Samenvatting Gleitman H10 taal
De bouwstenen van taal
Talen bestaan uit een hiërarchie van types eenheden, die combineren en recombineren om een
hoger en hoger niveau te bereiken, zodat met een klein getal van basiseenheden elk persoon zich kan
uiten.
De geluidseenheden
- Fonemen: de kleinste significante eenheid van een geluid in taal. Alfabetische karakters
corresponderen ruwweg met fonemen. Bijvoorbeeld: de letter “o” staat voor twee verschillende
fonemen in “hot” en “cold”. Bij de ene is het meer een ah geluid en bij de andere een oh. Het Engels
heeft ongeveer 40 fonemen, dit verschilt per taal. Het Duits gebruikt bijvoorbeeld bepaalde geluiden
in fonemen die je in het Engels of Frans niet hoort en andersom. Ook verschilt het per taal hoe de
fonemen samen met lettergrepen kan voorkomen.
Morfemen en woorden
Het volgende niveau van de taalkundige hiërarchie zijn vaste sequenties of fonemen en lettergrepen
die samengevoegd zijn tot morfemen. Woorden als and, man en bake zijn voorbeelden van een
enkele morfeem. Woorden als waterfall, talked en downstairs bestaan uit meerdere morfemen.
- Morfeem: de kleinste significante eenheid van een betekenis in een woord (bijvoorbeeld: het
woord boys heeft twee morfemen: boy en –s).
- Inhoudelijk morfeem: morfemen die de belangrijkste belasting van een betekenis dragen. In het
Engels zijn dit gewoonlijk werkwoorden, (bijvoeglijke) naamwoorden of bijwoorden.
- Functie morfeem: voegen niet alleen details toe aan de betekenis, maar geven ook verschillende
grammaticale doeleinden. Bijvoorbeeld de achtervoegsels –s of –er, of de connectie woorden als and
en if.
Frasen en zinnen
Woorden en frases worden gecombineerd om zinnen te vormen. Maar ook bij dit level van
complexiteit zijn er belemmeringen in de toegestane sequentie. Woorden en frases moeten namelijk
wel in de goede volgorde staan om een begrijpelijke zin te formuleren.
- Regels van grammatica of syntax: de gewoonlijke principes voor hoe woorden kunnen worden
samengevoegd tot zinnen. Syntax is de vorm en structuur van de informatie.
- Boomdiagram: een representatie van de structuur van een zin. De knooppunten zijn gelabeld met
frase- en woordklasse categorie namen, en de dalende takken indiceren de relatie tussen deze
categorieën. Voorbeeld: naamwoord zinsdeel (the zebra) en een werkwoord zinsdeel (bit the giraffe).
Zin
Zelfstandig naamwoord deel Werkwoord deel
Deze schrijfwijze is een handige manier van laten zien dat individuele zinnen bestaan uit hiërarchieën
van structuren. Elke zin kan worden doorbroken in zinsdelen en deze zinsdelen weer in kleinere
zinsdelen. Onze werkwoord zinsdeel kan weer worden verdeeld in een werkwoord (bit) en
zelfstandig naamwoord deel (the giraffe).
Werkwoord zin
Werkwoord Zelfstandig naamwoord
- Frasestructuur beschrijving (phrase structure description): het gehele boomdiagram die de
hiërarchische structuur van een zin laat zien.
, Hoe taal een mening over brengt
Nadat we gekeken hebben naar de vormen van taal, gaan we nu kijken naar het onderwerp van
betekenis. Zoals we zullen zien, zijn structuur en betekenis aan elkaar gelinkt in de linguïstische
organisatie van gedachten.
De betekenis van woorden
- Definitie theorie van woordbetekenis: de theorie, waarin de woorden meer worden
gerepresenteerd in ons verstand dan dat ze worden gerepresenteerd in een algemeen woordenboek.
Bijvoorbeeld een appel: rood, zoet, sappig. Woorden die dezelfde eigenschappen delen, zouden
dezelfde betekenis delen; woorden met 1 tegenovergestelde eigenschap zijn antoniemen; en
woorden die niks gemeens hebben zijn niet verbonden qua betekenis.
- Semantische functies: een semantische categorie of concept dat niet kan worden ontleed tot
kleinere of minder inclusieve categorieën. Het is een betekenis van betreffende kenmerken. Elk
woord kan worden gezien als een bundel van betekenis atomen. Samengevat heeft men dus een
semantische functie definitie in het hoofd voor elk woord in ons vocabulaire. Deze functies zorgen
ervoor dat we nieuwe instanties van elke categorie begrijpen en snappen hoe woorden betekenisvol
zijn gerelateerd aan elkaar en we snappen de zinnen waarvan woorden een bestanddeel zijn.
De definitie theorie van woordbetekenis heeft een aantal problemen:
1. . Als eerste is het moeilijk om met betekenissen te komen die alle woorden gebruiken. Bijv. het
woord vogel, maar niet alle vogels hebben veren. De enorme verscheidenheid van de categorieën is
een van de redenen waarom het zo moeilijk is te definiëren.
