Orthopedagogiek: Onderwijsfactoren
Samenvatting Literatuur
(inclusief overzicht met belangrijkste punten per artikel)
Ilse van Meurs 2023-2024
Higgen, S., & Mösko, M. (2020). Mental health and cultural and
linguistic diversity as challenges in school? (HC1)
WAAR GAAT HET OVER?
onderzoek naar de effecten van mentale gezondheid en culturele / taalkundige
diversiteit op het schoolleven van docenten en leerlingen op basisscholen in Duitsland
BELANGRIJKSTE PUNTEN ARTIKEL
● externaliserende problemen worden als grootste last ervaren door docent & medeleerlingen
● leerkrachten hebben time management problemen en emotionele stress
● diversiteit (taalkundige verschillen) zorgt voor uitdaging in onderwijs, maar brengt unieke kansen
met zich mee; openheid & integratie van verschillen
ACHTERGROND
● mentale gezondheidsproblemen
mentale gezondheidsproblemen kunnen negatief effect hebben op schoolprestaties;
eerder blijven zitten en vroegtijdig schoolverlaten. Dit kan weer risico op
werkloosheid en analfabetisme vergroten
- mentale gezondheidsproblemen worden geassocieerd met:
■ lagere gezondheid
■ lagere kwaliteit van leven
■ moeilijkheden in relaties met leeftijdsgenoten en leraren
■ verhoogde kans op gepest worden en peer rejection
○ het opnemen van een storende leerling kan academische prestaties van
klasgenoten verlagen
○ emotioneel gehandicapte leerlingen verminderen lees- en rekenprestaties van
leeftijdsgenoten met meer dan 10%
○ leraren identificeren kinderen met externaliserende problemen als storender
● cultuur en taalkundige achtergrond
○ migratieachtergrond is geassocieerd met lagere prestaties en
taalachterstanden en vormen een barrière voor hoger onderwijs
○ interetnische diversiteit kan leiden tot verminderde prestaties van de hele klas
■ leraren moeten aanpassen aan taalachterstanden, maar dit kan
onbedoeld leiden tot lagere prestaties bij andere leerlingen
○ interculturele competentie bij leraren is essentieel
○ multiculturalisme ook positief: vergroten van aspiratie voor hoger onderwijs
METHODE
interviews met leerkrachten, leerlingen en professionals
RESULTATEN
1. Mentale gezondheid
individuen ● externaliserend probleemgedrag heeft een verwoestend effect
● mentale gezondheidsproblemen kunnen uiten in het afsluiten van de buitenwereld
● zowel internaliserende als externaliserende kunnen sociale problemen veroorzaken,
, omdat kinderen moeite hebben met vrienden vinden
● sommige studenten laten ongepast gedrag als stelen zien
● mentale gezondheidsproblemen zijn een zware last voor iedereen
● mentale gezondheidsproblemen leiden vaak tot verminderde schoolprestatie
● sommige stoornissen kunnen voor somatische symptomen zorgen (buikpijn etc)
klasgenoten ● gedrag kind zorgde er soms voor dat klasgenoten het kind onderwaardeerden
● sommige kinderen met externaliserend probleemgedrag proberen te zorgen dat
klasgenoten helpen met het verstoren van lessen
● als kind te agressief is, kan dit een belasting zijn voor de klassfeer
● reacties van klasgenoten: stigmatisering, pesten
leerkrachten ● integreren van leerlingen met mentale problemen kan een persoonlijke last zijn
○ dit kan zelfs tot burnouts leiden
● problemen met time management: zorgen voor alle kinderen tegelijk vraagt om veel
aandacht en vaardigheden
○ balanceren van disciplineren en beschermen klas
○ inzicht in eigen gedrag, differentiële behandeling en geduld = essentieel
● er wordt verwacht dat leerkrachten samenwerken met ouders
hulpbronnen ● positieve effecten: kinderen kunnen ook hun klasgenoten met mentale problemen
ondersteunen en het probleem accepteren
2. Culturele en talige diversiteit
individuen ● grootste barrière school = taalachterstand > leer & concentratieproblemen
