Virale ziekten, Prion ziekten en Zoönosen | 1e master Diergeneeskunde | Compacte samenvatting van de lessen en cursus

VIRALE ZIEKTEN,
PRIONZIEKTEN EN
ZOÖNOSEN
Samenvatting van de lessen + cursus




WIES HAVIK
Universiteit Gent

,INHOUD

Kat..............................................................................................................................................................................4
inleiding.................................................................................................................................................................4
Respiratoir stelsel..................................................................................................................................................4
Feliene herpes virus 1........................................................................................................................................4
felien calicivirus.................................................................................................................................................8
spijsverteringsstelsel.............................................................................................................................................9
felien rotavirus (FRV).........................................................................................................................................9
Feliene enterisch corona virus (FECV).............................................................................................................10
Felien parvovirus (FPV)....................................................................................................................................11
feliene leukemievirus (FELV)............................................................................................................................13
FIPV..................................................................................................................................................................16
Felien immunodeficiëntievirus (FIV)...............................................................................................................19
de hud..................................................................................................................................................................21
Orthopoxvirus..................................................................................................................................................21
hond........................................................................................................................................................................21
respiratoir stelsel.................................................................................................................................................21
caniene parainfluenzavirus type 2 / caniene adenovirus type 2.....................................................................21
spijsverteringsstelsel...........................................................................................................................................22
canien rotavirus en canien coronavirus...........................................................................................................22
canien parvovirus............................................................................................................................................23
de huid.................................................................................................................................................................24
caniene papilloma virus...................................................................................................................................24
centraal zenuw stelsel.........................................................................................................................................25
Aujesky’s disease virus....................................................................................................................................25
Rabiësvirus.......................................................................................................................................................26
algemene aandoeningen.....................................................................................................................................27
Caniene adenovirus type 1..............................................................................................................................27
Hondenziektevirus...........................................................................................................................................28
Caniene herpesvirus........................................................................................................................................29
Paard........................................................................................................................................................................31
respiratoir stelsel.................................................................................................................................................31
Influenzavirus..................................................................................................................................................31
Equine herpes virus 1 en 4..............................................................................................................................32
genitaalstelsel......................................................................................................................................................33
Equine herpes virus 3......................................................................................................................................33


1

, de huid.................................................................................................................................................................34
equine sarcoïd – boviene papillomavirus........................................................................................................34
algemene aandoeningen.....................................................................................................................................35
equine virale arteritis......................................................................................................................................35
Equine infectieuze anemievirus.......................................................................................................................37
West-nile virus.................................................................................................................................................38
Varken......................................................................................................................................................................39
respiratoir stelsel.................................................................................................................................................39
Porcien respiratoir corona virus......................................................................................................................39
Swine influenza virus (SIV)..............................................................................................................................40
rota- en coronavirus........................................................................................................................................42
Reproductiesysteem............................................................................................................................................43
Porciene enterovirus (PEV)..............................................................................................................................43
Porciene parvovirus.........................................................................................................................................44
Porciene reproductief en respiratoir syndroom virus.....................................................................................45
Encephalomyocarditis virus.............................................................................................................................47
algemene aandoeningen.....................................................................................................................................47
Aujeszky...........................................................................................................................................................47
klassieke varkenspest......................................................................................................................................49
Porciene circovirus PCV2.................................................................................................................................51
Rund........................................................................................................................................................................52
respiratoir stelsel.................................................................................................................................................52
Parainfluenza virus 3.......................................................................................................................................53
boviene adenovirus 3......................................................................................................................................53
boviene respiratoir syncytieel virus (Brsv)......................................................................................................53
boviene corona virus.......................................................................................................................................53
pinkengriep bRSV-b.........................................................................................................................................54
spijsverteringsstelsel...........................................................................................................................................54
bovien rota en corona virus.............................................................................................................................54
huid en uitwendige slijmvliezen..........................................................................................................................55
mond-en-klauwzeer virus................................................................................................................................55
blauwtong virus (BTV).....................................................................................................................................56
boviene papilloma virus..................................................................................................................................57
centraal zenuwstelsel..........................................................................................................................................58
aujeszki disease...............................................................................................................................................58
boviene spongioforme encephalopathie (BSE)...............................................................................................58
Boviene virale diarree / mucosal disease........................................................................................................60

