Geschiedenis
Samenvatting hoofdstuk 6
Kenmerkende aspecten:
- Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting
van een Nederlandse staat.
- De bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in
economisch en cultureel opzicht van de Nederlandse
Republiek.
- Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het
begin van een wereldeconomie.
Begrippen:
- Handelskapitalisme = Economisch systeem waarin
ondernemers goederen verhandelen om daarmee winst te
maken.
- Prinsgezind = Behorend tot de partij die in de Republiek de
standhouders uit het huis van Oranje steunde.
- Raaspensionaris = In de tijd van de Republiek een hoge
ambtenaar van het gewest Holland, die namens de gehele
Republiek de buitenlandse zaken deed.
- Regent = Lid van de groep rijke burgers die de Republiek
bestuurden.
- Soevereiniteit = De hoogste macht van de staat.
- Staatsgezind = Behorend tot de partij die de gewestelijke
staten in de Republiek als soeverein beschouwde en die zich
verzette tegen een al te grote macht van de stadhouder.
- Stadhouder = Ooit (in de Spaanse tijd) de dienaar van de
koning, later (in de Republiek) een hoge ambtenaar van de
gewesten die voor de gehele republiek optrad als
aanvoerder van leger en vloot.
- Statenvergadering = Bijeenkomst van de bestuurders van
een gewest (provincie) in de Republiek.
- Ware vrijheid = 17e-eeuwse aanduiding voor een situatie
waarin de Republiek niet werd bestuurd door een erfelijke
stadhouder, maar door magistraten die hun functie
bekleedden op grond van hun capaciteiten.
, §1 – De opstand in Europees perspectief:
Niet alleen in de Nederlanden waren er religieuze spanningen, ook
in Frankrijk en Duitsland kwam het in de 16e eeuw tot conflicten
over geloofskwesties. Ook hier speelde centralisatie een
bepalende rol.
In Frankrijk wilde de koning geen nieuw geloof en zag het
calvinisme dus niet zitten. De Franse adel was verdeeld in een
katholiek deel en een calvinistisch deel (hugenoten) en trachten
beide de koning voor zich te winnen. Tegelijkertijd wilden ze geen
macht kwijtraken. Uiteindelijk werd in 1598 het Edict van Nantes
gesloten, waarbij de Hugenoten enige vrijheid van
godsdienstuitoefening kregen.
Ook in het Duitse Rijk ontstonden er problemen. Karel V streed
voor handhaving van het katholicisme, maar ook hier hadden
vorsten zich bekeert tot het protestantisme, en dat leidde tot
godsdienstoorlogen. Maar ook hier speelde de centralsatiepolitiek
eveneens een rol. Koningen wilden
hun zelfstandigheid behouden.
Uiteindelijk werd in Augsburg
(1555) een godsdienstvrede
gesloten, waarbij de keizer
erkende dat elke vorst zijn eigen
religie mocht kiezen, en dus ook
diens onderdanen. Een halve eeuw
van relatieve rust zou er heersen.
Vanaf 1618 raakte het Duitse Rijk
betrokken in de dertigjarige
oorlog, die zowel een
godsdienstoorlog was als een strijd
om de vraag wie de keizerlijke
macht had over het Duitse Rijk. De
katholieke Habsburgers bleven streven naar vergroting van hun
macht. In deze dertigjarige oorlog werden ook buitenlandse
mogendheden betrokken. (Zie plaatje)
In 1648 waren de partijen aan vrede toe en sloten de Vrede van
Westfalen. De keizer was er definitief niet in geslaagd zijn wil op
te leggen aan de staten in het Duitse Rijk, dat eeuwenlang (1871)
een lappendeken van staatjes zou blijven. Elke vorst mocht zelf
bepalen welke godsdienst hij aanhing. De onderdanen kregen het
recht vast te houden aan een afwijkend geloof, maar dan moesten
ze wel huis en haard opgeven en het gebied van de vorst verlaten.
Na de vrede van Westfalen bleef Europa nog wel een
godsdienstige strijd leveren tegen het islamitische Ottomaanse
Rijk. Al eerder had men tegenover elkaar gestaan, maar nadat het
Samenvatting hoofdstuk 6
Kenmerkende aspecten:
- Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting
van een Nederlandse staat.
