Leerdoelen Stralingsdeskundigheid, SD/MC, Periode 1
o Uitleggen welke biologische effecten ioniserende straling heeft.
o Voorbeelden geven hoe dit biologische effect positie gebruikt kan worden.
o Voorbeelden van maatregelen geven hoe hij zichzelf, blootgestelde werkers als niet
blootgestelde medewerkers en patiënten tegen ioniserende straling beschermt.
o Een beschrijving geven van de opbouw van een atoom volgens het model van Bohr.
o Elementaire bouwstenen van een atoom met hun eigenschappen benoemen.
o De relatie tussen atoomnummers en elementen kunnen uitleggen.
o SI prefixen (voorvoegsels) hanteren.
o De juiste eenheid aan betreffende grootheid koppelen.
o Van de volgende stralingssoorten het volgende geven en omschrijven
o Elektronenstraling o Ontstaanswijze
o Röntgenstraling o Voorbeeld van een toepassing
o Alfastraling (binnen en buiten de MBRT)
o Bètastraling o Reden van toepassing
o Gammastraling
o Coherente verstrooiing te beschrijven en daarbij de producten te benoemen.
o Foto-elektrisch effect beschrijven en daarbij de producten te benoemen.
o Comptoneffect te beschrijven en daarbij de producten te benoemen.
o Paarvorming te beschrijven en daarbij de producten te benoemen.
o Kernfoto-effect te beschrijven en daarbij de producten te benoemen.
o Excitatie en ionisatie beschrijven.
o De fysische dosimetrische en stralingsbeschermingsgrootheden te benoemen en in eigen
woorden uit te leggen.
o De tot op heden gebruikte basisformules herkennen.
o De tot op heden gebruikte basisformules te hanteren en om te zetten.
o De formules toe te passen in een specifieke situatie en hiermee een berekening uitvoeren.
Excitatie en ionisatie
Excitatie: Aangeslagen toestand
Een schilelektron beweegt naar een meer naar buiten gelegen schil.
Het atoom blijft elektrisch neutraal.
Ionisatie: Elektron weg
Toestand waarbij één of meerdere elektronen uit het atoom gestoten
wordt. Het atoom is daarmee positief geladen.
Wisselwerkingsprocessen veroorzaken excitaties en ionisaties.
Vrijgemaakte elektronen zullen op hun beurt ook weer ionisaties
veroorzaken. Bij een aantal wisselwerkingsprocessen treden specifieke
vervolgprocessen op.
, Wisselwerkingsprocessen
Interactie foton en materie
Wanneer een foton een atoom tegen komt kunnen er 3 dingen gebeuren.
- Geen interactie Onverzwakt doorgaan van een foton.
- Wel interactie Absorptie van een foton.
- Wel interactie Verstrooiing van een foton.
Deze processen beschrijven de wisselwerking van fotonen met materie. Een atoom dat door een foton
of geladen deeltje geraakt wordt kan in aangeslagen toestand raken of geïoniseerd rake. Een foton
raakt een atoom en ondergaat één van de volgende processen.
- Coherente verstrooiing
- Foto-elektrisch effect
- Comptoneffect
- Paarvorming
- Kernfoto-effect
Coherente verstrooiing / Rayleigh verstrooiing / Klassieke verstrooiing
Een foton raakt een atoom. Door het atoom verandert de richting van het foton met een paar graden.
Doordat het foton van richting veranderd raakt het verstrooid en is er dus een kleine verstrooiingshoek.
Het foton verliest hierbij geen energie. Hoe hoger het atoomnummer van de materie die geraakt wordt,
hoe meer coherente straling ontstaat. Hoe hoger de fotonenergie (E), hoe minder coherente
verstrooiing er ontstaat.
Samengevat
- Foton verandert van richting
- Foton verliest geen energie
- Kleine verstrooiingshoek
- Excitatie
- Komt weinig voor, vooral bij lage
energieën en lage atoomnummers
- In geen vakgebied van belang
Foto-elektrisch effect / Foto elektrische absorptie
Een foton raakt een elektron in de binnenste schil. Dat elektron dat geraakt is neemt alle energie over
van het foton. Het treedt vooral op bij materie met een hoog atoomnummer en een lage fotonenergie
(E).