2

, Infectieuze boviene rhinotracheïtis (IBR)........................................................................................................61
boosaardige katarrhaal koorts (BKK)...............................................................................................................62
kleine herkauwers...................................................................................................................................................62
Visna-Maedi virus & Caprine arthritis en encephalitis....................................................................................62
besmettelijk ecthyma (ORF)............................................................................................................................63
scrapie.............................................................................................................................................................64
blauwtong virus...............................................................................................................................................64
Schmallenberg virus (SBV)...............................................................................................................................64




3

,KAT

INLEIDING

- Meer katten op kleinere plaatsen  groepsgebonden virale infecties nemen toe

RESPIRATOIR STELSEL

- Niesziekte
o Viraal
 FHerpesV 1
 FCaliciV
 Reovirussen  belang nog onzeker, zowel bij gezonde als ziek katten
o Bacterieel
 Zowel primair als secundair
o Omgeving
 Verhoogde infectiedruk  hygiëne!!!
 Stress  adrenaline en noradrenaline hebben een effect op de eerste barrières van
het lichaam


FELIENE HERPES VIRUS 1
Inleiding

- Ook wel feliene rhinotracheïtis virus genoemd
- Alle katachtigen

Viruseigenschappen

- Herpesviridae  alfaherpesviridae
- Groot virus
- DNA virus
- Envelop  deel van de membraan van de gastheercel
o Weinig resistent in de omgeving  gevoelig aan detergenten en desinfectantia
o Glycoproteïnen waarmee ze aan gastheercellen vastbinden, die zijn ook verantwoordelijk voor
het cytopatisch effect
 Binding en penetratie van een gastheercel: gB en Gc glycoproteïne van virus binden
aan heparine dragende suikermoleculen op de celmembraan (zwakke binding) 
bindingen verbreken en worden weer aangegaan  virus zakt door de suikerlaag naar
de celmembraan  gD glycoproteïne bindt aan entry mediator (internalisatie
receptor) op de membraan (sterke, eiwit-eiwit binding)  fusie van de envelop en de
plasmamembraan  injectie van nucleocapsid in de cel
 Cytopatisch effect: glycoproteïnen van de envelop komen ook op de membraan van
geïnfecteerde cellen  kunnen dan binden aan entry mediatoren van gezonde cellen
 syncytia vorming = celgeassocieerd spreiden  ontsnappen gemakkelijker aan de
humorale immuniteit
- Vermenigvuldiging: DNA virus wordt meteen afgelezen  immediate earlies (vroege eiwitten)  early
genes geactiveerd (late eiwitten)  vorming kapsid  virus gaat door de kernmembraan en vormt zo de
envelop
o Cyclus kan stop gezet worden, zodat de immuniteit het virus niet opmerkt  kan op het juiste
moment weer gereactiveerd worden

Epizoötiologie en verspreiding



4

, - Overdracht via inhalatie  direct contact / 1,5 meter in druppels / likken / zelfde drink en eetbak
- Latente infecties: bij stress gaan dragers weer uitscheiden (of bij toediening van cortico’s)
o Latentie in de trigeminale gangliacellen  kan dit doen omdat het in staat is de
basaalmembraan te doorbreken m.b.v. proteasen
 Niet alle herpes virussen kunnen dit: suisHV1 / Herpes simplex virus 1 / bovine
herpes virus 1 kunnen dit ook
- Acute ziekte bij jonge katten bij verlies van de maternale immuniteit

