Verplichte artikelen Jeugdrecht
Inhoudsopgave
Artikel van Beuningen – De Jeugdwet.........................................................................................................................1
Artikel Ministerie Volksgezondheid, welzijn en sport – Handreiking. Toestemmingsvereiste voor hulp bij
kindermishandeling, 2016...........................................................................................................................................3
Artikel Manifest – In goed vertrouwen. De privacy van de jeugd geborgd, 2016........................................................6
Artikel Weijers – Parens patriae en prudentie (1 – 15pp)............................................................................................7
Artikel Weijers – Prenatale kinderbescherming (52 – 62pp)........................................................................................9
Artikel van Beuningen – De Jeugdwet
Inleiding
Op 1 januari 2015 trad de Jeugdwet in werking. De wet heeft tot doel het jeugdstelsel te vereenvoudigen
en effectiever te maken en voorziet in de bestuurlijke en financiële decentralisatie naar de gemeenten van
alle ondersteuning, hulp en zorg bij opgroeien en opvoeden. De hoofdgedachte achter deze decentralisatie
is dat de gemeente een regierol kan vervullen en dat de kwaliteit door maatwerk zal verbeteren.
Problemen met huidig stelsel jeugdzorg
De jeugdwet maakt de gemeente verantwoordelijk voor het jeugdstelsel. Die verantwoordelijkheid wordt in
het huidige stelsel jeugdzorg gedeeld met het Rijk, de provincies, zorgverzekeraars en zorgkantoren. De
toenmalige Minister voor Jeugd en Gezin en Minister van Justitie hebben begin 2010 hun visie gegeven op
het jeugdstelsel. Zij concluderen dat de grenzen zijn bereikt van wat mogelijk is binnen de gestelde
wettelijke kaders en dat een stelselwijziging noodzakelijk is. De verschillende financierings- en
verantwoordelijkheidssystemen staan een effectieve, samenhangende zorg en een duidelijke regie op de
hulp aan het kind en het gezin in de weg. Kinderen met zware en complexe problemen krijgen juist vaak
niet de integrale zorg die nodig is, doordat het systeem is ingericht op het verhelpen van enkelvoudige
problemen. Ten slotte is het stelsel onvoldoende ingericht op het voorkomen van zorgafhankelijkheid en op
het versterken van de eigen kracht van kinderen, gezinnen en sociale netwerken. De parlementaire
werkgroep Toekomstverkenning Jeugdzorg komt op basis van een analyse van de oorzaken van de
problemen in de jeugdzorg en een proces van visievorming op mogelijke verbeteringen, tot enkele
aanbevelingen. In het Regeerakkoord – Rutte I in 2010 wordt de stelselherziening van de jeugdzorg
aangekondigd: alle taken op het gebied van de jeugdzorg worden overgeheveld naar de gemeenten en er
komt een financieringssysteem. In 2012 wordt de decentralisatie van de jeugdzorg bevestigd.
Inhoud van de Jeugdwet
De jeugdwet voorziet in een bestuurlijke en financiële decentralisatie naar gemeenten van alle
ondersteuning, hulp en zorg ten behoeve van jeugdigen met problemen rond opgroeien en opvoeden
alsmede psychische problemen en stoornissen. Heel veel voorzieningen worden gedecentraliseerd naar de
gemeenten en zullen worden bekostigd uit het Gemeentefonds. In hoofdstuk 2 van de Jeugdwet zijn de
taken van gemeenten opgenomen. De Jeugdwet introduceert in H3 de Gecertificeerde Instellingen die
kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering uitvoeren. Kinderbeschermingsmaatregelen en
jeugdreclassering mogen alleen maar worden uitgevoerd door instellingen die van overheidswege
gecertificeerd zijn. Doel van de certificering is het behouden en het verbeteren van de kwaliteit van de
uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Het keurmerkinstituut verleent
een certificaat aan een instelling indien deze voldoet aan de basiskwaliteiten die zijn uitgewerkt in het
normenkader. Dit normenkader beschrijft de kwaliteitseisen waaraan een gecertificeerde instelling moet