- De bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in
economisch en cultureel opzicht van de Nederlandse
Republiek.
- Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het
begin van een wereldeconomie.
Begrippen:
- Handelskapitalisme = Economisch systeem waarin
ondernemers goederen verhandelen om daarmee winst te
maken.
- Prinsgezind = Behorend tot de partij die in de Republiek de
standhouders uit het huis van Oranje steunde.
- Raaspensionaris = In de tijd van de Republiek een hoge
ambtenaar van het gewest Holland, die namens de gehele
Republiek de buitenlandse zaken deed.
- Regent = Lid van de groep rijke burgers die de Republiek
bestuurden.
- Soevereiniteit = De hoogste macht van de staat.
- Staatsgezind = Behorend tot de partij die de gewestelijke
staten in de Republiek als soeverein beschouwde en die zich
verzette tegen een al te grote macht van de stadhouder.
- Stadhouder = Ooit (in de Spaanse tijd) de dienaar van de
koning, later (in de Republiek) een hoge ambtenaar van de
gewesten die voor de gehele republiek optrad als
aanvoerder van leger en vloot.
- Statenvergadering = Bijeenkomst van de bestuurders van
een gewest (provincie) in de Republiek.
- Ware vrijheid = 17e-eeuwse aanduiding voor een situatie
waarin de Republiek niet werd bestuurd door een erfelijke
stadhouder, maar door magistraten die hun functie
bekleedden op grond van hun capaciteiten.
, §1 – De opstand in Europees perspectief:
Niet alleen in de Nederlanden waren er religieuze spanningen, ook
in Frankrijk en Duitsland kwam het in de 16e eeuw tot conflicten
over geloofskwesties. Ook hier speelde centralisatie een
bepalende rol.
In Frankrijk wilde de koning geen nieuw geloof en zag het
calvinisme dus niet zitten. De Franse adel was verdeeld in een
katholiek deel en een calvinistisch deel (hugenoten) en trachten
beide de koning voor zich te winnen. Tegelijkertijd wilden ze geen
macht kwijtraken. Uiteindelijk werd in 1598 het Edict van Nantes
gesloten, waarbij de Hugenoten enige vrijheid van
godsdienstuitoefening kregen.
Ook in het Duitse Rijk ontstonden er problemen. Karel V streed
voor handhaving van het katholicisme, maar ook hier hadden
vorsten zich bekeert tot het protestantisme, en dat leidde tot
godsdienstoorlogen. Maar ook hier speelde de centralsatiepolitiek
eveneens een rol. Koningen wilden
hun zelfstandigheid behouden.
Uiteindelijk werd in Augsburg
(1555) een godsdienstvrede
gesloten, waarbij de keizer
erkende dat elke vorst zijn eigen
religie mocht kiezen, en dus ook
diens onderdanen. Een halve eeuw
van relatieve rust zou er heersen.
Vanaf 1618 raakte het Duitse Rijk
betrokken in de dertigjarige
oorlog, die zowel een
godsdienstoorlog was als een strijd
om de vraag wie de keizerlijke
macht had over het Duitse Rijk. De
katholieke Habsburgers bleven streven naar vergroting van hun
macht. In deze dertigjarige oorlog werden ook buitenlandse
mogendheden betrokken. (Zie plaatje)
In 1648 waren de partijen aan vrede toe en sloten de Vrede van
Westfalen. De keizer was er definitief niet in geslaagd zijn wil op
te leggen aan de staten in het Duitse Rijk, dat eeuwenlang (1871)
een lappendeken van staatjes zou blijven. Elke vorst mocht zelf
bepalen welke godsdienst hij aanhing. De onderdanen kregen het
recht vast te houden aan een afwijkend geloof, maar dan moesten
ze wel huis en haard opgeven en het gebied van de vorst verlaten.
Na de vrede van Westfalen bleef Europa nog wel een
godsdienstige strijd leveren tegen het islamitische Ottomaanse
Rijk. Al eerder had men tegenover elkaar gestaan, maar nadat het
