TGW Samenvatting Blok B
Vaardigheidslessen
TGW.V.1. X
Algemeen Wanneer hulpverleners zoals fysiotherapeuten emoties zoals verdriet, spanning, angst en ongerustheid
bij hun patiënten opmerken, kunnen ze het lastig vinden om hier mee om te gaan en de neiging
hebben om emoties te negeren of te gaan sussen, te snel te gaan geruststellen. Als je echter je niet
eerst op de hoogte stelt van de redenen die de patiënt heeft om ongerust te zijn, loopt je de kans dat
een aspecifieke geruststelling niet helpt of zelfs een averechts effect heeft: de patiënt voelt zich
onbegrepen, volgt het advies niet op of wordt nog angstiger. Dit kan dan weer stress opleveren wat
weer tot lichamelijke herstelbelemmerende reacties kan leiden. Patiënten met Somatische
onvoldoende verklaarde klachten ( SOLK) of spanningsgerelateerde klachten hebben vaak moeite met
het adequaat omgaan met emoties, wat zich kan uiten in een inadequate copingstijl en lichamelijk
klachten
de WELKE-stappen WELKE-methode volgens Stuart en Lieberman
toepassen bij een 1. Wat is er gebeurd?
patiënt die 2. Emotie: Welke emotie voelde u daarbij? probeer hierbij emotie uit te lokken
geëmotioneerd is 3. Last: Wat is het lastigste, het moeilijkste voor u geweest? probeer betkeenis/relevantie van de
gebeurtenis te achterhalen
4. Klim in het zadel: Wat zou u het meest helpen om de moeilijkheden het hoofd te bieden?
uitvragen van de reacties van de patiënt, geeft ook beeld van de coping
5. Empathie: gevoelsreflectie geven en evt. wat het jezelf heeft gedaan. laat zien dat je de patiënt
en de situatie begrijpt
doorvragen en Gebruik LSD : Luisteren, Samenvatten, Doorvragen ter verbetering van communicatie
samenvatten op Samenvatten is van belang zodat de patiënt ervaart dat onderzoeker echt geluisterd heeft en krijgt
inhoudsniveau hierdoor een zelf ordening van zijn eigen probleem.
doorvragen en Inhoud niveau : paratriseren vertelt alleen de inhoud
reflecties geven op Gevoel niveau : reflecteren zaak vaak tussen de regels van het verhaal en wordt vaak
gevoelsniveau betrekkingsniveau
Overige Laat OMA thuis : Oordelen Meningen Adviezen
communicatie tips Neem ANNA mee : Altijd Navragen, Nooit Aannemen
Smeer NIVEA : Niet Invullen Voor Een Ander
Weest een OEN : Open Eerlijk Nieuwsgierig
Vormen Reflectie - Reflectie op herhalen : letterlijk teruggeven wat iemand zet of doet vaak op een vragende manier
(samenvatten) o Patiënt: “Ik ben buiten adem als ik de trap op loop.”
o Fysiotherapeut: “U bent dan buiten adem.”
o Patiënt: “Ja, maar dat was eerst niet, het is erger geworden
- Reflectie op inhoud : hierbij geef je inhoudelijk aan wat de patiënt bedoelt te zeggen, maar niet
zegt. Je benoemt hierbij de ondertitel op inhoud. Kan je niet te vaak doen anders gaan patiënt
‘papagaaien’ effect krijgen.
o Patiënt: “Ik ben doodop als ik ’s avonds thuiskom van het werk.”
o Fysiotherapeut: “Dus u heeft geen fut meer om te gaan sporten.”
o Patiënt: “Dat is wel het laatste waar ik dan zin in heb.”
1
, TGW Samenvatting Blok B
- Reflectie op betekenis : bij dit soort reflectie benoem je ondertitel, maar richt je op je je op de
betekenis van het geen de patiënt zegt
o Patiënt: “Ik ben doodop als ik ’s avonds thuiskom van het werk.”
o Fysiotherapeut: “Dus u heeft geen fut meer om te gaan sporten.”
o Patiënt: “Dat is wel het laatste waar ik dan zin in heb.”
