Samenvatting HOK Thema 1
Welvaartsziekten en risicofactoren (OAC 2 PA – WEEK 1)
Leerdoel 1 De student is in staat om de belangrijkste welvaartsziekten te benoemen.
Een ziekte is een welvaartsziekte als ze is ontstaan of grotendeels beïnvloed door onze eigen luxe
levensgewoonten. We eten teveel of niet gezond genoeg, bewegen te weinig, roken of drinken
teveel alcohol. Kortom, er is sprake van een luxeprobleem.
De belangrijkste welvaartsziekten zijn;
Kanker
Hart- en vaatziekten
Diabetes
COPD
Leerdoel 2 De student kan een beschrijving geven van de belangrijkste welvaartsziekten.
Kanker is doodsoorzaak nummer 1 in Nederland. Onbeheerste groei van weefsels door een
aanhoudende celdeling kan leiden tot;
Goedaardige tumor (benigne): de gevormde cellen dringen omliggend weefsel niet binnen.
Kwaardaardige tumor (maligne): de gevormde cellen dringen omliggend weefsel wel binnen.
Uitzaaiingen (metastase): de gevormde cellen dringen omliggend weefsel binnen en komen
in het bloed of de lymfeklieren terecht, waardoor ze naar andere lichaamscellen worden
getransporteerd.
Hart- en vaatziekten hebben alles te maken met artherosclerose (slagaderverkalking). Er is
onderscheid tussen;
Coronaire hartziekten: aandoeningen veroorzaakt door vernauwing in de kransslagaders.
o Agina pectoris: pijn op de borst door het dichtslibben van aderen (voorbode
hartnfarct).
o Hartinfarct: afsterven van een deel van de hartspier door onderbreking van de
bloedtoevoer vanuit de kransslagaders.
Cerebrovasculaire accidenten (CVA): een verzameling ziektebeelden waarbij sprake is van
een stoornis in de bloedvoorziening van de hersenen.
o Herseninfarct: tjdelijk verminderde bloedtoevoer naar bepaalde delen van de
hersenen, bijvoorbeeld door artherosclerose.
o Hersenbloeding: geknapt bloedvat, waardoor bloed naar buiten stroomt het
hersenweefsel in.
Diabetes is een aandoening die wordt gekenmerkt door een contnu verhoogde concentrate glucose
in het bloed.
Type I: er wordt helemaal geen insuline aangemaakt.
Type II: insuline-resistente door teveel glucose in het lichaam.
Van de personen met diabetes heef ca. 90% type II, waarvan de incidente toeneemt met het stjgen
van de leefijd. Type I wordt vaak al op jonge leefijd gediagnostceerd.
COPD staat voor Chronic Obstructve Pulmonary Disease, ofewel chronisch obstructeve longziekte.
COPD is een verzamelnaam voor;
Chronische bronchitis: een ontsteking van de kleine luchtwegen, waardoor veel
slijmproducte ontstaat, met als gevolg vastzitende hoest.
Longemfyseem: een beschadiging van de wand van de longblaasjes, waardoor
(zuurstofarme) lucht in de longen blijf ziten, wat normaal uitgeademd wordt.
,Leerdoel 3 De student heef inzicht in de belangrijkste risicofactoren van de
welvaartsziekten.
Verkeerde leef- en eetgewoonten zijn samen met roken de belangrijkste risicofactoren voor kanker.
Vooral het eten van veel gerookt, gezouten en gedroogd voedsel in combinate met weinig groenten
en fruit vergroot het risico op kanker. Daarnaast zijn alcoholgebruik en straling van de zon ook
belangrijke risicofactoren. Ten slote kunnen bepaalde bacteriën en virussen leiden tot kanker.
Er zijn meerdere risicofactoren voor hart- en vaatziekten die onderling met elkaar samenhangen.
