Intervention Mapping
Het ontwikkelen van gezondheidskundige interventies
voor 65+ patiënten met Diabetes Mellitus type 2, gericht op
meer lichaamsbeweging en gezonde voeding
Marcel Wagenaar (1710430)
Studiegroep: GVE-DUV1-C
Cursus: GVE-2.IT3-16
Docent: Tetske Knobbe-Hampel
Inleverdatum: 03-07-2017
M. Wagenaar (1710430) Intervention Mapping Pagina | 1
,Inhoudsopgave
Samenvatting.......................................................................................................................... 3
Inleiding................................................................................................................................... 6
Stap 1: Needs assessment.....................................................................................................7
1.1Wat is Diabetes Mellitus?................................................................................................7
1.2Gezondheidsindicatoren.................................................................................................8
1.3De relatie tussen het gezondheidsprobleem en gezondheidsgedrag............................11
1.4De relatie tussen het gezondheidsprobleem en de omgeving.......................................13
1.5Welke gedragsdeterminanten bepalen de intentie en het gezondheidsgedrag?...........13
Stap 2: Definiëren van de gedrags- en veranderdoelen........................................................17
2.1Bewegen....................................................................................................................... 17
2.2 Voeding........................................................................................................................ 18
Stap 3: Methoden en theorieën.............................................................................................21
3.1 Effectieve methoden en theorieën...............................................................................21
3.2 Effectieve methoden en theorieën bij bewegen...........................................................23
3.3 Effectieve methoden en theorieën bij voeding.............................................................24
Stap 4: Ontwerp van de gezondheidskundige interventie......................................................26
4.1Model van gedragsverandering....................................................................................26
4.2 Ethische afwegingen....................................................................................................32
Stap 5: Implementatieplan.....................................................................................................34
5.1 Implementatieplan bewegen bij diabetes.....................................................................34
Stap 6: Evaluatieplan............................................................................................................ 38
6.1 Gedragsdoelen en veranderdoelen gericht op bewegen..............................................38
6.2 Effectevaluatie en procesevaluatie..............................................................................39
Literatuurlijst.......................................................................................................................... 41
M. Wagenaar (1710430) Intervention Mapping Pagina | 2
,Samenvatting
In deze Intervention Mapping worden op systematische wijze gezondheidskundige
interventies ontwikkeld en uitgevoerd aan de hand van een implementatieplan. Voor deze
intervention mapping is de volgende probleemstelling geformuleerd: ‘Met welke interventies
kunnen ouderen (65+) met diabetes mellitus type 2 een gezonde leefstijl aannemen?’ Het
bijhorende doel van het inzetten van passende interventies is dat de doelgroep een gezonde
leefstijl nastreeft om zo de glucosewaardes binnen de normale waardes en stabiel te
houden.
In stap 1 needs assesments wordt ingegaan op het gezondheidsprobleem diabetes mellitus
type 2. De bijbehorende beïnvloedende factoren en gedragingen worden in kaart gebracht
zodat de voorlichtingsbehoefte kan worden bepaald. Vastgesteld is dat het krijgen van
diabetes deels bepaald wordt door persoonsgebonden factoren die niet goed te beïnvloeden
zijn, zoals leeftijd of erfelijke aanleg. Er zijn echter ook veel factoren die wel te beïnvloeden
zijn, zoals leefstijlfactoren en omgevingsfactoren. De voorlichtingsbehoefte ligt dan ook
vooral op het gebied van bewegen en gezonde voeding.
In stap 2, het definiëren van de gedrags- en veranderdoelen wordt het hoofddoel bepaald
van de interventie en duidelijk gemaakt wie en wat zal moeten veranderen om dit doel te
behalen. Er is gekozen voor het hoofddoel leefstijl en dit is uitgewerkt in de factoren
bewegen en voeding.
Leefstijlfactor bewegen: de wenselijke situatie is dat ouderen met diabetes binnen 6
maanden meer gaan bewegen met als streven de bewegingsnorm zoals vermeld in de
NHG-Standaard Diabetes 2,5 uur per week matig-intensief bewegen (tussen 3 - 5 MET).
Leefstijl factor voeding: bij patiënten die insuline gebruiken is er speciale aandacht nodig
voor een goede afstemming tussen insuline, koolhydraatinname en fysieke activiteit. Het
einddoel is dat de patiënt binnen 3 maanden een gezond voedingspatroon naleeft
volgens een persoonlijk dieetplan.
In de derde stap wordt gezocht naar methoden en theorieën waarmee
gedragsdeterminanten, de intentie en het gedrag veranderd kan worden. Er worden
relevante methoden en theorieën toegepast waarbij de patiënt bewust wordt van het risico op
het gezondheidsprobleem en vanuit de risico’s gemotiveerd raakt om eigen gedrag te
veranderen en de patiënt een netwerk van mensen ontwikkelt die hem kunnen ondersteunen
bij het gewenste gedrag. Deze methoden en theorieën helpen het gedrag te veranderen op
gebied van beweging of juist het volhouden van een gezond voedingspatroon en om te
kunnen gaan met barrières.
De vierde stap is het ontwerp van de gezondheidskundige interventie gericht op
zelfmanagement. De doelen van deze stap zijn verandering van de gedragsdeterminanten,
intentie en zelfmanagementgedrag. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het model voor
gedragsverandering: contact leggen met de patiëntengroep, gedragsdeterminanten
veranderen, gedragsverandering, gedragsbehoud en het bevorderen van zelfmanagement.
Ook wordt ingegaan op ethische aspecten bij de ontworpen interventie.