Pathogenese

- Stadium 1
o Vermeerdering bovenste luchtwegen en conjunctiva  herpesvirussen hebben een sterk
tropisme voor de bovenste luchtwegen
o Geeft eventueel epitheelnecrose (bij kittens soms necrose van groeizone neusschelpen)
o Bij hoge infectiedruk eventueel ook vermeerdering in lagere luchtwegen
- Stadium 2 (jonge kat)
o Celgeassocieerde viremie
- Stadium 3 (jonge kat)
o Vermeerdering in andere organen  osteoblasten (sterfte in 1e week), milt, darmen, nieren
o Heeeeeel zelden abortus  want eigenlijk nooit viremie bij volwassen dieren



- Mucuslaag werkt sterk vertragend op de migratie van het virus
o Bestaat uit negatief geladen deeltjes  virus ook negatief geladen, dus kan niet makkelijk
bewegen (chemische barrière)
 Sommige virussen (bv. Influenza) maken neuramidase aan waardoor ze makkelijker
door de mucus kunnen  verbreekt de bindingen tussen hemaglutinine (virus) en
syaalzuur (mucus)
o Hierdoor krijg je plaques van geïnfecteerde cellen in de bovenste luchtwegen, omdat eenmaal
weer buiten de cel de virussen niet ver kunnen raken  kunnen gaan necrotiseren



- Basaalcellen kunnen niet geïnfecteerd worden
o Na 2 – 5 dagen gaan die het epitheel weer herstellen
o Er is namelijk veel collaterale schade door de massale neutrofielen infestatie
 Anti-inflammatoire middelen kunnen dus de schade beperken
- Secundaire bacteriële infecties krijgen de kans  mucuslaag is weg, basaalmembraan ligt bloot
(bacteriën hebben daar een enorme affiniteit voor) en er is exsudaat  voedingsbron voor bacteriën
o Bacteriën trekken ook neutrofielen aan  meer collaterale schade
- Na 2 weken komen andere delen van immuniteit op en is er stabilisatie van het virus
o Basaalmembraan, epitheelcellen en mucuslaag hersteld
o Productie van IgA’s
o Productie van IgG’s  bescherming van longen tot keel



Immuniteit

- Neutraliserende antistoffen zijn belangrijk  binden aan liganden op het virus  virus kan cellen niet
meer binnengaan
o Binden aan gB, gC, gD
o Worden gebruikt voor vaccinaties
- ADCC (complement)


5

, o De neutraliserende As gaan ook op de glycoproteïnen van geïnfecteerde cellen zitten
- Fagocyten, neutrofielen en NK-cellen gaan de As ook herkennen op de cellen en vernietigen de cel of
nemen deze op
- Celgemedieerde immuniteit
o MCH I presenteert virale antigenen  cytotoxische T-cellen herkennen geen self meer  cel
wordt gedood
 Cel moet wel levend zijn om dit te kunnen doen  bij gebruikt van dode vaccins
wordt deze tak van de immuniteit niet gestimuleerd
 MHC I presenteert al non-self antigenen vanaf de aanmaak van immediate earlies, de
glycoproteïnen (As, complement, fagocyten) worden pas met de late eiwitten
aangemaakt
 Cytotoxische T-cellen kunnen de geïnfecteerde cel dus al doden vóór er viruspartikels
gevormd zijn, daarom is dit zo’n belangrijk mechanisme en gebruik je het best een
geattenueerd vaccin

Latentie

- Virus is enkel in genetische vorm aanwezig in de cel bij inactiviteit  geen virale antigenen op de
membranen / geen nieuwe viruspartikels worden gevormd
- Ganglion trigeminale  virusreplicatie wordt stilgelegd in neuronen  bij stress terug gereactiveerd
o Toediening cortico’s, transport, partus, lactatie, andere respiratoire aandoeningen
- Ze moeten vanaf de neuronen weer door de basaalmembraan naar de epitheelcellen
- Bij reactivatie  recurrente oogproblemen
- Vooral celgemedieerde immuniteit is heel belangrijk bij de controle van reactivaties
- Grafiek voor reactivatie en herinfectie van buitenuit bij een immune kat zien er hetzelfde uit

