Gleitman hoofdstuk 6: Consciousness
Het lastige van het onderzoeken van ons bewustzijn is dat heel veel dingen die we doen buiten ons
bewustzijn om gaan. Ook is ons bewustzijn geen tastbaar iets. Maar wat is dan precies bewustzijn en
wat is de functie ervan? Daar gaat dit hoofdstuk over.
Introspection and the functions of consciousness
De definitie van bewustzijn is ‘ons ieder moment bewust zijn van onszelf, onze gedachten en onze
omgeving’. Dit is heel persoonlijk. Het is niet mogelijk om iemands bewustzijn te ervaren waardoor
het heel moeilijk is om bewustzijn te onderzoeken.
Een manier die gebruikt wordt is mensen direct te vragen naar wat ze ervaren op dit moment en ze
dit te laten beschrijven. Dit heet introspection.
Translating thoughts into words
Het lastige van introspection is dat een persoon zelf bepaald wat hij verteld. Hij kan bijvoorbeeld ook
dingen weglaten of verdraaien, dit is niet te controleren. Ook kan het zo zijn dat iemand niet de
woorden heeft om exact te beschrijven wat hij of zij ervaart. Denk bijvoorbeeld aan hoe moeilijk het
is om exact te beschrijven hoe chocola smaakt of hoe je vader eruit ziet. Dit is eigenlijk onmogelijk.
Een ander obstakel is de vraag of jou woorden dezelfde betekenis hebben als die van mij. Wij vinden
allebei dat de lucht blauw is maar zien wij hetzelfde? Of hebben we gewoon geleerd dat die kleur
voor ons blauw is terwijl we allebei iets anders zien. Ook dit is niet na te gaan. Zo ook bijvoorbeeld
met pijn. Als ik zeg dat ik barstende koppijn heb, is mijn hoofdpijn dan erger dan die van jou of
ervaren we ongeveer hetzelfde maar vind ik het heftiger of ben ik minder gewend dan jij?
The cognitive unconscious
Een ander punt dat introspection moeilijk maakt is dat veel dingen in ons onderbewustzijn gebeuren
en dat we hier dus niet over onze eigen ervaring kunnen vertellen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan je
geheugen. Vaak kan je zo iets van vroeger opnoemen wat je onthouden hebt maar hoe is het
mogelijk dat je net die ene kleine herinnering tussen al die duizenden herinneringen gevonden hebt.
Dit gaat waarschijnlijk in een aantal stappen waar je je niet bewust van bent. Al deze mechanismen
waar we ons niet van bewust zijn noemen we ‘cognitive unconscious’. Belangrijk is om weten dat dit
niet hetzelfde is als the unconscious mind van Freud. De unconscious mind is namelijk een soort
duiveltje op je schouder dat je diepste (verboden) verlangens roept terwijl je conscious mind als
engeltje op je andere schouder zit. Ze werken elkaar juist tegen. Het cognitive unconscious is juist het
onbewuste proces dat ervoor zorgt dat je je bijvoorbeeld iets herinnert. Het werkt ondersteunend
aan je bewustzijn.
Het enige waar we ons bewust van zijn is de uitkomst van dit cognitieve onbewustzijn. Dit is fijn want
het doet er ook niet toe waar we de informatie weer vandaan halen in ons hoofd, als we ons maar
datgene wat we ons wilde herinneren, kunnen herinneren.
Brain damage and unconscious functioning
We zijn ons dus niet bewust van onze cognitieve onbewustzijn. Maar er is een andere manier om hier
onderzoek naar te doen. Namelijk door mensen met en zonder hersenschade met elkaar te
vergelijken. Zo blijken mensen die last hebben van geheugenverlies wel dingen op te slaan maar deze
niet meer bewust terug te kunnen halen. Zo kunnen ze zich bijvoorbeeld niet herinneren welke
woorden er op de woordenlijst stonden die ze 5 minuten geleden hebben gezien, ook niet wanneer
je de eerste letters van het woord voorzegt. Maar wanneer je vraagt naar een woord dat begint met
bijvoorbeeld ‘KL…’ Dan kiezen ze bijna altijd voor het woord dat met ‘KL’ begon dat op de
woordenlijst stond, terwijl er heel veel mogelijkheden zijn.