● veel kinderen onzeker over sociale binding met andere kinderen
● kinderen voelen zich niet thuis in thuisland, maar ook niet waar ze nu leven
● bepaalde kinderen hebben moeilijke voorgeschiedenis; veel meegemaakt > deze
stress zorgt voor negatieve effecten
klasgenoten ● diversiteit kan leiden tot onbegrip en een verkeerd beeld
● verschillen zorgen vaak voor een barrière tussen kinderen
● religie vaak benoemd als bron van conflicten en belediging
● klasgenoten moeten voldoen aan bepaalde uitdagende verwachtingen:
○ ze moeten geduld hebben met minder taalvaardige klasgenoten
○ ze moeten begripvol zijn als ander iets niet snapt
○ ze moeten zelfstandig genoeg zijn om te zelf te werken als de leerkracht
anderen helpt
leerkrachten ● moeten interculturele competentie hebben
● aanpassen onderwijsstijl en lesmateriaal
● uitdaging om samen te werken met ouders met migratieachtergrond; taalbarrière
hulpbronnen ● positieve effecten: voor veel kinderen is oorsprong irrelevant
○ het creëert openheid en zorgt voor het afbreken van vooroordelen
○ verrijking in de klas; inzichten in talen, religie en gewoontes anderen
○ omgaan met klasgenoten = kans op nieuwe vriendschappen
○ doet beroep op behulpzaamheid kinderen
○ bereid kinderen voor op de volwassen wereld
● het hangt erg af van toewijding ouders in hoeverre kind integreert
, DISCUSSIE
● leraren steekproef bestond enkel uit vrouwen
● mentale problemen kunnen leiden tot lagere prestaties, pesten en relationele
mogelijkheden
● leraren ervaren stress en hebben behoefte aan betere training en samenwerking
met ouders
● culturele en taalkundige verschillen beïnvloeden sociale relaties en zelfbeeld
studenten
● onderzoek benadrukt de noodzaak voor leraren om interculturele competentie te
ontwikkelen
McCoy, S., & Banks, J. (2012). Simply Academic? Why children with
special educational needs don’t like school. (HC1)
WAAR GAAT HET OVER?
Onderzoek naar waarom kinderen met een handicap of leerproblemen school minder leuk
vinden dan hun leeftijdsgenoten die deze problemen niet hebben
BELANGRIJKSTE PUNTEN ARTIKEL
1. kinderen met bepaalde soorten SEN (meervoudige beperkingen, emotionele gedragsstoornissen &
leerstoornissen) vinden school minder leuk vergeleken met andere SEN-typen
2. jongens met SEN, kinderen met lage SES en leerlingen met leerstoornissen en meervoudige
beperkingen vinden school sign minder leuk
3. kinderen uit economisch inactieve huishoudens lopen groter risico op onbetrokkenheid
4. kinderen met SEN die van wiskunde en lezen houden en huiswerk maken zijn minder geneigd school
niet leuk te vinden
5. sociale relaties met leraren en leeftijdsgenoten spelen grote rol, vooral bij SEN
ACHTERGROND
er is een discussie over waar SEN (special educational needs) leerlingen het beste heen
kunnen qua school om te leren: speciale scholen of regulier onderwijs. De partij voor regulier
onderwijs beroept zich op het sociale model van handicap, wat een handicap ziet als een
vorm van sociale onderdrukking. Momenteel is het een trend om kinderen met SEN zo lang
mogelijk op regulier onderwijs te laten, vooral omdat ze dan met leeftijdsgenoten contact
hebben. Er zijn echter veel vragen over academische en sociale implicaties van deze
inclusieve aanpak.
METHODE
er worden gegevens gebruikt uit de eerste golf van het Growing Up in Ireland project
(GUI); een nationale longitudinale studie in Ierland.
● 2 cohorten kinderen over periode 7 jaar, voortgang is gevolgd op 2 momenten
● sept 2007 en mei 2008 werden 8578 9-jarige kinderen, hun ouders en leraren
geïnterviewd
Het onderliggende kader van het onderzoek is gebaseerd op het perspectief van
Bronfenbrenner (verbondenheid van kinderen met hun leefomgeving).