- Gevoelsreflectie : hierbij benoem je het onderliggende gevoel wat niemand laat blijken.
o Patiënt: “Ik volg een cursus, val in voor een zieke collega en heb ook nog een gezin en
nu nog die oefeningen…
o Ft:”U moet al zoveel doen, en nu vraag ik u ook nog oefeningen te doen en u weet niet
hoe dit in te passen.”
o Patiënt: “Je wilt wel van alles, maar waar haal ik inderdaad de tijd vandaan.”
Functies van Voor de fysiotherapeut
reflecteren Inzicht of u de patiënt echt begrepen hebt
( samenvatten ) in Je stimuleert de pt. Om zijn verhaal voort te zetten en ontlokt uitspraken van de pt. Over
het gesprek betreffende onderwerp
Je versterkt de relatie door dichter bij de pt. Aan te sluiten
Je laat de pt. Naadenken over wat hij zegt of over situatie waarin hij zich bevindt
Je kunt richting geven aan het gesprek door datgene te reflecteren wat jij belangrijk vindt.
Voor de patiënt
De patiënt voelt zich op een natuurlijke manier begrepen.
De patiënt krijgt zijn gedachten geordend terug en wordt hierdoor aangezet tot verder
nadenken.
De patiënt voelt zich vrijer om verder te praten over zijn situatie en beweegredenen.
De patiënt hoort uitspraken over verandering twee keer: een keer door zichzelf en een keer
door u. Dit kan zijn overtuiging om te veranderen versterken
Geef een voorbeeld RET : rationeel emotieve therapie : gaat ervanuit dat het gevoel van mensen bepaald wordt door de
van een ABC- manier van denken volgens ABC schema
schema binnen de A = actuele gebeurtenis
Rationeel Emotieve B = gedachten over gebeurtenis
Therapie C = gevolg van interpretaties
Wat wordt er earned helplessness of learnt helplessness) is het verschijnsel waarbij een mens of dier geleerd heeft
bedoeld met dat hij geen invloed kan uitoefenen op de gebeurtenissen die hem overkomen.
‘aangeleerde
hulpeloosheid’?
Emoties worden Opvatting : niet jouw taak
niet besproken Angst dat het teveel tijd kost
omdat : Angst om pijnlijke zaken aan te raken
Angst om dichtbij te komen
Angst om zelf emotioneel te worden
Angst om de verkeerde dingen te zeggen
2
, TGW Samenvatting Blok B
Angst om je machteloos te voelen, geen oplossing te weten
Angst de structuur van je diagnostisch proces te verstoren
Informatie over de Counselen gebruik je in die situaties, waarin iemand een persoonlijk verhaal aan je vertelt. Dit gebeurt
gesprekstechniek meestal vanuit het eigen gevoel van de patiënt. De hoofddoelstelling is dat je de ander de kans geeft
'Counselen' en de om te praten, om zijn of haar verhaal te vertellen. De rol van de hulpverlener is dan ook die van
WELKE-methode LUISTERAAR, degene die de ander stimuleert om dóór te praten
luister aandachtig naar je pt. (toon non-verbaal aandachtgevend gedrag)
verken de emoties van je pt. vanuit zijn perspectief (empathie)
benoem de gevoelens die je ziet of vermoedt
controleer of je waarneming klopt
Deze vorm van gespreksvoering is ook een interventie en heeft een aantal voordelen:
Alleen al de aandacht van een goede luisteraar is van grote waarde. Die aandacht geeft steun,
bevestiging, erkenning, toont begrip. Mensen voelen zich vaak opgelucht, voelen zich begrepen. En
doordat ze voelen dat ze serieus genomen en gehoord worden, zal er eerder een
vertrouwensrelatie ontstaan.
Doordat je gebruik maakt van E-in vragen en de informatie samenvat en ordent, krijgen mensen
zelf ook meer inzicht in hun eigen problematiek.
Je voorkomt met deze techniek dat je adviezen geeft of oordeelt over zaken waar jij als
fysiotherapeut niet deskundig in bent. Dit doe je, doordat je de vertellende persoon zelf zijn/ haar
eigen probleem op laat lossen. (Let wel: de verteller weet zelf het beste wat het probleem is en
hoe dit probleem eventueel op te lossen is!).