2. Een ander probleem is dat sommige leden van een categorie beter passen bij die categorie dan
anderen. Een woordenboek betekenis geeft de grenzen aan van een categorie, zodat elke zaak
binnen de grens (dus wel lid is) ligt of buiten (geen lid is). Toch geeft dit een beetje het gevoel dat de
ene beter is dan de ander.
Objecten met deze problemen heeft er toe geleid dat veel onderzoekers de definitie theorie van
woordbetekenis hebben afgewezen en pleiten voor een alternatieve benadering voor de mentale
representatie van concepten, de zogenaamde prototype theorie. Volgens de prototype theorie is de
betekenis van veel woorden nog steeds omschreven als een set van component kenmerken, maar
niet een noodzakelijk voldoende set ervan. Woordbetekenissen zijn gevormd rond gemiddelde of
typische waarden. Het concept wordt bij elkaar gehouden door de familiegelijkenis structuur:
- Familiegelijkenis structuur: een overlappende reeks van semantische functies die gedeeld worden
door leden van een categorie, zodat geen enkel lid van de categorie alle functies hoeven te hebben
maar wel op zijn minst een. Kijk naar de manier waarop leden van een familie overeenkomen met
elkaar. Joe lijkt op zijn vader met zijn ogen, en op zijn moeder met haar kin. Sue heeft de neus van de
vader en de lach van haar moeder. Maar Joe en Sue hebben samen niks gemeen, dus hun lijken niet
op elkaar. Toch zijn ze allebei leden van de familie.
- Prototype: een typische of zeer bekend voorbeeld van een categorie. . Elk prototype levert iets van
een mentaal gemiddelde van al deze voorbeelden van het concept dat we zijn tegengekomen. Bijv.
een roodborstje is een prototypische vogel voor veel Amerikanen, maar een pinguïn is misschien wel
het prototype voor Laplanders.
De betekenis van zinnen
- Propositie: betekenis van zinnen met een gezegde-argument structuur. In een zin is het werkwoord
de gegronde actie of toestand, en de naamwoorden zijn de argumenten, die spelen in verschillende
semantische rollen.
- Semantische rol: het deel dat speelt in het ‘wie deed wat bij wie’ drama, omschreven door een zin.
Een woord neemt de rol van de oorzaak van de actie, de ander het effect daar van, etc. De positie
van woorden en frases heeft een semantische rol in de info die de verteller aan de luisteraar geeft.
- Case maker: een woord dat de semantische rol aangeeft die speelt bij een bepaalde znw in de zin.
De bouwstenen van taal
Talen bestaan uit een hiërarchie van types eenheden, die combineren en recombineren om een
hoger en hoger niveau te bereiken, zodat met een klein getal van basiseenheden elk persoon zich kan
uiten.
De geluidseenheden
- Fonemen: de kleinste significante eenheid van een geluid in taal. Alfabetische karakters
corresponderen ruwweg met fonemen. Bijvoorbeeld: de letter “o” staat voor twee verschillende
fonemen in “hot” en “cold”. Bij de ene is het meer een ah geluid en bij de andere een oh. Het Engels
heeft ongeveer 40 fonemen, dit verschilt per taal. Het Duits gebruikt bijvoorbeeld bepaalde geluiden
in fonemen die je in het Engels of Frans niet hoort en andersom. Ook verschilt het per taal hoe de
fonemen samen met lettergrepen kan voorkomen.
Morfemen en woorden
Het volgende niveau van de taalkundige hiërarchie zijn vaste sequenties of fonemen en lettergrepen
die samengevoegd zijn tot morfemen. Woorden als and, man en bake zijn voorbeelden van een
enkele morfeem. Woorden als waterfall, talked en downstairs bestaan uit meerdere morfemen.
- Morfeem: de kleinste significante eenheid van een betekenis in een woord (bijvoorbeeld: het
woord boys heeft twee morfemen: boy en –s).
- Inhoudelijk morfeem: morfemen die de belangrijkste belasting van een betekenis dragen. In het
Engels zijn dit gewoonlijk werkwoorden, (bijvoeglijke) naamwoorden of bijwoorden.
- Functie morfeem: voegen niet alleen details toe aan de betekenis, maar geven ook verschillende
grammaticale doeleinden. Bijvoorbeeld de achtervoegsels –s of –er, of de connectie woorden als and
en if.
Frasen en zinnen
Woorden en frases worden gecombineerd om zinnen te vormen. Maar ook bij dit level van
complexiteit zijn er belemmeringen in de toegestane sequentie. Woorden en frases moeten namelijk
wel in de goede volgorde staan om een begrijpelijke zin te formuleren.
- Regels van grammatica of syntax: de gewoonlijke principes voor hoe woorden kunnen worden
samengevoegd tot zinnen. Syntax is de vorm en structuur van de informatie.
- Boomdiagram: een representatie van de structuur van een zin. De knooppunten zijn gelabeld met
frase- en woordklasse categorie namen, en de dalende takken indiceren de relatie tussen deze
categorieën. Voorbeeld: naamwoord zinsdeel (the zebra) en een werkwoord zinsdeel (bit the giraffe).