voldoen en is gebaseerd op de in de Jeugdwet opgenomen kwaliteitseisen en op de normen die thans
worden toegepast bij de uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. H4 stelt
kwaliteitseisen aan de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling. H5 bevat bepalingen inzake de
pleegzorg. Pleegzorg is een op zichzelf staande, bijzondere en voor uit huis geplaatste jeugdigen belangrijke
1
, vorm van jeugdhulp. Wanneer een jeugdige (tijdelijk) niet meer kan thuis wonen, is opname in een
pleeggezin te verkiezen boven de plaatsing in een instelling. H6 regelt gedwongen opname en verblijf van
jeugdigen in een gesloten accommodatie op grond van de machtiging van de KR, de zogenoemde gesloten
jeugdhulp. Het betreft een zeer intensieve en ingrijpende vorm van jeugdhulp. De KR verleent een
machtiging slechts indien naar diens oordeel deze jeugdhulp noodzakelijk is wegens ernstige opgroei- of
opvoedingsproblemen die de ontwikkeling van de jeugdige naar volwassenheid ernstig belemmeren, en
opneming en verblijf noodzakelijk zijn om te voorkomen dat de jeugdige zich aan de jeugdhulp onttrekt of
daaraan door anderen wordt onttrokken. De regeling stemt grotendeels overeen met de bepalingen van de
huidige Wjz. Wel wordt met de Jeugdwet de voorwaardelijke machtiging geïntroduceerd. Bij de
voorwaardelijke machtiging dient de jeugdige de jeugdhulp te aanvaarden overeenkomstig het opgestelde
hulpverleningsplan. Daarnaast moet de jeugdige zich houden aan door de KR te stellen nadere
voorwaarden betreffende zijn gedrag om te voorkomen dat de jeugdige opnieuw in de gesloten
accommodatie wordt opgenomen. H7 gaat over de gegevensverwerking, privacy en toestemming. H8 regelt
de financiën: het persoonsgebonden budget, de ouderbijdrage en de financiële verantwoording. Verder
bevat de Jeugdwet een ouderbijdrageregeling voor vormen van jeugdhulp waarbij verblijf aan de orde is, in
navolging van de regeling uit de Wjz. Gemeenten leggen de ouderbijdrage op. H9 bespreekt de Landelijke
toezicht die wordt uitgevoerd door drie Inspecties gezamenlijk – de inspectie Jeugdzorg, de Inspectie voor
de Gezondheidszorg en de Inspectie voor Veiligheid en Justitie. Het toezicht wordt uitgeoefend op de
jeugdhulpaanbieders, de gecertificeerde instellingen, de certificerende instelling, de AMHK, de RvdK en de
JJI’s. Het AMHK betreft een samenvoeging van het advies- en meldpunt kindermishandeling en het
steunpunt huiselijk geweld.
Doelen van de wet
De door de wetgever beoogde doelen zijn de volgende:
- Efficiency: Het nieuwe stelsel kent een wettelijk kader en een integraal financieringssysteem.
Daarnaast krijgt een bestuurslaag de regie over het gehele stelsel. Dit alles zal de werking van het
stelsel eenvoudiger en doelmatiger maken.
- Effectiviteit: In handen van de gemeente kan de jeugdhulp beter aansluiten op de problematiek
zoals die zich concreet voordat. De gemeente kan eenvoudig verbindingen leggen tussen zorg en
belendende sectoren als onderwijs, lokaal gezondheidsbeleid, werk en inkomen, sport en veiligheid.
Hulp en ondersteuning kan laagdrempelig, vroegtijdig en integraal aangeboden worden, met veel
ruimte voor de professional om casusgericht te werken.
- Economy: Door deze manier van organiseren en interveniëren zal het beroep op specialistische en
gedwongen hulp worden verminderd.
- Purpose: Het uiteindelijke doel van de Jeugdwet is het versterken van de eigen kracht van de
jongere en van het zorgend en probleemoplossend vermogen van diens gezin en van anderen in de
sociale omgeving.
- Achterliggende visie op zorg en samenleving: Zorgen voor elkaar versterkt de individuele en
collectieve vermogens in de samenleving, in een zichzelf versterkend proces. Overheidsbemoeienis
is primair gericht op herstel en versterking van de eigen kracht van de jongere en van het zorgend
vermogen van het gezin en van anderen, in hun eigen verbanden. Steeds geldt dat de eigen kracht
van jongere, gezin en gemeenschap het oriëntatiebeleid is.
