Samenvatting: Mededingingsrecht in de EU en NL

Mededingingsrecht in de EU en NL




Hf. 1 – Inleiding
Context

Decentralisatie
Decentralisatie als belangrijke tendens in het EU mededingingsrecht
- Einde aan het onthefngsmonopolie/machtigingssssteem van de EC (art. 101 lid 3 VWEU)
- Nu ook toets door nationale kartelautoriteiten en rechters
Artikel 101 VWEU heet rechtstreekse werking en kan daardoor decentraal en door nationale autoriteiten worden
toegepast

Decentralisatie in arresten:
- HvJ Wouters:
o Uitzondering op kartelverbod in verband met algemeen belang: nationale rechter mag toetsen
- HvJ CIF:
o ACM mag privaatpublieke arrangementen in strijd met het EU-recht oordelen (art. 4 lid 3 EU jo. art. 101 VWEU)
- HvJ Milk Marque:
o Nationale kartelautoriteiten mogen nationaal mededingingsrecht toepasseng om zo bij te dragen aan het goed
functioneren van een Gemeenschappelijke landbouwverordening
- HvJ Altmark
o ‘Altmark-doctrine’ – fnanciile compensatie voor uitvoering openbare dienstverplichting
o Sinds 2014 Groepsvrijstellingsverordening – nationale beoordeling staatsteun

Doelstelling gedecentraliseerde EU-mededingingsrecht
- Verordening 1/2003 – spil in decentralisatie
o Beoogt een coherente en eenvormige gelding van het EU-mededingingsrecht te waarborgeng samenwerking
nationale autoriteiten/rechter en EC
- Invoering lid 3g art. 101 VWEU: ontlasten ECg meer capaciteit voor handhaving

Uitgangspunten boek
Nederlandse Mededingingswet
- Niet strenger of soepeler dan EU mededingingsregels
- Maar bewust geen kopie

Decentralisatie: overhevelen van bevoegdheden (op het terrein van het mededingingsrecht) van EU naar nationaal niveau

ACM
- Zelfstandig bestuursorgaang onafankelijk van Minster van Economische Zaken
- Geen instructies op niveau individuele zaakg wel beleidsregels (art. 9 Instellingswet ACM + 21 Kzbo)
Rechterlijk toezicht NL
- Rechtbank Roterdam in eerste aanleg
- College van Beroep voor het Bedrijfsleven (CBb) in hoger beroep
Daarnaast kan de civiele rechter aan het EU kartelverbod toetsen in geschillen
Gecentraliseerde toepassing: wanneer ACM of rechter de EU regels toepast



HF. 2 – Verhouding tussen EU en nationale mededingingsregels
Uitgangspunten en basisconcepten in het mededingingsrecht
Twee soorten kartelwetgeving:
1. Verbodsstelsel
- Concurrentiebeperkende gedragingen zijn verboden (behoudens uitzonderingen)

, 2. Misbruikstelsel
- Concurrentiebeperkende gedragingen niet verbodeng alleen optreden bij misbruik
NL & EU: verbodstelsel

Doelstellingen mededingingsrecht
Doelstellingen
1. Instelling één interne markt
 Onvervalste mededinging in relatie tot de interne markt
2. Werkbare concurrentie
 HvJ Metro
 Consumentenwelvaart benadrukt: lagere prijzeng grotere keuzevrijheid en meer innovatie
 Doelmatige allocatie van middelen – vergroot welvaart
 Effect-based-benadering: actuele of potentiile efecten van het handelen van ondernemingen onderzoeken
3. Structuur markt & mededinging als zodanig
 Naast bescherming concurrenten en consumenten (HvJ T-Mobileg r.o. 38)

Doelstelling Nederlandse mededingingswet
- Consumentenwelvaartg concurrentie is goed voor het functioneren van de nationale economie
- Niet: EU marktintegratie

Drie pilaren mededingingsrecht
Pilaren:
1. Kartelverbod: geen concurrentiebeperkende afspraken
a. 101 VWEU en 6 Mw
b. Ex post
2. Machtspositie: geen misbruik
a. 102 VWEU en 24 Mw
b. Ex post
3. Fuseren: concentratietoezicht
a. Concentratieverordening en 26-49 Mw
b. Ex ante

Afbakening naar relevante markt
Welke bedrijven concurreren met elkaar?
Marktafbakening
1. Relevante product markt
 Zijn de producten substituten?
 HvJ United Brands
2. Relevante geografsche markt
 Gebied waarin de concurrentievoorwaarden voor de ondernemingen in kwestie homogeen zijn
o Wetgeving (HvJ United Brands)

Indien de markt naar product en plaats afgebakend isg kunnen door middel van percentages de verschillende posities van
de ondernemingen op de markt bepaald worden
- 50% of meer  machtspositie (HvJ Akzo)

Marktafbakening EU en Mw gelijk.

Onderneming
Onderneming: entiteiten die economische activiteiten verrichten (HvJ Hofner)
Economische activiteit: aanbieden van goederen en diensten op de markt (HvJ Commissie/Italii)
Voor NL – aangesloten bij art. 101 VWEU (art. 1 onder f Mw)

Twee grenzen:
1. Tspische overheidsprerogatieven: geen economische activiteit (HvJ Eurocontrol)
 HvJ Diego Cali: private organisatie die bepaalde kerntaken van de overheid uitvoert (zoals toezicht op
naleving milieuregelgeving)  geen mededingingsrecht van toepassing

, 2. Sociale verzekeringen
 Hoe groot is de rol van solidariteit (marktwerking of niet?)
 Intensiteit toezicht overheid
3. Derde dimensie (mogelijk): activiteiten met een maatschappelijke dimensie (natuurbeheer en onderwijs)
 Publieke doelstelling die erkend is door de overheid
 Hangen de activiteiten nauw samen met de doelstelling
 Activiteiten volledig of grotendeels gefnancierd door de overheid
i. Geen economische tegenprestatie van afnemers


