......................................................................... 45
i. Bewijslast .................................................................................................................................. 45
§ Basisprincipe: het vermoeden van onschuld .......................................................................... 45
§ Draagwijdte........................................................................................................................... 45
- Drager van de bewijslast ................................................................................................... 45
- Omvang van de bewijslast ................................................................................................. 46
ii. Bewijsvoering ............................................................................................................................ 46
§ Basisprincipe: de vrijheid van bewijs ....................................................................................... 46
§ Enkele bewijsmiddelen ten aanzien van de verdachte-rechtspersoon .................................... 47
- De huiszoeking .................................................................................................................. 47
- De inbeslagneming ............................................................................................................ 49
- Deskundigenonderzoek ..................................................................................................... 50
§ Uitsluiting van onrechtmatig bewijs ....................................................................................... 50
iii. De bewijswaardering ................................................................................................................. 52
b. Procedurekwesties t.a.v. de rechtspersoon-verdachte ................................................................... 52
i. Verval strafvordering (art.20 V.T.Sv.) ......................................................................................... 52
ii. Voorlopige maatregelen door de onderzoeksrechter (art.91 Sv.) ................................................ 53
c. Rechtpersoon als slachtoffer .......................................................................................................... 53
i. Eenvoudige klacht bij politie of parket ....................................................................................... 53
ii. Verklaring van benadeelde persoon (art.5bis V.T.Sv.) ................................................................. 53
iii. het uitoefenen van de burgerlijke vordering voor de strafrechter (via klacht met burgerlijke
partijstelling in handen van de onderzoeksrechter, dan wel rechtstreekse dagvaarding voor het
vonnisgerecht) ................................................................................................................................... 54
§ Het uitoefenen van de burgerlijke vordering – optierecht - “le criminel tient le civil en état”
(art.4, lid 1 V.T.Sv.)......................................................................................................................... 54
§ Het uitoefenen van de burgerlijke vordering voor de strafrechter .......................................... 55
- Vertegenwoordiging rechtspersoon (art.703 Ger.W.):........................................................ 55
- Voorwaarden inzake de burgerlijke vordering voor de strafrechter .................................... 55
- De ‘burgerlijke partijstelling’.............................................................................................. 55
- De (rechts)persoon die overeenkomstig art.1384 B.W. civielrechtelijk aansprakelijk is voor
de dader van het misdrijf (CAP).................................................................................................. 56
iv. het uitoefenen van de burgerlijke vordering voor de burgerlijke rechter .................................... 56
d. De verjaring van de strafvordering en van de burgerlijke vordering uit een misdrijf ....................... 56
i. Verjaring van de strafvordering.................................................................................................. 56
2
, ii. Verjaring van de burgerlijke vordering uit een misdrijf ............................................................... 57
II. DEEL 2 – BIJZONDER STRAFRECHT (“vennootschaps-strafrecht”)...........................................................59
Gemeenrechtelijke misdrijven............................................................................................................ 59
a. Valsheid in geschriften en in informatica (art.193-210bis Sw.) ........................................................ 59
i. Valsheid in geschriften (art.193 e.v. Sw.).................................................................................... 59
§ Materieel bestanddeel .......................................................................................................... 59
1) Vermommen van de waarheid ....................................................................................... 59
2) Gepleegd in één van de geschriften beschermd door de wet of in informatica................ 60
3) Op één van de wijzen door de wet bepaald (artikel 193-195 Sw.) ................................... 61
4) Waaruit een mogelijk (materieel of moreel) nadeel kan ontstaan : snel .......................... 61
§ Schuldbestanddeel (bijzonder opzet) ..................................................................................... 62
§ Toepassing: “stratageem-rechtspraak (niet voor EX) .............................................................. 62
§ Verwante misdrijven ............................................................................................................. 63
- Fiscale valsheden (art. 450 W.I.B.92, 73bis W.B.T.W., … - zie infra) .................................... 63
- Valsheden in de jaarrekeningen (art.3:44 WVV – zie infra) ................................................. 63
- Valsheden in het sociaal recht ........................................................................................... 63
ii. Gebruik maken van een vervalst geschrift (art.197 Sw.) ............................................................. 63
§ Twee onderscheiden misdrijven ............................................................................................ 63
§ Materieel bestanddeel .......................................................................................................... 64
1) Vals geschrift ................................................................................................................. 64
2) Gebruik maken – een daad van gebruik.......................................................................... 64
3) Mogelijk nadeel (heel snel vervuld) ................................................................................ 64
§ Schuldbestanddeel (art.213 Sw.): bedrieglijk opzet of oogmerk om te schaden ...................... 64
§ Overturned misdrijf ............................................................................................................... 64
§ Uitbreiding strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de vervalser: ....................................... 65
§ Strafmaat: in beginsel correctionalisatie ................................................................................ 65
iii. Valsheid in informatica (art.210bis, § 1 Sw)................................................................................ 66
§ Materieel bestanddeel .......................................................................................................... 66
§ Schuldbestanddeel: “bedrieglijk opzet” of “oogmerk om te schaden” .................................... 66
§ Voorbeelden ......................................................................................................................... 66
iv. Gebruik van valse informaticagegevens (art.210bis, § 2 Sw.) ...................................................... 66
§ Materieel bestanddeel .......................................................................................................... 66
§ Schuldbestanddeel: “bedrieglijk opzet” of “oogmerk om te schaden...................................... 66
b. Omkoping...................................................................................................................................... 67
i. Publieke corruptie (art.246-252 Sw.) .......................................................................................... 67
§ Materieel bestanddeel .......................................................................................................... 67
1) Personen die een openbaar ambt uitoefenen................................................................. 67
2) Omkopingshandeling ..................................................................................................... 67
3) Voorwerp van de omkoping (art.247 Sw.) ...................................................................... 68
§ Schuldbestanddeel: algemeen opzet...................................................................................... 68
ii. Private corruptie (art.504bis-ter Sw.) ......................................................................................... 69
§ Materieel bestanddeel .......................................................................................................... 69
1) Bestuurder, zaakvoerder, lasthebber, aangestelde ......................................................... 69
2) Omkopingshandeling : zie publieke corruptive ............................................................... 69
3) Voorwerp van de omkoping (art.247 Sw.) ...................................................................... 69
§ Schuldbestanddeel: algemeen opzet...................................................................................... 69
c. Schending fabricagegeheim (art. 309 Sw.) ...................................................................................... 70
§ Materieel bestanddeel .......................................................................................................... 70
3