Zin
Zelfstandig naamwoord deel Werkwoord deel
Deze schrijfwijze is een handige manier van laten zien dat individuele zinnen bestaan uit hiërarchieën
van structuren. Elke zin kan worden doorbroken in zinsdelen en deze zinsdelen weer in kleinere
zinsdelen. Onze werkwoord zinsdeel kan weer worden verdeeld in een werkwoord (bit) en
zelfstandig naamwoord deel (the giraffe).
Werkwoord zin
Werkwoord Zelfstandig naamwoord
- Frasestructuur beschrijving (phrase structure description): het gehele boomdiagram die de
hiërarchische structuur van een zin laat zien.
, Hoe taal een mening over brengt
Nadat we gekeken hebben naar de vormen van taal, gaan we nu kijken naar het onderwerp van
betekenis. Zoals we zullen zien, zijn structuur en betekenis aan elkaar gelinkt in de linguïstische
organisatie van gedachten.
De betekenis van woorden
- Definitie theorie van woordbetekenis: de theorie, waarin de woorden meer worden
gerepresenteerd in ons verstand dan dat ze worden gerepresenteerd in een algemeen woordenboek.
Bijvoorbeeld een appel: rood, zoet, sappig. Woorden die dezelfde eigenschappen delen, zouden
dezelfde betekenis delen; woorden met 1 tegenovergestelde eigenschap zijn antoniemen; en
woorden die niks gemeens hebben zijn niet verbonden qua betekenis.
- Semantische functies: een semantische categorie of concept dat niet kan worden ontleed tot
kleinere of minder inclusieve categorieën. Het is een betekenis van betreffende kenmerken. Elk
woord kan worden gezien als een bundel van betekenis atomen. Samengevat heeft men dus een
semantische functie definitie in het hoofd voor elk woord in ons vocabulaire. Deze functies zorgen
ervoor dat we nieuwe instanties van elke categorie begrijpen en snappen hoe woorden betekenisvol
zijn gerelateerd aan elkaar en we snappen de zinnen waarvan woorden een bestanddeel zijn.
De definitie theorie van woordbetekenis heeft een aantal problemen:
1. . Als eerste is het moeilijk om met betekenissen te komen die alle woorden gebruiken. Bijv. het
woord vogel, maar niet alle vogels hebben veren. De enorme verscheidenheid van de categorieën is
een van de redenen waarom het zo moeilijk is te definiëren.
2. Een ander probleem is dat sommige leden van een categorie beter passen bij die categorie dan
anderen. Een woordenboek betekenis geeft de grenzen aan van een categorie, zodat elke zaak
binnen de grens (dus wel lid is) ligt of buiten (geen lid is). Toch geeft dit een beetje het gevoel dat de
ene beter is dan de ander.
Objecten met deze problemen heeft er toe geleid dat veel onderzoekers de definitie theorie van
woordbetekenis hebben afgewezen en pleiten voor een alternatieve benadering voor de mentale
representatie van concepten, de zogenaamde prototype theorie. Volgens de prototype theorie is de
betekenis van veel woorden nog steeds omschreven als een set van component kenmerken, maar
niet een noodzakelijk voldoende set ervan. Woordbetekenissen zijn gevormd rond gemiddelde of
typische waarden. Het concept wordt bij elkaar gehouden door de familiegelijkenis structuur:
- Familiegelijkenis structuur: een overlappende reeks van semantische functies die gedeeld worden
door leden van een categorie, zodat geen enkel lid van de categorie alle functies hoeven te hebben
maar wel op zijn minst een. Kijk naar de manier waarop leden van een familie overeenkomen met
elkaar. Joe lijkt op zijn vader met zijn ogen, en op zijn moeder met haar kin. Sue heeft de neus van de
vader en de lach van haar moeder. Maar Joe en Sue hebben samen niks gemeen, dus hun lijken niet
op elkaar. Toch zijn ze allebei leden van de familie.
- Prototype: een typische of zeer bekend voorbeeld van een categorie. . Elk prototype levert iets van
een mentaal gemiddelde van al deze voorbeelden van het concept dat we zijn tegengekomen. Bijv.
een roodborstje is een prototypische vogel voor veel Amerikanen, maar een pinguïn is misschien wel
het prototype voor Laplanders.
De betekenis van zinnen
- Propositie: betekenis van zinnen met een gezegde-argument structuur. In een zin is het werkwoord
de gegronde actie of toestand, en de naamwoorden zijn de argumenten, die spelen in verschillende
semantische rollen.
- Semantische rol: het deel dat speelt in het ‘wie deed wat bij wie’ drama, omschreven door een zin.
Een woord neemt de rol van de oorzaak van de actie, de ander het effect daar van, etc. De positie
van woorden en frases heeft een semantische rol in de info die de verteller aan de luisteraar geeft.
- Case maker: een woord dat de semantische rol aangeeft die speelt bij een bepaalde znw in de zin.