Kliniek

- Meeste infecties subklinisch  heel klein beetje ziek, maar men gaat niet naar de dierenarts  meeste
dieren zijn seropositief
- Kliniek hangt af van de leeftijd en de infectiedruk
o Hygiëne!!!
o Ventilatie: oude vieze lucht naar buiten  schone lucht naar binnen
o Colostrale immuniteit van belang!  IgG pomp (prof. Denkt dat er in de eerste levensweken
ook IgG pompen in de bovenste luchtwegen zitten, omdat de immuniteit daar zo goed is))
 Hoe hoger de As titers in het begin, hoe langer de immuniteit blijft werken
- 4 syndromen geassocieerd met FHV1 (vooral bij dieren < 6 maanden)
o Abortus
 Zeldzaam
 Waarschijnlijk door de niet-specifieke effecten van de infectie zoals koorts
o Neonatale ziekte
 Geen/slechte maternale immuniteit
 AH-stoornissen, verstopte neus, algemeen erg ziek
 Sterfte na enkele dagen
o Klassieke rhinotracheïtis
 Tussen 6 – 12 weken leeftijd (verdwijnen maternale immuniteit)
 Rhinitis, niezen, loopneus, conjunctivitis, lopende ogen
 Conjunctivitis kan overgaan in corneativitis en daar keratitis veroorzaken  antivirale
zalven op de ogen aanbrengen  niet behandeld kan het tot een cornea ulcus
(ulceratieve keratitis) leiden
 Na een tijdje zijn de neus- en ooguitvloeiingen niet meer sereus, maar mucopurulent
t.g.v. secundaire bacteriële infecties
 Faryngitis, tracheïtis en pneumonie kunnen ook als secundaire bacteriële infecties
ontstaan
 Bij een viremie  osteïtis kan ontstaan

6

,  Snufflers zijn dieren met chronische rhinitis, sinusitis of conjunctivitis als gevolg van
bacteriële infecties
 Sterfte door bacteriële infecties
 Herstel mogelijk na 2 weken
o Recurrente rhinitis
 Herinfectie of reactivatie bij oudere katten
 Milde en korte duur van symptomen

Diagnose

- Microscopisch
o Necrose epitheel
o Intranucleaire inclusies
- Klinisch
o Niezen
- Labo
o Afkrabsel conjuctiva  nucleaire inclusies
o Nasaal en conjunctivaal swabs  incubatie  cytopatisch effect OF immunofluorescentie /
immunohistochemie (laatste kan ook op coupes)
o PCR  aantonen genetisch materiaal
- Ddx: calicivirus

Behandeling en bestrijding

- Veel kittens (gevoelige dieren) in dezelfde periode (mei – juni)  wanneer maternale immuniteit weg is
 explosie van virussen  infectiedruk stijgt
- Symptomatische behandeling
o Breed spectrum antibiotica  secundaire bacteriële infecties
 Kittens  ampicilline
 Katten  oxytetracycline
o Oogzalven met AB, zonder cortico’s  die verminderen de wondheling
o Rehydratatie
o Luchtwegen vrijhouden
 Mechanisch reinigen
 Waterdamp
 Decongestiva
o Antivirale oogzalven
 Acyclovir = humaan  keratitis vermijden
- Bestrijding
o Hygiëne
 Overpopulatie (stress, infectiedruk)
 Ventilatie
 Direct contact vermijden in klinieken
 Regelmatig reinigen en ontsmetten
 Kittens in risicosituatie eventueel weghalen op 4 – 5 weken  voor ze de maternale
immuniteit verliezen
o Vaccinatie
 Moederdieren  maternale immuniteit verbeteren
 Kittens  wanneer ze hun maternale immuniteit kwijt zijn
 9 – 12 weken geattenueerd vaccin , hoef je niet te boosten, maar doe je
toch, want je weet niet zeker of de maternale immuniteit weg was op 9
weken / dood vaccin moet je altijd boosten
 De verschillende soorten vaccins
 Geïnactiveerd IM: minst goede vaccin, geïsoleerde katten
 Geattenueerd IM: cattery’s, immuniteitsopbouw meteen vanaf 1e vaccinatie


7