Aandachtspunten
Bedenk dat je niet tegen de zin in van de patiënt over emoties moet gaan praten. Wanneer dit
echter wel van belang is, bijv. na een slecht nieuws bericht, dien je daar voorzichtig mee om te
gaan m.b.v. gevoelsreflecties (ik zie dat u er helemaal van dichtslaat, klopt dat?) en
metacommunicatie (ik heb de indruk dat u het lastig vindt dat ik dit onderwerp aansnijd)
Soms is het van belang dat de hulpverlener ook zijn eigen emoties benoemt. Als je aangeslagen
bent en daardoor minder aanwezig bent bij een gesprek, kan dit ook tot onbegrip of irritatie leiden
bij een patiënt, bijv. als je net iets vervelends hebt meegemaakt en daardoor er niet helemaal bij
bent als je een volgende patiënt hebt.
Geef geen onterechte (niet specifieke) geruststelling (bijv: “U hoeft zich niet ongerust te maken”
terwijl je niet eens weet waarover iemand zich ongerust maakt).
Zeg niet te snel “Dat kan ik me voorstellen”, als je nog niet eens weet waar iemand boos over of
bang voor is.
Omgaan met emoties
Actief luisteren (invoelend vermogen)
Bij actief luisteren probeer je "de boodschap" die achter de woorden van de patiënt zit (meestal een
bepaald gevoel), zo goed mogelijk te verwoorden. Dat vereist o.a. gevoeligheid en opmerkzaamheid
ten aanzien van nonverbaal gedrag.
In dit verband ook enkele opmerkingen over het onderscheid tussen het zgn. inhouds- en
betrekkingsaspect van communicatie: Het inhoudsaspect betreft de letterlijke informatie, de inhoud,
dat wat gezegd wordt. Dat wordt door middel van woorden overgebracht. Het betrekkingsaspect slaat
op de manier waarop, hoe iets gezegd wordt, m.a.w. op hoe de spreker wil dat zijn uitspraak wordt
opgevat. Dat wordt overwegend non-verbaal overgebracht.
3
Vaardigheidslessen
TGW.V.1. X
Algemeen Wanneer hulpverleners zoals fysiotherapeuten emoties zoals verdriet, spanning, angst en ongerustheid
bij hun patiënten opmerken, kunnen ze het lastig vinden om hier mee om te gaan en de neiging
hebben om emoties te negeren of te gaan sussen, te snel te gaan geruststellen. Als je echter je niet
eerst op de hoogte stelt van de redenen die de patiënt heeft om ongerust te zijn, loopt je de kans dat
een aspecifieke geruststelling niet helpt of zelfs een averechts effect heeft: de patiënt voelt zich
onbegrepen, volgt het advies niet op of wordt nog angstiger. Dit kan dan weer stress opleveren wat
weer tot lichamelijke herstelbelemmerende reacties kan leiden. Patiënten met Somatische
onvoldoende verklaarde klachten ( SOLK) of spanningsgerelateerde klachten hebben vaak moeite met
het adequaat omgaan met emoties, wat zich kan uiten in een inadequate copingstijl en lichamelijk
klachten
de WELKE-stappen WELKE-methode volgens Stuart en Lieberman
toepassen bij een 1. Wat is er gebeurd?
patiënt die 2. Emotie: Welke emotie voelde u daarbij? probeer hierbij emotie uit te lokken
geëmotioneerd is 3. Last: Wat is het lastigste, het moeilijkste voor u geweest? probeer betkeenis/relevantie van de
gebeurtenis te achterhalen
4. Klim in het zadel: Wat zou u het meest helpen om de moeilijkheden het hoofd te bieden?
uitvragen van de reacties van de patiënt, geeft ook beeld van de coping
5. Empathie: gevoelsreflectie geven en evt. wat het jezelf heeft gedaan. laat zien dat je de patiënt
en de situatie begrijpt
doorvragen en Gebruik LSD : Luisteren, Samenvatten, Doorvragen ter verbetering van communicatie
samenvatten op Samenvatten is van belang zodat de patiënt ervaart dat onderzoeker echt geluisterd heeft en krijgt
inhoudsniveau hierdoor een zelf ordening van zijn eigen probleem.
