Geowijzer hoofdstuk 5: Actieve aarde
5.1 Endogene krachten = krachten in aardkorst die niet waarneembaar zijn.
Exogene krachten = krachten die van buitenaf op aarde inwerken.
Aarde heeft 3 lagen: kern, mantel/asthenosfeer, aardkorst/lithosfeer (zie afbeelding). Op 100 km. diepte is de
aarde is het 1400 oC. Hierdoor smelt het gesteente in de mantel het wordt taai-vloeibaar. De kern kan door
de hoge druk niet smelten. Lithosfeer: continentale korst en oceanische korst. Continentale korst: licht graniet,
oceanische korst: basalt. Continentale korst is ouder dan oceanische korst.
Convectiestromen
Aardkorst
Figuur 1 Platentektoniek wereld
Figuur 2 Opbouw van de aarde
Platentektoniek: hoe verschillende werelddelen op elkaar aansluiten. Er
zijn 6 grote platen die op het magma van de asthenosfeer drijven. Convectiestromen bewegen de platen.
Convectiestromen zijn magmastromen die ontstaan door de warmte vanuit de kern. De magma wordt omhoog
gestuwd, waardoor er stromingen ontstaan. Die botsen tegen de lithosfeer aan en buigt naar links en rechts af.
Het magma koelt dan af en zakt weer weg naar diepere lagen in de mantel.
Pangea: oercontinent alle continenten lagen aan elkaar.
5.2 Platen bewegen op verschillende manieren: divergent (uit elkaar) convergent (naar elkaar toe) transform
(langs elkaar heen). Dit leidt altijd tot aardbevingen.
Divergentie
Divergente beweging wordt veroorzaakt door opstijgend magma dat door de lithosfeer breekt en een scheur
veroorzaakt. Zodra het magma met water in contact komt, koelt het magma af, het stolt en er vormt een nieuwe
oceaanbodem seafloorspreading. Er ontstaan oceaanruggen. Oost-Afrika komt langzaam los van de rest van
het Afrikaanse continent.
Convergentie
3 mogelijkheden voor het naar elkaar toe bewegen van platen:
1. 2 continentale platen bewegen naar elkaar toe: plooiingsgebergten. Bergen.
2. 2 oceanische platen bewegen naar elkaar toe: oudste en zwaarste plaat schuift onder de jongere en
lichtste plaat subductie. Oceaanwater gaat mee de diepte. Plaat smelt op 100 km diepte. Magma +
oceaanwater = mengsel dat opstijgt. Dit kan in lithosfeer blijven steken of het kan smelten, waardoor
het door de lithosfeer heen komt. vulkanische eilanden.
3. 1 oceanische en 1 continentale plaat beweegt naar elkaar toe: subductie. Oceanische plaat schuift onder
continentale plaat. Dit zorgt voor zware aardbevingen en vulkanisme. Ring van vuur: vulkanen in Grote
Oceaan ontstaan door subductie. Subductie gebieden kennen heftige aardbevingen, veel vulkanisme,
bergketens, diepe kloven/troggen.
Transversale bewegingen/transform
In de breuklijn bouwt spanning op, waarna deze opeens vrijkomt aardbeving. Er zijn horizontale en verticale
breuken. Bij verticale breuken kunnen delen naar beneden zakken (slenken) of juist omhoog worden geduwd
(horsten).
5.3 vulkaanuitbarstingen zijn fascinerend, maar kleurt de aarde rood door de magma of zwart door de as.
5.1 Endogene krachten = krachten in aardkorst die niet waarneembaar zijn.
Exogene krachten = krachten die van buitenaf op aarde inwerken.
Aarde heeft 3 lagen: kern, mantel/asthenosfeer, aardkorst/lithosfeer (zie afbeelding). Op 100 km. diepte is de
aarde is het 1400 oC. Hierdoor smelt het gesteente in de mantel het wordt taai-vloeibaar. De kern kan door
de hoge druk niet smelten. Lithosfeer: continentale korst en oceanische korst. Continentale korst: licht graniet,
oceanische korst: basalt. Continentale korst is ouder dan oceanische korst.
Convectiestromen
Aardkorst
Figuur 1 Platentektoniek wereld
Figuur 2 Opbouw van de aarde
Platentektoniek: hoe verschillende werelddelen op elkaar aansluiten. Er
zijn 6 grote platen die op het magma van de asthenosfeer drijven. Convectiestromen bewegen de platen.
Convectiestromen zijn magmastromen die ontstaan door de warmte vanuit de kern. De magma wordt omhoog
gestuwd, waardoor er stromingen ontstaan. Die botsen tegen de lithosfeer aan en buigt naar links en rechts af.
Het magma koelt dan af en zakt weer weg naar diepere lagen in de mantel.
Pangea: oercontinent alle continenten lagen aan elkaar.
5.2 Platen bewegen op verschillende manieren: divergent (uit elkaar) convergent (naar elkaar toe) transform
(langs elkaar heen). Dit leidt altijd tot aardbevingen.
Divergentie
Divergente beweging wordt veroorzaakt door opstijgend magma dat door de lithosfeer breekt en een scheur
veroorzaakt. Zodra het magma met water in contact komt, koelt het magma af, het stolt en er vormt een nieuwe
oceaanbodem seafloorspreading. Er ontstaan oceaanruggen. Oost-Afrika komt langzaam los van de rest van
het Afrikaanse continent.
Convergentie
3 mogelijkheden voor het naar elkaar toe bewegen van platen:
1. 2 continentale platen bewegen naar elkaar toe: plooiingsgebergten. Bergen.
2. 2 oceanische platen bewegen naar elkaar toe: oudste en zwaarste plaat schuift onder de jongere en
lichtste plaat subductie. Oceaanwater gaat mee de diepte. Plaat smelt op 100 km diepte. Magma +
oceaanwater = mengsel dat opstijgt. Dit kan in lithosfeer blijven steken of het kan smelten, waardoor
het door de lithosfeer heen komt. vulkanische eilanden.
3. 1 oceanische en 1 continentale plaat beweegt naar elkaar toe: subductie. Oceanische plaat schuift onder
continentale plaat. Dit zorgt voor zware aardbevingen en vulkanisme. Ring van vuur: vulkanen in Grote
Oceaan ontstaan door subductie. Subductie gebieden kennen heftige aardbevingen, veel vulkanisme,
bergketens, diepe kloven/troggen.
Transversale bewegingen/transform
In de breuklijn bouwt spanning op, waarna deze opeens vrijkomt aardbeving. Er zijn horizontale en verticale
breuken. Bij verticale breuken kunnen delen naar beneden zakken (slenken) of juist omhoog worden geduwd
(horsten).
5.3 vulkaanuitbarstingen zijn fascinerend, maar kleurt de aarde rood door de magma of zwart door de as.