, Het onderzoek richt zich vooral op schoolbetrokkenheid van kinderen in het reguliere
onderwijs op 9-jarige leeftijd
● variabelen: sociale klasse, huishoudinkomen, educatieve en culturele hulpbronnen
● aandacht besteed aan: academische betrokkenheid, sociale relaties, leeftijdsgenoten
● metingen: houding t.o.v. school, attitudes tegenover leraar, peer-relaties, mate van
engagement bij schoolwerk en huiswerk
DOEL
aandacht verleggen van uitkomstmaten m.b.t. academische prestaties naar een subtielere,
maar even belangrijke ‘uitkomst’, namelijk schoolbetrokkenheid
RESULTATEN
● schoolervaringen en houdingen van kinderen met SEN variëren o.b.v. het type SEN
○ typen SEN met grotere kans op het niet leuk vinden van school vergeleken
met andere soorten SEN:
1. meervoudige beperkingen
2. emotionele gedragsstoornissen (EBD)
3. leerstoornissen
● vinden school significant minder leuk
(ook na correctie voor sociale achtergrond en achtergrondkenmerken)
1. jongens met SEN
2. kinderen met lagere SES
3. leerlingen met leerstoornissen en meervoudige beperkingen
● kinderen uit economisch inactieve huishoudens lopen een groter risico op
onbetrokkenheid
● academische betrokkenheid (gemeten met huiswerk en waardering wiskunde en
lezen) is cruciaal
○ kinderen met SEN die van deze vakken houden en huiswerk voltooien, zijn
minder geneigd om school niet leuk te vinden
● sociale relaties met leraren en leeftijdsgenoten spelen een grote rol, vooral bij
kinderen met SEN
CONCLUSIE
de resultaten benadrukken de uitdagingen waarmee kinderen met SEN, vooral
leerstoornissen, worden geconfronteerd in hun schoolbetrokkenheid en plezier op school
Walker, S., & Graham, L. (2021). At risk students and
teacher-student relationships: student characteristics, attitudes to
school and classroom climate. (HC2)
WAAR GAAT HET OVER?
Australisch onderzoek bij kinderen uit achtergestelde gemeenschappen op scholen met
veel schorsingen. Het benadrukt dat kenmerken van leerlingen, hun houding t.o.v.
school en de klasomgeving invloed hebben op hun relatie met leraren en aanpassing
aan school
INLEIDING
De transitie naar school is een gevoelige periode. Ook adaptatie aan het schoolklimaat is
een belangrijke taak die grote gevolgen heeft voor het toekomstige succes. Positieve
leerkracht-kind relaties zijn een indicator voor positieve adaptatie op school en heeft veel
Samenvatting Literatuur
(inclusief overzicht met belangrijkste punten per artikel)
Ilse van Meurs 2023-2024
Higgen, S., & Mösko, M. (2020). Mental health and cultural and
linguistic diversity as challenges in school? (HC1)
WAAR GAAT HET OVER?
onderzoek naar de effecten van mentale gezondheid en culturele / taalkundige
diversiteit op het schoolleven van docenten en leerlingen op basisscholen in Duitsland
BELANGRIJKSTE PUNTEN ARTIKEL
● externaliserende problemen worden als grootste last ervaren door docent & medeleerlingen
● leerkrachten hebben time management problemen en emotionele stress
● diversiteit (taalkundige verschillen) zorgt voor uitdaging in onderwijs, maar brengt unieke kansen
met zich mee; openheid & integratie van verschillen
ACHTERGROND
● mentale gezondheidsproblemen
mentale gezondheidsproblemen kunnen negatief effect hebben op schoolprestaties;
eerder blijven zitten en vroegtijdig schoolverlaten. Dit kan weer risico op
werkloosheid en analfabetisme vergroten
- mentale gezondheidsproblemen worden geassocieerd met:
■ lagere gezondheid
■ lagere kwaliteit van leven
■ moeilijkheden in relaties met leeftijdsgenoten en leraren
■ verhoogde kans op gepest worden en peer rejection
○ het opnemen van een storende leerling kan academische prestaties van
klasgenoten verlagen
○ emotioneel gehandicapte leerlingen verminderen lees- en rekenprestaties van
leeftijdsgenoten met meer dan 10%
○ leraren identificeren kinderen met externaliserende problemen als storender
● cultuur en taalkundige achtergrond
○ migratieachtergrond is geassocieerd met lagere prestaties en