doorvragen en Inhoud niveau : paratriseren vertelt alleen de inhoud
reflecties geven op Gevoel niveau : reflecteren zaak vaak tussen de regels van het verhaal en wordt vaak
gevoelsniveau betrekkingsniveau
Overige Laat OMA thuis : Oordelen Meningen Adviezen
communicatie tips Neem ANNA mee : Altijd Navragen, Nooit Aannemen
Smeer NIVEA : Niet Invullen Voor Een Ander
Weest een OEN : Open Eerlijk Nieuwsgierig
Vormen Reflectie - Reflectie op herhalen : letterlijk teruggeven wat iemand zet of doet vaak op een vragende manier
(samenvatten) o Patiënt: “Ik ben buiten adem als ik de trap op loop.”
o Fysiotherapeut: “U bent dan buiten adem.”
o Patiënt: “Ja, maar dat was eerst niet, het is erger geworden
- Reflectie op inhoud : hierbij geef je inhoudelijk aan wat de patiënt bedoelt te zeggen, maar niet
zegt. Je benoemt hierbij de ondertitel op inhoud. Kan je niet te vaak doen anders gaan patiënt
‘papagaaien’ effect krijgen.
o Patiënt: “Ik ben doodop als ik ’s avonds thuiskom van het werk.”
o Fysiotherapeut: “Dus u heeft geen fut meer om te gaan sporten.”
o Patiënt: “Dat is wel het laatste waar ik dan zin in heb.”
1
, TGW Samenvatting Blok B
- Reflectie op betekenis : bij dit soort reflectie benoem je ondertitel, maar richt je op je je op de
betekenis van het geen de patiënt zegt
o Patiënt: “Ik ben doodop als ik ’s avonds thuiskom van het werk.”
o Fysiotherapeut: “Dus u heeft geen fut meer om te gaan sporten.”
o Patiënt: “Dat is wel het laatste waar ik dan zin in heb.”
- Gevoelsreflectie : hierbij benoem je het onderliggende gevoel wat niemand laat blijken.
o Patiënt: “Ik volg een cursus, val in voor een zieke collega en heb ook nog een gezin en
nu nog die oefeningen…
o Ft:”U moet al zoveel doen, en nu vraag ik u ook nog oefeningen te doen en u weet niet
hoe dit in te passen.”
o Patiënt: “Je wilt wel van alles, maar waar haal ik inderdaad de tijd vandaan.”
Functies van Voor de fysiotherapeut
reflecteren Inzicht of u de patiënt echt begrepen hebt
( samenvatten ) in Je stimuleert de pt. Om zijn verhaal voort te zetten en ontlokt uitspraken van de pt. Over
het gesprek betreffende onderwerp
Je versterkt de relatie door dichter bij de pt. Aan te sluiten
Je laat de pt. Naadenken over wat hij zegt of over situatie waarin hij zich bevindt
Je kunt richting geven aan het gesprek door datgene te reflecteren wat jij belangrijk vindt.
Voor de patiënt
De patiënt voelt zich op een natuurlijke manier begrepen.
De patiënt krijgt zijn gedachten geordend terug en wordt hierdoor aangezet tot verder
nadenken.
De patiënt voelt zich vrijer om verder te praten over zijn situatie en beweegredenen.
De patiënt hoort uitspraken over verandering twee keer: een keer door zichzelf en een keer
door u. Dit kan zijn overtuiging om te veranderen versterken
Geef een voorbeeld RET : rationeel emotieve therapie : gaat ervanuit dat het gevoel van mensen bepaald wordt door de
van een ABC- manier van denken volgens ABC schema
schema binnen de A = actuele gebeurtenis
Rationeel Emotieve B = gedachten over gebeurtenis
Therapie C = gevolg van interpretaties
Wat wordt er earned helplessness of learnt helplessness) is het verschijnsel waarbij een mens of dier geleerd heeft
bedoeld met dat hij geen invloed kan uitoefenen op de gebeurtenissen die hem overkomen.
‘aangeleerde
hulpeloosheid’?
