Samenvatting Recht Leerdoelen Periode 2

Leerdoelen Recht periode 2
Week 1
Welke wettelijke regelingen gelden er met betrekking tot bescherming van de
patiëntgegevens?
Er zijn twee soorten wettelijke regeli9ngen die gelden met betrekking tot de
bescherming van de patiëntgegevens, namelijk:
1. Het individueel belang: de patiënt vereist dat hij erop kan vertrouwen dat
zijn geheim veilig is bij de hulpverlener;
2. Het collectief belang: dit houdt in dat iedereen zich vrij en zonder vrees voor
openbaarmaking van zijn geheimen tot een beroepsbeoefenaar moet kunnen
wenden.

Wat houdt de zwijgplicht in en wat valt hieronder?
Het beroepsgeheim bestaat uit zwijgplicht en het verschoningsrecht. De
zwijgplicht geldt in beginsel jegens iedereen. Op deze hoofdregel bestaan echter
uitzonderingen. Criterium voor het zwijgen moet zijn wat men met betrekking tot de
persoonlijke levenssfeer van de patiënt geheim hoort te houden. Dat criterium moet
in de gezondheidszorg, gezien de privacygevoelige zaken die daar aan de orde zijn,
ruim genomen worden. Niet alleen bewust toevertrouwde informatie van de patiënt
valt onder de zwijgplicht, maar ook informatie die van medebehandelaars of van
derden over de patiënt wordt vernomen. Bovendien geldt de zwijgplicht voor zaken
die bijvoorbeeld een huisarts of wijkverpleegkundige bij huisbezoek waarneemt en
die niets met de gezondheid of ziekte van de patiënt te maken heeft (ruime
interpretatie).

In welke situaties mag de zwijgplicht opgeheven worden?
De zwijgplicht geldt in beginsel tegenover iedereen, behalve tegenover de patiënt
zelf. De patiënt is immer degene aan wie het geheim toebehoort. De zwijgplicht is
niet absoluut en mag/moet in een aantal situaties doorbroken worden:
- Met toestemming van de patiënt: de patiënt mag bepalen of de
geheimhouding doorbroken wordt, als dit gebeurt wordt de eventuele
strafbaarheid ervan ontnomen. Om toestemming te geven, moet de patiënt
goed geïnformeerd zijn. De patiënt heeft echter geen zeggenschap over de
zwijgplicht, dit ligt bij de beroepsbeoefenaar. De patiënt kan die toestemming
tot het openbaren van zijn gegevens uitdrukkelijk of stilzwijgend geven. In
bepaalde gevallen kan de hulpverlener de toestemming van de patiënt
veronderstellen;
- Op grond van de wet: in een aantal bevallen bestaat er in de wet de
verplichting tot het bekendmaken van medische gegevens, omdat het belang
bij openbaring van deze gegevens zwaarder weegt dan het belang van het
beroepsgeheim. Zoals bij overlijdingsverklaring op grond van de Wet op de
lijkbezorging, geneeskundige verklaring bij gedwongen opname in een
psychiatrisch ziekenhuis op grond van de Wet Bopz, artikel 1:240 BW waarin
is opgenomen dat diegene op grond van een wettelijk voorschrift of op grond
van zijn ambt of beroep een geheimhoudingsplicht heeft, zonder toestemming
van de persoon om wie het gaat, aan de Raad voor de kinderbescherming
inlichtingen kan verstrekken wanneer dit noodzakelijk wordt geacht voor de
uitoefening van de taken van de Raad en in de Jeugd en WMO zijn ook

, bepalingen opgenomen om het beroepsgeheim te doorbreken om een situatie
van kindermishandeling of huiselijk geweld te onderzoeken of te beëindigen;
- Tegenover degenen die rechtstreeks betrokken zijn bij de behandeling,
waarnemers en vervangers: deze uitzondering is opgenomen in het belang
van de behandeling en dit is dan ook alleen van belang;
- In een conflict van plichten: men mag een wetsbepaling overtreden als dat
nodig is om een belang te dienen dat zwaarder weegt dan het belang dat door
die wetsbepaling wordt beschermd. Afgewogen moet worden of het belang
van de patiënt bij geheimhouding opweegt tegen het belang dat door zwijgen
in gevaar komt.
Na het overlijden van een patiënt mogen nabestaanden of anderen geen informatie
ontvangen over de overledene. Op de volgende uitzonderingen na:
- Veronderstelde toestemming van de patiënt;
- Wettelijke plicht;
- Concrete aanwijzingen dat er gewichtige redenen zijn, ook wel zwaarwegend
belang genoemd.

Wat houdt het verschoningsrecht in en in welke situaties kan er een beroep worden
gedaan op dit recht?
Het verschoningsrecht is het recht om van het afleggen van een getuigenis voor
Justitie af te zien. Het moet gaan om een beroep dat op een aanzienlijk
maatschappelijk belang gericht is, dat alleen gediend kan worden als aan de
beroepsbeoefenaar volledig vertrouwen wordt geschonken. Bovendien moet
verantwoorde beroepsuitoefening zijn gewaarborgd door een adequate opleiding.
Beroepen met verschoningsrecht zijn onder andere:
Verpleegkundigen, artsen, apothekers en ziekenhuizen. Er geldt daarnaast ook een
verschoningsrecht voor de personen die verschoningsgerechtigden ondersteunen,
dit wordt een afgeleid verschoningsrecht genoemd, denk hierbij aan het afgeleide
verschoningsrecht van een huisartsenpost van de huisarts.

Week 2
Welke wetten zijn van belang voor de rechtspositie van de patiënt?
In de Grondwet zijn grondrechten vastgesteld die aan iedereen, dus ook aan
patiënten toekomen. Dit zijn onder meer het recht op eerbiediging van de
persoonlijke levenssfeer en het recht op de onaantastbaarheid van het lichaam.
Daarnaast zijn patiëntenrechten tot uitdrukking gebracht in diverse afzonderlijke
wetten, zoals:
- De Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz);
- De Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz);
- De Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen (WMCZ).
De positie van de cliënt zou moeten worden versterkt aan de hand van de volgende
rechten:
- Het recht op beschikbare en bereikbare zorg;
- Het recht op keuze en het recht op keuze-informatie;
- Het recht op kwaliteit en veiligheid;
- Het recht op informatie, toestemming, dossiervorming en privacy;
- Het recht op een effectieve en laagdrempelige klacht- en
geschillenbehandeling;
- Het recht op medezeggenschap en goed bestuur.