Verhouding EU en nationale mededingingsrecht voor V. 1/2003
Basis = HvJ Walt Wilhelm
- Nationale en EU mededingingsrecht kunnen tegelijkertijd van toepassing zijn
 Zowel EC als nationale autoriteiten bevoegd
 Cumulatie van sancties mogelijk – wel ‘algemene billijkheidsgronden’
 Zie ook Lssine-kartels:
 EC boete voor EU
 Japan/VS boete voor niet-EU
- Twee verschillende doelstellingen:
 Wegnemen belemmeringen tussenstaatse handel / binnenlandse mogelijkheden

Bevestiging Walt Wilhelm in HvJ Toshiba
- Ne bis in idem ook na V. 1/2003 niet altijd van toepassing
- Cumulatie boetes mogelijkg maar;
 Sinds 1 mei 2004 geen keuze meer voor toepassen enkel nationale recht bij grensoverschrijdend aspect

Verhouding EU en nationaal mededingingsrecht na Ver. 1/2003
Art. 3 Ver. 01/2003
- Efect op de tussenstaatse handel = EU recht toepassen
 Daarnaast toepassen nationale recht mogelijk
 Walt Wilhelm geldt nog steeds (cumulatie) – maar altijd EU recht (!)
- Lid 2
 Grens: niet strenger dan EU recht
 Tenzij eenzijdige gedragingen
 Tenzij lid 3
 Controle op fusies
 Andere doelstelling dan art. 101/2 VWEU
o Regelgeving inzake oneerlijke handel
o In overeenstemming met algemene beginselen EU
o HvJ Tedeschi: afwijken harmonisatie niet mogelijkg maar:
o HvJ Campus Oil & Compassion: regelgeving andere doelstelling valt niet onder reikwijdte
Unieregeling – dergelijke regelgeving wordt geacht betrekking te hebben op materie die nog niet
geharmoniseerd is

Kern: nog steeds veel ruimte voor nationale mededingingsrecht naast EU recht

Criterium van de tussenstaatse handel
Tussenstaatse handel:
- Bepalend voor bevoegdheid EC
- Bepalend voor verhouding EU en nationaal recht (sinds Ver. 01/2003)

Jurisprudentie over tussenstaatse handel
Ook een potentieel efect kan de handel tussen lidstaten beïnvloeden (HvJ Grundig/Consten)
- Voor vrij verkeer zie HvJ Dassonville (zelfde doel: instellen interne markt)

, EU-mededingingsrecht van toepassing indien de gedraging een wijziging van de handelsstromen tot gevolg kan hebben
Ook afspraken in één lidstaat (HvJ Vereniging van Cementhandelaren)
- Horizontale overeenkomstg gehele grondgebied lidstaat  drempelvorming (toetreding buitenlandse ondernemingen
bemoeilijkt)
- Verticale overeenkomst tussen leverancier en afnemers (Brasserie De Haecht en Delimitis); beïnvloeding tussenstaatse
handel bij cumulatie-efectt groot aantal gelijksoortige overeenkomsten door leverancier afgesloten
Ook afspraken buiten de EU  efectleer
- HvJ Houtslijp
- Efect op de interne markt EU is bepalend

Richtsnoeren ‘beïnvloeding handel’
Tussenstaatse handel: autonoom EU-rechterlijk criterium
- Bevoegdheidscriterium
- Elke zaak onderzoeken
Kern
- Wanneer een gedraging in zijn geheel de tussenstaatse handel kan beïnvloedeng vallen alle onderdelen van die
gedraging onder het verbod van art. 101/2 VWEU
- Onderscheid efect tussenstaatse handel & merkbare efect mededinging (!)
- Drie elementen
1. Handel tussen lidstaten
2. Kunnen beïnvloeden
3. Merkbare beïnvloeding

Handel tussen lidstaten
Alle grensoverschrijdende economische activiteiten
- Niet noodzakelijk dat de betrokken ondernemingen in minstens twee lidstaten actief zijn
- Efect in twee of meer lidstaten vereist

Kunnen beïnvloeden
Op basis van juridische en feitelijke elementen: rechtstreekse, daadwerkelijke of potentile efecten
a. Voldoende mate van waarschijnlijkheid
o Ook potentieel efect
o Objectieve factoren:
i. Aard van de overeenkomst
ii. Aard van de producten
iii. Marktpositie betrokken ondernemingen
iv. Juridische en feitelijke context
 Zie ook nationale wetgeving in strijd met 101 VWEU/4 lid 3 EU
 HvJ CIF – buiten toepassing laten door ACM
b. Beïnvloeding van de handelsstromen tussen lidstaten
o Niet per se negatief
o ‘Anders verloopt dan normaal het geval was geweest / zonder gedraging of afspraak’
o Waardevrij – bevoegdheidscriterium toepassing mededingingsrecht
c. Al dan niet rechtstreekseg daadwerkelijke of potentiile beïnvloeding
o Rechtstreeks: producten waarop de afspraak in kwestie betrekking heet
o Indirect: verwante producten (bijv. grondstofen)
o Daadwerkelijk: tenuitvoerlegging afspraak
o Potentieel: voldoende mate van waarschijnlijkheid op basis van voorzienbare marktontwikkelingen

Merkbare beïnvloeding
‘De-minimis’ regeling voor tussenstaatse handel
- Los van ‘de-minimis’ voor meten beperking mededinging
 Maar daarin wel genoegd (alinea 4)
Beïnvloeding van de handel wordt aangenomen bij:
1. Totaal marktaandeel partijen op relevante markt groter dan 5%