Emoties worden Opvatting : niet jouw taak
niet besproken Angst dat het teveel tijd kost
omdat : Angst om pijnlijke zaken aan te raken
Angst om dichtbij te komen
Angst om zelf emotioneel te worden
Angst om de verkeerde dingen te zeggen
2
, TGW Samenvatting Blok B
Angst om je machteloos te voelen, geen oplossing te weten
Angst de structuur van je diagnostisch proces te verstoren
Informatie over de Counselen gebruik je in die situaties, waarin iemand een persoonlijk verhaal aan je vertelt. Dit gebeurt
gesprekstechniek meestal vanuit het eigen gevoel van de patiënt. De hoofddoelstelling is dat je de ander de kans geeft
'Counselen' en de om te praten, om zijn of haar verhaal te vertellen. De rol van de hulpverlener is dan ook die van
WELKE-methode LUISTERAAR, degene die de ander stimuleert om dóór te praten
luister aandachtig naar je pt. (toon non-verbaal aandachtgevend gedrag)
verken de emoties van je pt. vanuit zijn perspectief (empathie)
benoem de gevoelens die je ziet of vermoedt
controleer of je waarneming klopt
Deze vorm van gespreksvoering is ook een interventie en heeft een aantal voordelen:
Alleen al de aandacht van een goede luisteraar is van grote waarde. Die aandacht geeft steun,
bevestiging, erkenning, toont begrip. Mensen voelen zich vaak opgelucht, voelen zich begrepen. En
doordat ze voelen dat ze serieus genomen en gehoord worden, zal er eerder een
vertrouwensrelatie ontstaan.
Doordat je gebruik maakt van E-in vragen en de informatie samenvat en ordent, krijgen mensen
zelf ook meer inzicht in hun eigen problematiek.
Je voorkomt met deze techniek dat je adviezen geeft of oordeelt over zaken waar jij als
fysiotherapeut niet deskundig in bent. Dit doe je, doordat je de vertellende persoon zelf zijn/ haar
eigen probleem op laat lossen. (Let wel: de verteller weet zelf het beste wat het probleem is en
hoe dit probleem eventueel op te lossen is!).
Aandachtspunten
Bedenk dat je niet tegen de zin in van de patiënt over emoties moet gaan praten. Wanneer dit
echter wel van belang is, bijv. na een slecht nieuws bericht, dien je daar voorzichtig mee om te
gaan m.b.v. gevoelsreflecties (ik zie dat u er helemaal van dichtslaat, klopt dat?) en
metacommunicatie (ik heb de indruk dat u het lastig vindt dat ik dit onderwerp aansnijd)
Soms is het van belang dat de hulpverlener ook zijn eigen emoties benoemt. Als je aangeslagen
bent en daardoor minder aanwezig bent bij een gesprek, kan dit ook tot onbegrip of irritatie leiden
bij een patiënt, bijv. als je net iets vervelends hebt meegemaakt en daardoor er niet helemaal bij
bent als je een volgende patiënt hebt.
Geef geen onterechte (niet specifieke) geruststelling (bijv: “U hoeft zich niet ongerust te maken”
terwijl je niet eens weet waarover iemand zich ongerust maakt).
Zeg niet te snel “Dat kan ik me voorstellen”, als je nog niet eens weet waar iemand boos over of
bang voor is.
Omgaan met emoties
Actief luisteren (invoelend vermogen)
Bij actief luisteren probeer je "de boodschap" die achter de woorden van de patiënt zit (meestal een
bepaald gevoel), zo goed mogelijk te verwoorden. Dat vereist o.a. gevoeligheid en opmerkzaamheid
ten aanzien van nonverbaal gedrag.
In dit verband ook enkele opmerkingen over het onderscheid tussen het zgn. inhouds- en
betrekkingsaspect van communicatie: Het inhoudsaspect betreft de letterlijke informatie, de inhoud,
dat wat gezegd wordt. Dat wordt door middel van woorden overgebracht. Het betrekkingsaspect slaat
op de manier waarop, hoe iets gezegd wordt, m.a.w. op hoe de spreker wil dat zijn uitspraak wordt
opgevat. Dat wordt overwegend non-verbaal overgebracht.
3