taalachterstanden en vormen een barrière voor hoger onderwijs
○ interetnische diversiteit kan leiden tot verminderde prestaties van de hele klas
■ leraren moeten aanpassen aan taalachterstanden, maar dit kan
onbedoeld leiden tot lagere prestaties bij andere leerlingen
○ interculturele competentie bij leraren is essentieel
○ multiculturalisme ook positief: vergroten van aspiratie voor hoger onderwijs
METHODE
interviews met leerkrachten, leerlingen en professionals
RESULTATEN
1. Mentale gezondheid
individuen ● externaliserend probleemgedrag heeft een verwoestend effect
● mentale gezondheidsproblemen kunnen uiten in het afsluiten van de buitenwereld
● zowel internaliserende als externaliserende kunnen sociale problemen veroorzaken,
, omdat kinderen moeite hebben met vrienden vinden
● sommige studenten laten ongepast gedrag als stelen zien
● mentale gezondheidsproblemen zijn een zware last voor iedereen
● mentale gezondheidsproblemen leiden vaak tot verminderde schoolprestatie
● sommige stoornissen kunnen voor somatische symptomen zorgen (buikpijn etc)
klasgenoten ● gedrag kind zorgde er soms voor dat klasgenoten het kind onderwaardeerden
● sommige kinderen met externaliserend probleemgedrag proberen te zorgen dat
klasgenoten helpen met het verstoren van lessen
● als kind te agressief is, kan dit een belasting zijn voor de klassfeer
● reacties van klasgenoten: stigmatisering, pesten
leerkrachten ● integreren van leerlingen met mentale problemen kan een persoonlijke last zijn
○ dit kan zelfs tot burnouts leiden
● problemen met time management: zorgen voor alle kinderen tegelijk vraagt om veel
aandacht en vaardigheden
○ balanceren van disciplineren en beschermen klas
○ inzicht in eigen gedrag, differentiële behandeling en geduld = essentieel
● er wordt verwacht dat leerkrachten samenwerken met ouders
hulpbronnen ● positieve effecten: kinderen kunnen ook hun klasgenoten met mentale problemen
ondersteunen en het probleem accepteren
2. Culturele en talige diversiteit
individuen ● grootste barrière school = taalachterstand > leer & concentratieproblemen
● veel kinderen onzeker over sociale binding met andere kinderen
● kinderen voelen zich niet thuis in thuisland, maar ook niet waar ze nu leven
● bepaalde kinderen hebben moeilijke voorgeschiedenis; veel meegemaakt > deze
stress zorgt voor negatieve effecten
klasgenoten ● diversiteit kan leiden tot onbegrip en een verkeerd beeld
● verschillen zorgen vaak voor een barrière tussen kinderen
● religie vaak benoemd als bron van conflicten en belediging
● klasgenoten moeten voldoen aan bepaalde uitdagende verwachtingen:
○ ze moeten geduld hebben met minder taalvaardige klasgenoten
○ ze moeten begripvol zijn als ander iets niet snapt
○ ze moeten zelfstandig genoeg zijn om te zelf te werken als de leerkracht
anderen helpt
leerkrachten ● moeten interculturele competentie hebben
● aanpassen onderwijsstijl en lesmateriaal
● uitdaging om samen te werken met ouders met migratieachtergrond; taalbarrière
hulpbronnen ● positieve effecten: voor veel kinderen is oorsprong irrelevant
○ het creëert openheid en zorgt voor het afbreken van vooroordelen
○ verrijking in de klas; inzichten in talen, religie en gewoontes anderen
○ omgaan met klasgenoten = kans op nieuwe vriendschappen
○ doet beroep op behulpzaamheid kinderen
○ bereid kinderen voor op de volwassen wereld
● het hangt erg af van toewijding ouders in hoeverre kind integreert
, DISCUSSIE
● leraren steekproef bestond enkel uit vrouwen
● mentale problemen kunnen leiden tot lagere prestaties, pesten en relationele
mogelijkheden
● leraren ervaren stress en hebben behoefte aan betere training en samenwerking
met ouders
● culturele en taalkundige verschillen beïnvloeden sociale relaties en zelfbeeld
studenten
● onderzoek benadrukt de noodzaak voor leraren om interculturele competentie te
ontwikkelen
McCoy, S., & Banks, J. (2012). Simply Academic? Why children with
special educational needs don’t like school. (HC1)
WAAR GAAT HET OVER?
