Samenvatting Ethiek in de Praktijk
L.L.E. Bolt – M.F. Verweij – J.J.M. van Delden
Hoofdstuk 1: Moraal en ethiek: verantwoording en verwachting
1.1 inleiding
Een moraal brengt vaak bepaalde verwachtingen binnen. Iets is normaal (reageren op
iemand die je roept), die persoon doet een appèl op jou en verwacht van jou dat je reageert.
Als je dat niet doet moet je verantwoording geven voor je gedrag. Een handeling wordt pas
als verantwoord gezien als de argumenten sterk genoeg worden gevonden. ‘Ziek’ telt
zwaarder als ‘geen zin’.
Als het niet om een norm gaat, maar om een plicht is dat hetzelfde geval. Stel iemand is in
nood en roept jou, het is geen norm dat jij reageert (verwachting), maar wel je plicht.
Dergelijke problemen doen zich voor op persoonlijk niveau en op zakelijk niveau.
Bijvoorbeeld bij familiebanden en vrienden: wil jij een goede band met iemand? Dan wordt er
toewijding, loyaliteit en betrouwbaarheid van je verwacht. Verplichtingen zijn er soms ook en
het verschilt per persoon hoe belangrijk jij het vindt om het boven je eigen belangen uit te
laten stijgen. Vaak gaat het op persoonlijk niveau meer om verantwoordelijkheid en
persoonlijke relatie. Bij bedrijven gaat het meer om verplichtingen, maar dan wel op
algemeen moraal niveau. Wat voor de één geldt, geldt in principe ook voor de ander.
Opvattingen over wat mens(on)waardig is zijn niet verbonden aan landelijke grenzen, ze
hebben een algemenere pretentie: de pretentie om overal te gelden. De liberale opvatting
stelt dat er zoveel mogelijk ruimte moet zijn in de privésferen, zodat mensen hun leven
volgens eigen opvattingen kunnen vormgeven. Moraal en recht zijn niet hetzelfde en soms
kunnen ze elkaar zelfs tegenwerken.
1.2 morele problemen, termen, uitspraken: een bijzondere categorie?
Bij een moreel probleem wordt er een waardering of oordeel uitgesproken over het menselijk
handelen. Dit oordeel wordt gemaakt met behulp van morele waarden en normen.
Kenmerken moreel gezichtspunt:
- het is normatief: het gaat erom hoe je moet handelen, wat mensen van elkaar kunnen
verwachten (een voorschrift)
- wanneer je een handeling beoordeelt of waardeert, doe je dat met behulp van
waarden en normen die gericht zijn op fundamentele en op zichzelf
nastrevenswaardige doeleinden
- je houdt rekening met alle betrokken partijen (alpartijdigheid)
- handeling doen met behulp van waarden en normen die in principe universeel geldig
zouden kunnen zijn
L.L.E. Bolt – M.F. Verweij – J.J.M. van Delden
Hoofdstuk 1: Moraal en ethiek: verantwoording en verwachting
1.1 inleiding
Een moraal brengt vaak bepaalde verwachtingen binnen. Iets is normaal (reageren op
iemand die je roept), die persoon doet een appèl op jou en verwacht van jou dat je reageert.
Als je dat niet doet moet je verantwoording geven voor je gedrag. Een handeling wordt pas
als verantwoord gezien als de argumenten sterk genoeg worden gevonden. ‘Ziek’ telt
zwaarder als ‘geen zin’.
Als het niet om een norm gaat, maar om een plicht is dat hetzelfde geval. Stel iemand is in
nood en roept jou, het is geen norm dat jij reageert (verwachting), maar wel je plicht.
Dergelijke problemen doen zich voor op persoonlijk niveau en op zakelijk niveau.
Bijvoorbeeld bij familiebanden en vrienden: wil jij een goede band met iemand? Dan wordt er
toewijding, loyaliteit en betrouwbaarheid van je verwacht. Verplichtingen zijn er soms ook en
het verschilt per persoon hoe belangrijk jij het vindt om het boven je eigen belangen uit te
laten stijgen. Vaak gaat het op persoonlijk niveau meer om verantwoordelijkheid en
persoonlijke relatie. Bij bedrijven gaat het meer om verplichtingen, maar dan wel op
algemeen moraal niveau. Wat voor de één geldt, geldt in principe ook voor de ander.
Opvattingen over wat mens(on)waardig is zijn niet verbonden aan landelijke grenzen, ze
hebben een algemenere pretentie: de pretentie om overal te gelden. De liberale opvatting
stelt dat er zoveel mogelijk ruimte moet zijn in de privésferen, zodat mensen hun leven
volgens eigen opvattingen kunnen vormgeven. Moraal en recht zijn niet hetzelfde en soms
kunnen ze elkaar zelfs tegenwerken.
1.2 morele problemen, termen, uitspraken: een bijzondere categorie?
Bij een moreel probleem wordt er een waardering of oordeel uitgesproken over het menselijk
handelen. Dit oordeel wordt gemaakt met behulp van morele waarden en normen.
Kenmerken moreel gezichtspunt:
- het is normatief: het gaat erom hoe je moet handelen, wat mensen van elkaar kunnen
verwachten (een voorschrift)
- wanneer je een handeling beoordeelt of waardeert, doe je dat met behulp van
waarden en normen die gericht zijn op fundamentele en op zichzelf
nastrevenswaardige doeleinden
- je houdt rekening met alle betrokken partijen (alpartijdigheid)
- handeling doen met behulp van waarden en normen die in principe universeel geldig
zouden kunnen zijn