Leefstjlfactoren beïnvloeden het ontstaan van hart- en vaatziekten soms rechtstreeks, maar vaak via
persoonsgebonden risicofactoren, zoals een te hoog cholesterolgehalte, een hoge bloeddruk en
overgewicht. Ook diabetes is een risicofactor voor hart- en vaatziekten.
Risicofactoren voor het ontwikkelen van diabetes type I zijn, naast genetsche aanleg, niet bekend.
Belangrijke risicofactoren voor diabetes type II zijn ernstg overgewicht, een abdominale
vetverdeling, gebrek aan lichamelijke actviteit en een ongezond voedingspatroon.
De belangrijkste risicofactor voor COPD is roken. Hoe meer en hoe langer men heef gerookt, des te
groter de kans op COPD. Naast roken spelen ook erfelijke eigenschappen en luchtverontreiniging
mogelijk een rol.
Leerdoel 4 De student heef inzicht in de bijdrage van leefstijlfactoren en
persoonsgebonden factoren aan gezondheid en levensjaren.
De belangrijkste risicofactoren op het ontstaan van welvaartsziekten, worden benoemd met de term
BRAVO; bewegen, roken, alcohol, voeding en ontspanning.
Lichamelijke inactviteit verhoogt de kans op vroegtjdig overlijden en verhoogt het risico op
coronaire hartziekten, diabetes, beroerte, botontkalking en kanker. Ook heef bewegen een
risicoverlagend efect op demente en depressie. De beweegrichtlijn (2017) geef een algemeen
advies omtrent bewegen en gezondheid.
Roken is verantwoordelijk voor een groot deel van de sterfgevallen door;
Longkanker (85%)
COPD (78%)
Mond-, keel- en slokdarmkanker (75%)
Coronaire hartaandoeningen (21%)
Beroerte (14%)
Overmatg alcoholgebruik hangt samen met veel verschillende aandoeningen. Het heef negateve
efecten op bijna alle organen. Vrouwen zijn gevoeliger voor alcoholgerelateerde schade dan
mannen. Kinderen zijn gevoeliger dan volwassenen.
Bij een gezond voedingspatroon leef men gemiddeld 2 jaar langer en vermindert het risico op hart-
en vaatziekten, kanker en diabetes type II. Een gezond voedingspatroon ziet er als volgt uit;
Eet gevarieerd
Eet niet teveel en beweeg
Eet niet teveel verzadigd vet
Eet voldoende groente, fruit en brood
Eet veilig
, Regelmatge ontspanning is belangrijk om stress tegen te gaan. Stress ontstaat wanneer de draaglast
die je ervaart, hoger is dan de draaglast die je aankunt. Stress ontstaat door;
(Nor)adrenaline: zet het lichaam in staat van acte.
Cortsol: verhoogt het suikergehalte in het bloed en zorgt dus voor meer energie.
Stress is niet altjd negatef, want een kleine dosis stress kan helpen om beter te presteren.
Energiesystemen en uithoudingsvermogen (OAC 1 FS – WEEK 1)
Leerdoel 5 De student kan de verschillende vormen van uithoudingsvermogen beschrijven
en waar deze van afankelijk zijn.
Uithoudingsvermogen kan worden onderverdeeld in aeroob-anaeroob en in algemeen-lokaal;
Aeroob: de snelheid van energievrijmaking door metabole celprocessen die afankelijk zijn
van de beschikbaarheid van zuurstof.
o VO2max: maximale zuurstofopname tjdens inspanning, uitgedrukt in
zuurstofopname per kg lichaamsgewicht per minuut.
Anaeroob: de snelheid van energievrijmaking door metabole celprocessen zonder de
betrokkenheid van zuurstof.
Lokaal: het uithoudingsvermogen van een bepaalde spier of spiergroep is afankelijk van:
vascularisate, hoeveelheid myoglobine en aantal mitochondria.
Algemeen: het uithoudingsvermogen van het hele lichaam afankelijk van: cardiovasculair
systeem en spiervezeltype.