Het lastige van het onderzoeken van ons bewustzijn is dat heel veel dingen die we doen buiten ons
bewustzijn om gaan. Ook is ons bewustzijn geen tastbaar iets. Maar wat is dan precies bewustzijn en
wat is de functie ervan? Daar gaat dit hoofdstuk over.
Introspection and the functions of consciousness
De definitie van bewustzijn is ‘ons ieder moment bewust zijn van onszelf, onze gedachten en onze
omgeving’. Dit is heel persoonlijk. Het is niet mogelijk om iemands bewustzijn te ervaren waardoor
het heel moeilijk is om bewustzijn te onderzoeken.
Een manier die gebruikt wordt is mensen direct te vragen naar wat ze ervaren op dit moment en ze
dit te laten beschrijven. Dit heet introspection.
Translating thoughts into words
Het lastige van introspection is dat een persoon zelf bepaald wat hij verteld. Hij kan bijvoorbeeld ook
dingen weglaten of verdraaien, dit is niet te controleren. Ook kan het zo zijn dat iemand niet de
woorden heeft om exact te beschrijven wat hij of zij ervaart. Denk bijvoorbeeld aan hoe moeilijk het
is om exact te beschrijven hoe chocola smaakt of hoe je vader eruit ziet. Dit is eigenlijk onmogelijk.
Een ander obstakel is de vraag of jou woorden dezelfde betekenis hebben als die van mij. Wij vinden
allebei dat de lucht blauw is maar zien wij hetzelfde? Of hebben we gewoon geleerd dat die kleur
voor ons blauw is terwijl we allebei iets anders zien. Ook dit is niet na te gaan. Zo ook bijvoorbeeld
met pijn. Als ik zeg dat ik barstende koppijn heb, is mijn hoofdpijn dan erger dan die van jou of
ervaren we ongeveer hetzelfde maar vind ik het heftiger of ben ik minder gewend dan jij?
The cognitive unconscious
Een ander punt dat introspection moeilijk maakt is dat veel dingen in ons onderbewustzijn gebeuren
en dat we hier dus niet over onze eigen ervaring kunnen vertellen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan je
geheugen. Vaak kan je zo iets van vroeger opnoemen wat je onthouden hebt maar hoe is het
mogelijk dat je net die ene kleine herinnering tussen al die duizenden herinneringen gevonden hebt.
Dit gaat waarschijnlijk in een aantal stappen waar je je niet bewust van bent. Al deze mechanismen
waar we ons niet van bewust zijn noemen we ‘cognitive unconscious’. Belangrijk is om weten dat dit
niet hetzelfde is als the unconscious mind van Freud. De unconscious mind is namelijk een soort
duiveltje op je schouder dat je diepste (verboden) verlangens roept terwijl je conscious mind als
engeltje op je andere schouder zit. Ze werken elkaar juist tegen. Het cognitive unconscious is juist het
onbewuste proces dat ervoor zorgt dat je je bijvoorbeeld iets herinnert. Het werkt ondersteunend
aan je bewustzijn.
Het enige waar we ons bewust van zijn is de uitkomst van dit cognitieve onbewustzijn. Dit is fijn want
het doet er ook niet toe waar we de informatie weer vandaan halen in ons hoofd, als we ons maar
datgene wat we ons wilde herinneren, kunnen herinneren.
Brain damage and unconscious functioning
We zijn ons dus niet bewust van onze cognitieve onbewustzijn. Maar er is een andere manier om hier
onderzoek naar te doen. Namelijk door mensen met en zonder hersenschade met elkaar te
vergelijken. Zo blijken mensen die last hebben van geheugenverlies wel dingen op te slaan maar deze
niet meer bewust terug te kunnen halen. Zo kunnen ze zich bijvoorbeeld niet herinneren welke
woorden er op de woordenlijst stonden die ze 5 minuten geleden hebben gezien, ook niet wanneer
je de eerste letters van het woord voorzegt. Maar wanneer je vraagt naar een woord dat begint met
bijvoorbeeld ‘KL…’ Dan kiezen ze bijna altijd voor het woord dat met ‘KL’ begon dat op de
woordenlijst stond, terwijl er heel veel mogelijkheden zijn.