Onderzoek naar waarom kinderen met een handicap of leerproblemen school minder leuk
vinden dan hun leeftijdsgenoten die deze problemen niet hebben
BELANGRIJKSTE PUNTEN ARTIKEL
1. kinderen met bepaalde soorten SEN (meervoudige beperkingen, emotionele gedragsstoornissen &
leerstoornissen) vinden school minder leuk vergeleken met andere SEN-typen
2. jongens met SEN, kinderen met lage SES en leerlingen met leerstoornissen en meervoudige
beperkingen vinden school sign minder leuk
3. kinderen uit economisch inactieve huishoudens lopen groter risico op onbetrokkenheid
4. kinderen met SEN die van wiskunde en lezen houden en huiswerk maken zijn minder geneigd school
niet leuk te vinden
5. sociale relaties met leraren en leeftijdsgenoten spelen grote rol, vooral bij SEN
ACHTERGROND
er is een discussie over waar SEN (special educational needs) leerlingen het beste heen
kunnen qua school om te leren: speciale scholen of regulier onderwijs. De partij voor regulier
onderwijs beroept zich op het sociale model van handicap, wat een handicap ziet als een
vorm van sociale onderdrukking. Momenteel is het een trend om kinderen met SEN zo lang
mogelijk op regulier onderwijs te laten, vooral omdat ze dan met leeftijdsgenoten contact
hebben. Er zijn echter veel vragen over academische en sociale implicaties van deze
inclusieve aanpak.
METHODE
er worden gegevens gebruikt uit de eerste golf van het Growing Up in Ireland project
(GUI); een nationale longitudinale studie in Ierland.
● 2 cohorten kinderen over periode 7 jaar, voortgang is gevolgd op 2 momenten
● sept 2007 en mei 2008 werden 8578 9-jarige kinderen, hun ouders en leraren
geïnterviewd
Het onderliggende kader van het onderzoek is gebaseerd op het perspectief van
Bronfenbrenner (verbondenheid van kinderen met hun leefomgeving).
, Het onderzoek richt zich vooral op schoolbetrokkenheid van kinderen in het reguliere
onderwijs op 9-jarige leeftijd
● variabelen: sociale klasse, huishoudinkomen, educatieve en culturele hulpbronnen
● aandacht besteed aan: academische betrokkenheid, sociale relaties, leeftijdsgenoten
● metingen: houding t.o.v. school, attitudes tegenover leraar, peer-relaties, mate van
engagement bij schoolwerk en huiswerk
DOEL
aandacht verleggen van uitkomstmaten m.b.t. academische prestaties naar een subtielere,
maar even belangrijke ‘uitkomst’, namelijk schoolbetrokkenheid
RESULTATEN
● schoolervaringen en houdingen van kinderen met SEN variëren o.b.v. het type SEN
○ typen SEN met grotere kans op het niet leuk vinden van school vergeleken
met andere soorten SEN:
1. meervoudige beperkingen
2. emotionele gedragsstoornissen (EBD)
3. leerstoornissen
● vinden school significant minder leuk
(ook na correctie voor sociale achtergrond en achtergrondkenmerken)
1. jongens met SEN
2. kinderen met lagere SES
3. leerlingen met leerstoornissen en meervoudige beperkingen
● kinderen uit economisch inactieve huishoudens lopen een groter risico op
onbetrokkenheid
● academische betrokkenheid (gemeten met huiswerk en waardering wiskunde en
lezen) is cruciaal
○ kinderen met SEN die van deze vakken houden en huiswerk voltooien, zijn
minder geneigd om school niet leuk te vinden
● sociale relaties met leraren en leeftijdsgenoten spelen een grote rol, vooral bij
kinderen met SEN
CONCLUSIE
de resultaten benadrukken de uitdagingen waarmee kinderen met SEN, vooral
leerstoornissen, worden geconfronteerd in hun schoolbetrokkenheid en plezier op school
Walker, S., & Graham, L. (2021). At risk students and
teacher-student relationships: student characteristics, attitudes to
school and classroom climate. (HC2)
WAAR GAAT HET OVER?
Australisch onderzoek bij kinderen uit achtergestelde gemeenschappen op scholen met
veel schorsingen. Het benadrukt dat kenmerken van leerlingen, hun houding t.o.v.
school en de klasomgeving invloed hebben op hun relatie met leraren en aanpassing
aan school
INLEIDING
De transitie naar school is een gevoelige periode. Ook adaptatie aan het schoolklimaat is
een belangrijke taak die grote gevolgen heeft voor het toekomstige succes. Positieve
leerkracht-kind relaties zijn een indicator voor positieve adaptatie op school en heeft veel