Tot slot
De gemeenten zijn nu aan zet om goede jeugdhulp aan jeugdigen te verlenen en een werkend stelsel op te
tuigen – van een aanbod van opvoedingsondersteuning, lichte ambulante hulp tot en met de gesloten
jeugdhulp. De jeugdwiet biedt hiervoor het kader. De regelgeving is nog niet gereed. Ten eerste zal de
Invoeringswet Jeugdwet de benodigde aanpassingen in andere wetgeving realiseren en het overgangsrecht
regelen voor de kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Verder zullen in het Besluit
Jeugdwet nadere eisen worden gesteld aan onder meer de deskundigheid van de medewerkers bij de
2
Inhoudsopgave
Artikel van Beuningen – De Jeugdwet.........................................................................................................................1
Artikel Ministerie Volksgezondheid, welzijn en sport – Handreiking. Toestemmingsvereiste voor hulp bij
kindermishandeling, 2016...........................................................................................................................................3
Artikel Manifest – In goed vertrouwen. De privacy van de jeugd geborgd, 2016........................................................6
Artikel Weijers – Parens patriae en prudentie (1 – 15pp)............................................................................................7
Artikel Weijers – Prenatale kinderbescherming (52 – 62pp)........................................................................................9
Artikel van Beuningen – De Jeugdwet
Inleiding
Op 1 januari 2015 trad de Jeugdwet in werking. De wet heeft tot doel het jeugdstelsel te vereenvoudigen
en effectiever te maken en voorziet in de bestuurlijke en financiële decentralisatie naar de gemeenten van
alle ondersteuning, hulp en zorg bij opgroeien en opvoeden. De hoofdgedachte achter deze decentralisatie
is dat de gemeente een regierol kan vervullen en dat de kwaliteit door maatwerk zal verbeteren.
Problemen met huidig stelsel jeugdzorg
De jeugdwet maakt de gemeente verantwoordelijk voor het jeugdstelsel. Die verantwoordelijkheid wordt in
het huidige stelsel jeugdzorg gedeeld met het Rijk, de provincies, zorgverzekeraars en zorgkantoren. De
toenmalige Minister voor Jeugd en Gezin en Minister van Justitie hebben begin 2010 hun visie gegeven op
het jeugdstelsel. Zij concluderen dat de grenzen zijn bereikt van wat mogelijk is binnen de gestelde
wettelijke kaders en dat een stelselwijziging noodzakelijk is. De verschillende financierings- en
verantwoordelijkheidssystemen staan een effectieve, samenhangende zorg en een duidelijke regie op de
hulp aan het kind en het gezin in de weg. Kinderen met zware en complexe problemen krijgen juist vaak
niet de integrale zorg die nodig is, doordat het systeem is ingericht op het verhelpen van enkelvoudige
problemen. Ten slotte is het stelsel onvoldoende ingericht op het voorkomen van zorgafhankelijkheid en op
het versterken van de eigen kracht van kinderen, gezinnen en sociale netwerken. De parlementaire
werkgroep Toekomstverkenning Jeugdzorg komt op basis van een analyse van de oorzaken van de
problemen in de jeugdzorg en een proces van visievorming op mogelijke verbeteringen, tot enkele
aanbevelingen. In het Regeerakkoord – Rutte I in 2010 wordt de stelselherziening van de jeugdzorg
aangekondigd: alle taken op het gebied van de jeugdzorg worden overgeheveld naar de gemeenten en er
komt een financieringssysteem. In 2012 wordt de decentralisatie van de jeugdzorg bevestigd.
Inhoud van de Jeugdwet
De jeugdwet voorziet in een bestuurlijke en financiële decentralisatie naar gemeenten van alle
ondersteuning, hulp en zorg ten behoeve van jeugdigen met problemen rond opgroeien en opvoeden
alsmede psychische problemen en stoornissen. Heel veel voorzieningen worden gedecentraliseerd naar de
gemeenten en zullen worden bekostigd uit het Gemeentefonds. In hoofdstuk 2 van de Jeugdwet zijn de
taken van gemeenten opgenomen. De Jeugdwet introduceert in H3 de Gecertificeerde Instellingen die
kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering uitvoeren. Kinderbeschermingsmaatregelen en
jeugdreclassering mogen alleen maar worden uitgevoerd door instellingen die van overheidswege
gecertificeerd zijn. Doel van de certificering is het behouden en het verbeteren van de kwaliteit van de
uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Het keurmerkinstituut verleent
een certificaat aan een instelling indien deze voldoet aan de basiskwaliteiten die zijn uitgewerkt in het
normenkader. Dit normenkader beschrijft de kwaliteitseisen waaraan een gecertificeerde instelling moet