Leerdoel 6 De student kan het proces waarbij energie vrijkomt uitleggen.
Voor alle processen in het lichaam is energie nodig. De energie wordt geleverd door ATP. Bij de
splitsing van ATP in ADP en P (hydrolyse) komt energie vrij. Deze energie wordt gebruikt om te
bewegen en de organen te laten werken. Er is slechts een klein beetje ATP in de cellen opgeslagen,
dus er moet constant nieuwe ATP gevormd worden (phosphorylering). Het lichaam kan op
verschillende manieren aan ATP komen, bijvoorbeeld door de verschillende energiesystemen.
Leerdoel 7 De student kan een uitgebreide beschrijving geven van de anaerobe
energiesystemen die ons ter beschikking staan en wanneer deze aangewend worden.
In het fosfaatsysteem wordt Pi afgesplitst van CP door de actviteit van creatnekinase. Het vrije
fosfaat kan zich dan verbinden met ADP om ATP te vormen. Daarbij wordt de energie gebruikt die
vrijkomt uit de afraak van CP. Dit systeem is anaeroob en de functe is het op peil houden van het
ATP-niveau. De energieopbrengst is 1 ATP
molecuul per CP molecuul. Typische sporten
waarbij het ATP-CP-systeem een belangrijke
rol in de energielevering speelt zijn sprinten,
hordelopen, voetbal en tennis.
De anaerobe glycolyse is een proces waarbij
glucose of glycogeen wordt afgebroken tot
pyruvaat. Als dit wordt uitgevoerd zonder
zuurstof, wordt het pyruvaat omgezet naar
lactaat. 1 glucose molecuul brengt 2 ATP
moleculen op, maar 1 glycogeen molecuul heef
een opbrengt van 3 ATP moleculen. Typische
sporten waarbij met name gebruik wordt
gemaakt van de anaerobe glycolyse zijn 400m
hardlopen en 1500m schaatsen.
Welvaartsziekten en risicofactoren (OAC 2 PA – WEEK 1)
Leerdoel 1 De student is in staat om de belangrijkste welvaartsziekten te benoemen.
Een ziekte is een welvaartsziekte als ze is ontstaan of grotendeels beïnvloed door onze eigen luxe
levensgewoonten. We eten teveel of niet gezond genoeg, bewegen te weinig, roken of drinken
teveel alcohol. Kortom, er is sprake van een luxeprobleem.
De belangrijkste welvaartsziekten zijn;
Kanker
Hart- en vaatziekten
Diabetes
COPD
Leerdoel 2 De student kan een beschrijving geven van de belangrijkste welvaartsziekten.
Kanker is doodsoorzaak nummer 1 in Nederland. Onbeheerste groei van weefsels door een
aanhoudende celdeling kan leiden tot;
Goedaardige tumor (benigne): de gevormde cellen dringen omliggend weefsel niet binnen.
Kwaardaardige tumor (maligne): de gevormde cellen dringen omliggend weefsel wel binnen.
Uitzaaiingen (metastase): de gevormde cellen dringen omliggend weefsel binnen en komen
in het bloed of de lymfeklieren terecht, waardoor ze naar andere lichaamscellen worden
getransporteerd.
Hart- en vaatziekten hebben alles te maken met artherosclerose (slagaderverkalking). Er is
onderscheid tussen;
Coronaire hartziekten: aandoeningen veroorzaakt door vernauwing in de kransslagaders.
o Agina pectoris: pijn op de borst door het dichtslibben van aderen (voorbode
hartnfarct).
o Hartinfarct: afsterven van een deel van de hartspier door onderbreking van de
bloedtoevoer vanuit de kransslagaders.
