Hoofdstuk 1 Inleiding
Ontwikkeling heeft drie basisprincipes
1. Vaste volgorde verloopt en onomkeerbaar is, kruipen -> lopen.
2. Cumulatief, oftewel elke fase bevat al het voorgaande.
3. In de richting van eenvoudig naar complex. Differentiatie en Integratie.
- Differentiatie:
Een homogeen geheel wordt verdeeld in delen met verschillende eigenschappen.
- Integratie:
Het samensmelten van verschillende onderdelen tot één geheel.
Bemoeilijkheden van de ontwikkeling:
1. De ontwikkeling kan zowel in kwantitatieve (geleidelijke ontwikkeling = continue verandering)
als in kwalitatieve (stapsgewijze ontwikkeling = discontinue verandering) zin verlopen.
2. De invloed van aanleg of omgeving
- Ontwikkelingspotentieel individu in de genen
- Ontwikkelingsgeschiedenis van het individu in de genen
- Actuele omgevingsinvloeden
3. Het verschil tussen eigenschappen die mensen met elkaar gemeen hebben (normatieve
ontwikkeling) en unieke eigenschappen (individuele ontwikkeling)
4. De individuele ontwikkeling wordt gekenmerkt door zowel stabiliteit als verandering.
5. De gehanteerde dichotomie tussen biologische en psychologische oorzaken van gedrag.
Charles Darwin
Fylogenese: evolutionaire verandering, treedt op door natuurlijke selectie (resultaat van interacties
tussen genen en omgeving)
Ontogenese: de ontwikkeling van een individueel kind, korte tijdsverloop.
John Locke
Het kind moet gezien worden als een tabula rasa, een onbeschreven blad, dat van nature goed noch
slecht is. Ontwikkeling door opvoeding en ervaringen van beloningen en straf.
Rousseau
Het kind is van nature goed en heeft de neiging zich positief te ontwikkelen. Volwassenen kunnen dit
verstoren.
Vragen met betrekking op de ontwikkeling
1. Hoe gaan aanleg en omgeving samen in ontwikkeling? Drie factoren:
- Erfelijke basis van het ontwikkelingspotentieel van het kind vastgelegd in erfelijkheid
materiaal, de genen
- Voorgaande ontwikkeling, ontwikkelingsgeschiedenis van kind, genetisch speelt een rol
- Actuele omgevingsinvloeden
2. In hoeverre zijn kinderen passieve ontvangers van omgevingsinvloeden of actief reacties van
omgeving ontlokken. Vb. ouders door keuze van speelgoed, hoeveelheid aandacht en school
3. In hoeverre de ontwikkeling een gradueel of continue veranderingsproces is of een discontinu
proces waarbij kind van ene stadium abrupt overgaat naar volgend stadium.
Continue ontwikkeling: toename van aantal woorden dat kind kent.
4. Wat is het verschil tussen eigenschappen die mensen met elkaar gemeen hebben of
eigenschappen die mens uniek maken?
5. In hoeverre is bij ontwikkeling sprake van stabiliteit of verandering?
6. Oorzaken van de ontwikkeling van gedrag, moet worden gezocht in biologische of
psychologische factoren?
Hoofdstuk 2 Ontwikkelingstheorieën
, Cognitieve ontwikkeling heeft te maken met de ontwikkeling van het denken, de taal en andere
functies zoals aandacht en geheugen.
Cognitieve ontwikkeling; theorie van Jean Piaget (1896 – 1980)
Piaget bestudeerde de normatieve ontwikkeling, vaardigheden die alle kinderen in de loop van de
ontwikkeling leren. Het construeren van kennis die het kind zelf opdoet en niet ontvangen van info.
- “Ieder kind doorloopt stapsgewijs en in vaste volgorde de stadia van de cognitieve
ontwikkeling”
- “Het kind wordt geboren met aangeboren reflexen en een aangeboren neiging actief met de
omgeving om te gaan. Door interactie met de omgeving en door genetische bepaalde
lichamelijke rijping ontstaan uit de eerste reflexen steeds complexere cognitieve
vaardigheden”
- “Het handelen van baby’s is gebaseerd op onderliggende cognitieve structuren (schema’s)”
Schema’s zijn strategieën waarmee het kind de buitenwereld verkent. (kijk- zuig en grijpschema’s)
Eerste levensmaanden: sensomotorisch, functioneren op lichaamsniveau met tasten, voelen en
proeven als belangrijkste manieren om de omgeving te verkennen.
Latere maanden: toenemend abstract, twee jarigen zullen bij een puzzel voornamelijk ‘trial and error’
te werk gaan, net zolang proberen tot een puzzelstukje past.
Adapteren is een principe van Piaget, het proces waarmee kinderen veranderen in gedrag of denken
om effectiever te kunnen functioneren.
- (Assimilatie) is het gebruiken van bestaande vaardigheden of kennis in nieuwe situaties.
- (Accommodatie) is de aanpassing van bestaande vaardigheden of kennis om met een nieuwe
situatie om te kunnen gaan.
Dit zijn twee complementaire processen die niet alleen worden toegepast bij het handelen, maar ook
bij het denken. De drijvende kracht achter de cognitieve ontwikkeling is equilibratie (zelfregulerend
proces dat voor een steeds betere adaptatie zorgt)
(Als het gedrag van een kind in overeenstemming is met de eisen die de omgeving stelt aan het kind,
is er evenwicht (equilibrium). Zodra de eisen vanuit de omgeving de vaardigheden van het kind te
boven gaan is er disbalans. Het kind heft deze disbalans op door assimilatie en accommodatie)
Cognitieve ontwikkelingsstadia
Ontwikkeling heeft drie basisprincipes
1. Vaste volgorde verloopt en onomkeerbaar is, kruipen -> lopen.
2. Cumulatief, oftewel elke fase bevat al het voorgaande.
3. In de richting van eenvoudig naar complex. Differentiatie en Integratie.
- Differentiatie:
Een homogeen geheel wordt verdeeld in delen met verschillende eigenschappen.