voldoen en is gebaseerd op de in de Jeugdwet opgenomen kwaliteitseisen en op de normen die thans
worden toegepast bij de uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. H4 stelt
kwaliteitseisen aan de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling. H5 bevat bepalingen inzake de
pleegzorg. Pleegzorg is een op zichzelf staande, bijzondere en voor uit huis geplaatste jeugdigen belangrijke
1
, vorm van jeugdhulp. Wanneer een jeugdige (tijdelijk) niet meer kan thuis wonen, is opname in een
pleeggezin te verkiezen boven de plaatsing in een instelling. H6 regelt gedwongen opname en verblijf van
jeugdigen in een gesloten accommodatie op grond van de machtiging van de KR, de zogenoemde gesloten
jeugdhulp. Het betreft een zeer intensieve en ingrijpende vorm van jeugdhulp. De KR verleent een
machtiging slechts indien naar diens oordeel deze jeugdhulp noodzakelijk is wegens ernstige opgroei- of
opvoedingsproblemen die de ontwikkeling van de jeugdige naar volwassenheid ernstig belemmeren, en
opneming en verblijf noodzakelijk zijn om te voorkomen dat de jeugdige zich aan de jeugdhulp onttrekt of
daaraan door anderen wordt onttrokken. De regeling stemt grotendeels overeen met de bepalingen van de
huidige Wjz. Wel wordt met de Jeugdwet de voorwaardelijke machtiging geïntroduceerd. Bij de
voorwaardelijke machtiging dient de jeugdige de jeugdhulp te aanvaarden overeenkomstig het opgestelde
hulpverleningsplan. Daarnaast moet de jeugdige zich houden aan door de KR te stellen nadere
voorwaarden betreffende zijn gedrag om te voorkomen dat de jeugdige opnieuw in de gesloten
accommodatie wordt opgenomen. H7 gaat over de gegevensverwerking, privacy en toestemming. H8 regelt
de financiën: het persoonsgebonden budget, de ouderbijdrage en de financiële verantwoording. Verder
bevat de Jeugdwet een ouderbijdrageregeling voor vormen van jeugdhulp waarbij verblijf aan de orde is, in
navolging van de regeling uit de Wjz. Gemeenten leggen de ouderbijdrage op. H9 bespreekt de Landelijke
toezicht die wordt uitgevoerd door drie Inspecties gezamenlijk – de inspectie Jeugdzorg, de Inspectie voor
de Gezondheidszorg en de Inspectie voor Veiligheid en Justitie. Het toezicht wordt uitgeoefend op de
jeugdhulpaanbieders, de gecertificeerde instellingen, de certificerende instelling, de AMHK, de RvdK en de
JJI’s. Het AMHK betreft een samenvoeging van het advies- en meldpunt kindermishandeling en het
steunpunt huiselijk geweld.
Doelen van de wet
De door de wetgever beoogde doelen zijn de volgende:
- Efficiency: Het nieuwe stelsel kent een wettelijk kader en een integraal financieringssysteem.
Daarnaast krijgt een bestuurslaag de regie over het gehele stelsel. Dit alles zal de werking van het
stelsel eenvoudiger en doelmatiger maken.
- Effectiviteit: In handen van de gemeente kan de jeugdhulp beter aansluiten op de problematiek
zoals die zich concreet voordat. De gemeente kan eenvoudig verbindingen leggen tussen zorg en
belendende sectoren als onderwijs, lokaal gezondheidsbeleid, werk en inkomen, sport en veiligheid.
Hulp en ondersteuning kan laagdrempelig, vroegtijdig en integraal aangeboden worden, met veel
ruimte voor de professional om casusgericht te werken.
- Economy: Door deze manier van organiseren en interveniëren zal het beroep op specialistische en
gedwongen hulp worden verminderd.
- Purpose: Het uiteindelijke doel van de Jeugdwet is het versterken van de eigen kracht van de
jongere en van het zorgend en probleemoplossend vermogen van diens gezin en van anderen in de
sociale omgeving.
- Achterliggende visie op zorg en samenleving: Zorgen voor elkaar versterkt de individuele en
collectieve vermogens in de samenleving, in een zichzelf versterkend proces. Overheidsbemoeienis
is primair gericht op herstel en versterking van de eigen kracht van de jongere en van het zorgend
vermogen van het gezin en van anderen, in hun eigen verbanden. Steeds geldt dat de eigen kracht
van jongere, gezin en gemeenschap het oriëntatiebeleid is.
Tot slot
De gemeenten zijn nu aan zet om goede jeugdhulp aan jeugdigen te verlenen en een werkend stelsel op te
tuigen – van een aanbod van opvoedingsondersteuning, lichte ambulante hulp tot en met de gesloten
jeugdhulp. De jeugdwiet biedt hiervoor het kader. De regelgeving is nog niet gereed. Ten eerste zal de
Invoeringswet Jeugdwet de benodigde aanpassingen in andere wetgeving realiseren en het overgangsrecht
regelen voor de kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Verder zullen in het Besluit
Jeugdwet nadere eisen worden gesteld aan onder meer de deskundigheid van de medewerkers bij de
2