Cerebrovasculaire accidenten (CVA): een verzameling ziektebeelden waarbij sprake is van
een stoornis in de bloedvoorziening van de hersenen.
o Herseninfarct: tjdelijk verminderde bloedtoevoer naar bepaalde delen van de
hersenen, bijvoorbeeld door artherosclerose.
o Hersenbloeding: geknapt bloedvat, waardoor bloed naar buiten stroomt het
hersenweefsel in.
Diabetes is een aandoening die wordt gekenmerkt door een contnu verhoogde concentrate glucose
in het bloed.
Type I: er wordt helemaal geen insuline aangemaakt.
Type II: insuline-resistente door teveel glucose in het lichaam.
Van de personen met diabetes heef ca. 90% type II, waarvan de incidente toeneemt met het stjgen
van de leefijd. Type I wordt vaak al op jonge leefijd gediagnostceerd.
COPD staat voor Chronic Obstructve Pulmonary Disease, ofewel chronisch obstructeve longziekte.
COPD is een verzamelnaam voor;
Chronische bronchitis: een ontsteking van de kleine luchtwegen, waardoor veel
slijmproducte ontstaat, met als gevolg vastzitende hoest.
Longemfyseem: een beschadiging van de wand van de longblaasjes, waardoor
(zuurstofarme) lucht in de longen blijf ziten, wat normaal uitgeademd wordt.
,Leerdoel 3 De student heef inzicht in de belangrijkste risicofactoren van de
welvaartsziekten.
Verkeerde leef- en eetgewoonten zijn samen met roken de belangrijkste risicofactoren voor kanker.
Vooral het eten van veel gerookt, gezouten en gedroogd voedsel in combinate met weinig groenten
en fruit vergroot het risico op kanker. Daarnaast zijn alcoholgebruik en straling van de zon ook
belangrijke risicofactoren. Ten slote kunnen bepaalde bacteriën en virussen leiden tot kanker.
Er zijn meerdere risicofactoren voor hart- en vaatziekten die onderling met elkaar samenhangen.
Leefstjlfactoren beïnvloeden het ontstaan van hart- en vaatziekten soms rechtstreeks, maar vaak via
persoonsgebonden risicofactoren, zoals een te hoog cholesterolgehalte, een hoge bloeddruk en
overgewicht. Ook diabetes is een risicofactor voor hart- en vaatziekten.
Risicofactoren voor het ontwikkelen van diabetes type I zijn, naast genetsche aanleg, niet bekend.
Belangrijke risicofactoren voor diabetes type II zijn ernstg overgewicht, een abdominale
vetverdeling, gebrek aan lichamelijke actviteit en een ongezond voedingspatroon.
De belangrijkste risicofactor voor COPD is roken. Hoe meer en hoe langer men heef gerookt, des te
groter de kans op COPD. Naast roken spelen ook erfelijke eigenschappen en luchtverontreiniging
mogelijk een rol.
Leerdoel 4 De student heef inzicht in de bijdrage van leefstijlfactoren en
persoonsgebonden factoren aan gezondheid en levensjaren.
De belangrijkste risicofactoren op het ontstaan van welvaartsziekten, worden benoemd met de term
BRAVO; bewegen, roken, alcohol, voeding en ontspanning.
Lichamelijke inactviteit verhoogt de kans op vroegtjdig overlijden en verhoogt het risico op
coronaire hartziekten, diabetes, beroerte, botontkalking en kanker. Ook heef bewegen een
risicoverlagend efect op demente en depressie. De beweegrichtlijn (2017) geef een algemeen
advies omtrent bewegen en gezondheid.
Roken is verantwoordelijk voor een groot deel van de sterfgevallen door;
Longkanker (85%)
COPD (78%)
Mond-, keel- en slokdarmkanker (75%)
Coronaire hartaandoeningen (21%)
Beroerte (14%)
Overmatg alcoholgebruik hangt samen met veel verschillende aandoeningen. Het heef negateve
efecten op bijna alle organen. Vrouwen zijn gevoeliger voor alcoholgerelateerde schade dan
mannen. Kinderen zijn gevoeliger dan volwassenen.