Samengevat
- Foton verdwijnt
- Elektron wordt uitgestoten
- Alle fotonenergie wordt overgedragen
- Ionisatie
- Foto elektron krijgt bewegingsenergie mee
- RD, RT. NG
o Uitleggen welke biologische effecten ioniserende straling heeft.
o Voorbeelden geven hoe dit biologische effect positie gebruikt kan worden.
o Voorbeelden van maatregelen geven hoe hij zichzelf, blootgestelde werkers als niet
blootgestelde medewerkers en patiënten tegen ioniserende straling beschermt.
o Een beschrijving geven van de opbouw van een atoom volgens het model van Bohr.
o Elementaire bouwstenen van een atoom met hun eigenschappen benoemen.
o De relatie tussen atoomnummers en elementen kunnen uitleggen.
o SI prefixen (voorvoegsels) hanteren.
o De juiste eenheid aan betreffende grootheid koppelen.
o Van de volgende stralingssoorten het volgende geven en omschrijven
o Elektronenstraling o Ontstaanswijze
o Röntgenstraling o Voorbeeld van een toepassing
o Alfastraling (binnen en buiten de MBRT)
o Bètastraling o Reden van toepassing
o Gammastraling
o Coherente verstrooiing te beschrijven en daarbij de producten te benoemen.
o Foto-elektrisch effect beschrijven en daarbij de producten te benoemen.
o Comptoneffect te beschrijven en daarbij de producten te benoemen.
o Paarvorming te beschrijven en daarbij de producten te benoemen.
o Kernfoto-effect te beschrijven en daarbij de producten te benoemen.
o Excitatie en ionisatie beschrijven.
o De fysische dosimetrische en stralingsbeschermingsgrootheden te benoemen en in eigen
woorden uit te leggen.
o De tot op heden gebruikte basisformules herkennen.
o De tot op heden gebruikte basisformules te hanteren en om te zetten.
o De formules toe te passen in een specifieke situatie en hiermee een berekening uitvoeren.
Excitatie en ionisatie
Excitatie: Aangeslagen toestand
Een schilelektron beweegt naar een meer naar buiten gelegen schil.
Het atoom blijft elektrisch neutraal.
Ionisatie: Elektron weg
Toestand waarbij één of meerdere elektronen uit het atoom gestoten
wordt. Het atoom is daarmee positief geladen.
Wisselwerkingsprocessen veroorzaken excitaties en ionisaties.
Vrijgemaakte elektronen zullen op hun beurt ook weer ionisaties
veroorzaken. Bij een aantal wisselwerkingsprocessen treden specifieke
vervolgprocessen op.
, Wisselwerkingsprocessen
Interactie foton en materie
Wanneer een foton een atoom tegen komt kunnen er 3 dingen gebeuren.
- Geen interactie Onverzwakt doorgaan van een foton.
- Wel interactie Absorptie van een foton.
- Wel interactie Verstrooiing van een foton.
Deze processen beschrijven de wisselwerking van fotonen met materie. Een atoom dat door een foton
of geladen deeltje geraakt wordt kan in aangeslagen toestand raken of geïoniseerd rake. Een foton
raakt een atoom en ondergaat één van de volgende processen.
- Coherente verstrooiing
- Foto-elektrisch effect
- Comptoneffect
- Paarvorming
- Kernfoto-effect
Coherente verstrooiing / Rayleigh verstrooiing / Klassieke verstrooiing
Een foton raakt een atoom. Door het atoom verandert de richting van het foton met een paar graden.
Doordat het foton van richting veranderd raakt het verstrooid en is er dus een kleine verstrooiingshoek.
Het foton verliest hierbij geen energie. Hoe hoger het atoomnummer van de materie die geraakt wordt,
hoe meer coherente straling ontstaat. Hoe hoger de fotonenergie (E), hoe minder coherente
verstrooiing er ontstaat.
Samengevat
- Foton verandert van richting
- Foton verliest geen energie
- Kleine verstrooiingshoek
- Excitatie
- Komt weinig voor, vooral bij lage
energieën en lage atoomnummers
- In geen vakgebied van belang
Foto-elektrisch effect / Foto elektrische absorptie
Een foton raakt een elektron in de binnenste schil. Dat elektron dat geraakt is neemt alle energie over
van het foton. Het treedt vooral op bij materie met een hoog atoomnummer en een lage fotonenergie
(E).
Samengevat
- Foton verdwijnt
- Elektron wordt uitgestoten
- Alle fotonenergie wordt overgedragen
- Ionisatie
- Foto elektron krijgt bewegingsenergie mee
- RD, RT. NG
