Samenvatting gedragsproblemen. Zelfcontrole

Interventieprogramma Zelfcontrole: Bedoeld voor agressieve en oppositioneel opstandige
kinderen in de leeftijd van 9 tot 13 jaar.

Directe agressie: Agressiviteit d.m.v. woorden, het maken van obscene, beledigende gebaren,
slaan, schoppen of vechten. Vaak jongens.

Indirecte agressie: Sociale isolering en opzettelijk uitsluiten van de groep. Vaak meisjes.

Subtypen agressie:
 Impulsieve versus gecontroleerde
 Reactieve versus proactieve
 Vijandige versus instrumentele
 Affectieve versus gewelddadige

Reactief agressieve kinderen: Reageren agressief op anderen, omdat zij de bedoelingen van
anderen in eerste instantie als vijandig beoordelen.

Proactief agressieve kinderen: Gebruiken agressie instrumenteel om hun doel te bereiken.

Zero tolerance: Nullijn.

Maatschappelijk belang:
 Van een schoolsysteem met een strakke structuur naar een schoolsysteem waar
creativiteit en zelfontplooiing belangrijke waarden zijn.
 Tv kijken  Gevolg weinig gelegenheid vaardigheden aan te leren.
 Praateconomie.

Theorieën over agressief en oppositioneel gedrag:
 Een aangeboren instinct.
 Biologisch genetisch bepaald en komt voort uit een combinatie van genetische aanleg,
temperament en fysieke karakteristieken.
 Het resultaat van interactie van een fysiologisch activatieniveau en cognitieve
factoren.
 Het gevolg van frustratie.
 Aangeleerd. Direct en/of indirect bekrachtigd door anderen.

Cognitieve vaardigheden die nodig zijn voor het verwerken van sociale informatie:
 Het decoderen van tekens.
 Het interpreteren van de sociale informatie
 Het zoeken naar de juiste respons voor het sociaal probleem
 Het evalueren en selecteren van de optimale respons
 Het uitvoeren van de gekozen oplossing

,  Het evalueren van de uitvoering en terugkoppelen naar stap 1.
Klinische benaderingen van gedragsgestoorde kinderen:
 Aandacht voor sociale-informatieverwerking/sociale cognitie.
 Reactieve- proactieve agressie.
 Zelfcontrole.
 Impulsiviteit-reflectiviteit.
 Probleemoplossingsvaardigheden

Zelfcontrole eigen maken door:
 Zelfobservatie  Het observeren van eigen handelen. Ook wel monitoring genoemd.
 Zelfbeoordeling  Weten of een bepaald gedrag wel of niet acceptabel is.
 Zelfbekrachtiging  Zichzelf een schouderklopje geven voor goed gedrag.

Externaliserende (undercontrolled) kinderen: Zijn kinderen met agressief, delinquent,
hyperactief of impulsief gedrag, die worden gekenmerkt door een tekort aan
zelfcontrolevaardigheden en een impulsieve manier van denken en doen.

Internaliserende (overcontrolled) kinderen: Zijn kinderen met angst, depressie of
somatische klachten en worden gekenmerkt door vermijdingsgedrag, dat zijn oorsprong vindt
in hun angst voor nieuwe en onbekende ervaringen.

Stappen sociale cognitie:
 Kennis en ideeën verwerven over uiterlijk waarneembare kenmerken van mensen en
waarneembaar gedrag.
 Kennis verwerven over innerlijke, niet-waarneembare processen bij henzelf of de
ander en die kunnen afleidden..
 Kennis verwerven over relaties en kwaliteiten van relaties tussen mensen die kunnen
afleiden.

Ontwikkelingsmodel van sociaal-cognitief functioneren (Selman):
 Niveau 0  Het egocentrische niveau manifesteert zich rond het vierde jaar.
 Niveau 1  Het subjectief perspectief nemen manifesteert zich rond het zesde jaar.
Anderen hebben andere gedachten en gevoelens.
 Niveau 2  Het niveau van zelfreflectie manifesteert zich rond het achtste jaar.
 Niveau 3  Het niveau van wederzijds perspectief nemen manifesteert zich rond het
tiende jaar.
 Niveau 4  Het niveau van maatschappelijk perspectief nemen manifesteert zich vanaf
ongeveer 12 jaar tot op volwassen leeftijd.
De eerste 4 niveaus kunnen worden uitgedrukt in basisvaardigheden:
 Perspectieven kunnen differentiëren  Het eigen perspectief is niet identiek aan dat
van een ander.