Bij een gezond voedingspatroon leef men gemiddeld 2 jaar langer en vermindert het risico op hart-
en vaatziekten, kanker en diabetes type II. Een gezond voedingspatroon ziet er als volgt uit;
Eet gevarieerd
Eet niet teveel en beweeg
Eet niet teveel verzadigd vet
Eet voldoende groente, fruit en brood
Eet veilig
, Regelmatge ontspanning is belangrijk om stress tegen te gaan. Stress ontstaat wanneer de draaglast
die je ervaart, hoger is dan de draaglast die je aankunt. Stress ontstaat door;
(Nor)adrenaline: zet het lichaam in staat van acte.
Cortsol: verhoogt het suikergehalte in het bloed en zorgt dus voor meer energie.
Stress is niet altjd negatef, want een kleine dosis stress kan helpen om beter te presteren.
Energiesystemen en uithoudingsvermogen (OAC 1 FS – WEEK 1)
Leerdoel 5 De student kan de verschillende vormen van uithoudingsvermogen beschrijven
en waar deze van afankelijk zijn.
Uithoudingsvermogen kan worden onderverdeeld in aeroob-anaeroob en in algemeen-lokaal;
Aeroob: de snelheid van energievrijmaking door metabole celprocessen die afankelijk zijn
van de beschikbaarheid van zuurstof.
o VO2max: maximale zuurstofopname tjdens inspanning, uitgedrukt in
zuurstofopname per kg lichaamsgewicht per minuut.
Anaeroob: de snelheid van energievrijmaking door metabole celprocessen zonder de
betrokkenheid van zuurstof.
Lokaal: het uithoudingsvermogen van een bepaalde spier of spiergroep is afankelijk van:
vascularisate, hoeveelheid myoglobine en aantal mitochondria.
Algemeen: het uithoudingsvermogen van het hele lichaam afankelijk van: cardiovasculair
systeem en spiervezeltype.
Leerdoel 6 De student kan het proces waarbij energie vrijkomt uitleggen.
Voor alle processen in het lichaam is energie nodig. De energie wordt geleverd door ATP. Bij de
splitsing van ATP in ADP en P (hydrolyse) komt energie vrij. Deze energie wordt gebruikt om te
bewegen en de organen te laten werken. Er is slechts een klein beetje ATP in de cellen opgeslagen,
dus er moet constant nieuwe ATP gevormd worden (phosphorylering). Het lichaam kan op
verschillende manieren aan ATP komen, bijvoorbeeld door de verschillende energiesystemen.
Leerdoel 7 De student kan een uitgebreide beschrijving geven van de anaerobe
energiesystemen die ons ter beschikking staan en wanneer deze aangewend worden.
In het fosfaatsysteem wordt Pi afgesplitst van CP door de actviteit van creatnekinase. Het vrije
fosfaat kan zich dan verbinden met ADP om ATP te vormen. Daarbij wordt de energie gebruikt die
vrijkomt uit de afraak van CP. Dit systeem is anaeroob en de functe is het op peil houden van het
ATP-niveau. De energieopbrengst is 1 ATP
molecuul per CP molecuul. Typische sporten
waarbij het ATP-CP-systeem een belangrijke
rol in de energielevering speelt zijn sprinten,
hordelopen, voetbal en tennis.
De anaerobe glycolyse is een proces waarbij
glucose of glycogeen wordt afgebroken tot
pyruvaat. Als dit wordt uitgevoerd zonder
zuurstof, wordt het pyruvaat omgezet naar
lactaat. 1 glucose molecuul brengt 2 ATP
moleculen op, maar 1 glycogeen molecuul heef
een opbrengt van 3 ATP moleculen. Typische
sporten waarbij met name gebruik wordt
gemaakt van de anaerobe glycolyse zijn 400m
hardlopen en 1500m schaatsen.