- Integratie:
Het samensmelten van verschillende onderdelen tot één geheel.
Bemoeilijkheden van de ontwikkeling:
1. De ontwikkeling kan zowel in kwantitatieve (geleidelijke ontwikkeling = continue verandering)
als in kwalitatieve (stapsgewijze ontwikkeling = discontinue verandering) zin verlopen.
2. De invloed van aanleg of omgeving
- Ontwikkelingspotentieel individu in de genen
- Ontwikkelingsgeschiedenis van het individu in de genen
- Actuele omgevingsinvloeden
3. Het verschil tussen eigenschappen die mensen met elkaar gemeen hebben (normatieve
ontwikkeling) en unieke eigenschappen (individuele ontwikkeling)
4. De individuele ontwikkeling wordt gekenmerkt door zowel stabiliteit als verandering.
5. De gehanteerde dichotomie tussen biologische en psychologische oorzaken van gedrag.
Charles Darwin
Fylogenese: evolutionaire verandering, treedt op door natuurlijke selectie (resultaat van interacties
tussen genen en omgeving)
Ontogenese: de ontwikkeling van een individueel kind, korte tijdsverloop.
John Locke
Het kind moet gezien worden als een tabula rasa, een onbeschreven blad, dat van nature goed noch
slecht is. Ontwikkeling door opvoeding en ervaringen van beloningen en straf.
Rousseau
Het kind is van nature goed en heeft de neiging zich positief te ontwikkelen. Volwassenen kunnen dit
verstoren.
Vragen met betrekking op de ontwikkeling
1. Hoe gaan aanleg en omgeving samen in ontwikkeling? Drie factoren:
- Erfelijke basis van het ontwikkelingspotentieel van het kind vastgelegd in erfelijkheid
materiaal, de genen
- Voorgaande ontwikkeling, ontwikkelingsgeschiedenis van kind, genetisch speelt een rol
- Actuele omgevingsinvloeden
2. In hoeverre zijn kinderen passieve ontvangers van omgevingsinvloeden of actief reacties van
omgeving ontlokken. Vb. ouders door keuze van speelgoed, hoeveelheid aandacht en school
3. In hoeverre de ontwikkeling een gradueel of continue veranderingsproces is of een discontinu
proces waarbij kind van ene stadium abrupt overgaat naar volgend stadium.
Continue ontwikkeling: toename van aantal woorden dat kind kent.
4. Wat is het verschil tussen eigenschappen die mensen met elkaar gemeen hebben of
eigenschappen die mens uniek maken?
5. In hoeverre is bij ontwikkeling sprake van stabiliteit of verandering?
6. Oorzaken van de ontwikkeling van gedrag, moet worden gezocht in biologische of
psychologische factoren?
Hoofdstuk 2 Ontwikkelingstheorieën
, Cognitieve ontwikkeling heeft te maken met de ontwikkeling van het denken, de taal en andere
functies zoals aandacht en geheugen.
Cognitieve ontwikkeling; theorie van Jean Piaget (1896 – 1980)
Piaget bestudeerde de normatieve ontwikkeling, vaardigheden die alle kinderen in de loop van de
ontwikkeling leren. Het construeren van kennis die het kind zelf opdoet en niet ontvangen van info.
- “Ieder kind doorloopt stapsgewijs en in vaste volgorde de stadia van de cognitieve
ontwikkeling”
- “Het kind wordt geboren met aangeboren reflexen en een aangeboren neiging actief met de
omgeving om te gaan. Door interactie met de omgeving en door genetische bepaalde
lichamelijke rijping ontstaan uit de eerste reflexen steeds complexere cognitieve
vaardigheden”
- “Het handelen van baby’s is gebaseerd op onderliggende cognitieve structuren (schema’s)”
Schema’s zijn strategieën waarmee het kind de buitenwereld verkent. (kijk- zuig en grijpschema’s)
Eerste levensmaanden: sensomotorisch, functioneren op lichaamsniveau met tasten, voelen en
proeven als belangrijkste manieren om de omgeving te verkennen.
Latere maanden: toenemend abstract, twee jarigen zullen bij een puzzel voornamelijk ‘trial and error’
te werk gaan, net zolang proberen tot een puzzelstukje past.
Adapteren is een principe van Piaget, het proces waarmee kinderen veranderen in gedrag of denken
om effectiever te kunnen functioneren.
- (Assimilatie) is het gebruiken van bestaande vaardigheden of kennis in nieuwe situaties.
- (Accommodatie) is de aanpassing van bestaande vaardigheden of kennis om met een nieuwe
situatie om te kunnen gaan.
Dit zijn twee complementaire processen die niet alleen worden toegepast bij het handelen, maar ook
bij het denken. De drijvende kracht achter de cognitieve ontwikkeling is equilibratie (zelfregulerend
proces dat voor een steeds betere adaptatie zorgt)
(Als het gedrag van een kind in overeenstemming is met de eisen die de omgeving stelt aan het kind,
is er evenwicht (equilibrium). Zodra de eisen vanuit de omgeving de vaardigheden van het kind te
boven gaan is er disbalans. Het kind heft deze disbalans op door assimilatie en accommodatie)
Cognitieve ontwikkelingsstadia