M. Wagenaar (1710430) Intervention Mapping Pagina | 3
, M. Wagenaar (1710430) Intervention Mapping Pagina | 4
Het ontwikkelen van gezondheidskundige interventies
voor 65+ patiënten met Diabetes Mellitus type 2, gericht op
meer lichaamsbeweging en gezonde voeding
Marcel Wagenaar (1710430)
Studiegroep: GVE-DUV1-C
Cursus: GVE-2.IT3-16
Docent: Tetske Knobbe-Hampel
Inleverdatum: 03-07-2017
M. Wagenaar (1710430) Intervention Mapping Pagina | 1
,Inhoudsopgave
Samenvatting.......................................................................................................................... 3
Inleiding................................................................................................................................... 6
Stap 1: Needs assessment.....................................................................................................7
1.1Wat is Diabetes Mellitus?................................................................................................7
1.2Gezondheidsindicatoren.................................................................................................8
1.3De relatie tussen het gezondheidsprobleem en gezondheidsgedrag............................11
1.4De relatie tussen het gezondheidsprobleem en de omgeving.......................................13
1.5Welke gedragsdeterminanten bepalen de intentie en het gezondheidsgedrag?...........13
Stap 2: Definiëren van de gedrags- en veranderdoelen........................................................17
2.1Bewegen....................................................................................................................... 17
2.2 Voeding........................................................................................................................ 18
Stap 3: Methoden en theorieën.............................................................................................21
3.1 Effectieve methoden en theorieën...............................................................................21
3.2 Effectieve methoden en theorieën bij bewegen...........................................................23
3.3 Effectieve methoden en theorieën bij voeding.............................................................24
Stap 4: Ontwerp van de gezondheidskundige interventie......................................................26
4.1Model van gedragsverandering....................................................................................26
4.2 Ethische afwegingen....................................................................................................32
Stap 5: Implementatieplan.....................................................................................................34
5.1 Implementatieplan bewegen bij diabetes.....................................................................34
Stap 6: Evaluatieplan............................................................................................................ 38
6.1 Gedragsdoelen en veranderdoelen gericht op bewegen..............................................38
6.2 Effectevaluatie en procesevaluatie..............................................................................39
Literatuurlijst.......................................................................................................................... 41
M. Wagenaar (1710430) Intervention Mapping Pagina | 2
,Samenvatting
In deze Intervention Mapping worden op systematische wijze gezondheidskundige
interventies ontwikkeld en uitgevoerd aan de hand van een implementatieplan. Voor deze
intervention mapping is de volgende probleemstelling geformuleerd: ‘Met welke interventies
kunnen ouderen (65+) met diabetes mellitus type 2 een gezonde leefstijl aannemen?’ Het
bijhorende doel van het inzetten van passende interventies is dat de doelgroep een gezonde
leefstijl nastreeft om zo de glucosewaardes binnen de normale waardes en stabiel te
houden.
In stap 1 needs assesments wordt ingegaan op het gezondheidsprobleem diabetes mellitus
type 2. De bijbehorende beïnvloedende factoren en gedragingen worden in kaart gebracht
zodat de voorlichtingsbehoefte kan worden bepaald. Vastgesteld is dat het krijgen van
diabetes deels bepaald wordt door persoonsgebonden factoren die niet goed te beïnvloeden
zijn, zoals leeftijd of erfelijke aanleg. Er zijn echter ook veel factoren die wel te beïnvloeden
zijn, zoals leefstijlfactoren en omgevingsfactoren. De voorlichtingsbehoefte ligt dan ook
vooral op het gebied van bewegen en gezonde voeding.
In stap 2, het definiëren van de gedrags- en veranderdoelen wordt het hoofddoel bepaald
van de interventie en duidelijk gemaakt wie en wat zal moeten veranderen om dit doel te
behalen. Er is gekozen voor het hoofddoel leefstijl en dit is uitgewerkt in de factoren
bewegen en voeding.
Leefstijlfactor bewegen: de wenselijke situatie is dat ouderen met diabetes binnen 6
maanden meer gaan bewegen met als streven de bewegingsnorm zoals vermeld in de
NHG-Standaard Diabetes 2,5 uur per week matig-intensief bewegen (tussen 3 - 5 MET).
Leefstijl factor voeding: bij patiënten die insuline gebruiken is er speciale aandacht nodig
voor een goede afstemming tussen insuline, koolhydraatinname en fysieke activiteit. Het
einddoel is dat de patiënt binnen 3 maanden een gezond voedingspatroon naleeft
volgens een persoonlijk dieetplan.
In de derde stap wordt gezocht naar methoden en theorieën waarmee
gedragsdeterminanten, de intentie en het gedrag veranderd kan worden. Er worden
relevante methoden en theorieën toegepast waarbij de patiënt bewust wordt van het risico op
het gezondheidsprobleem en vanuit de risico’s gemotiveerd raakt om eigen gedrag te
veranderen en de patiënt een netwerk van mensen ontwikkelt die hem kunnen ondersteunen
bij het gewenste gedrag. Deze methoden en theorieën helpen het gedrag te veranderen op
gebied van beweging of juist het volhouden van een gezond voedingspatroon en om te
kunnen gaan met barrières.
De vierde stap is het ontwerp van de gezondheidskundige interventie gericht op
zelfmanagement. De doelen van deze stap zijn verandering van de gedragsdeterminanten,
intentie en zelfmanagementgedrag. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het model voor
gedragsverandering: contact leggen met de patiëntengroep, gedragsdeterminanten
veranderen, gedragsverandering, gedragsbehoud en het bevorderen van zelfmanagement.
Ook wordt ingegaan op ethische aspecten bij de ontworpen interventie.
M. Wagenaar (1710430) Intervention Mapping Pagina | 3
, M. Wagenaar (1710430) Intervention Mapping Pagina | 4
