Psychopathologie en psychiatrie 2022-2023
HS 1: Diagnostiek en classificatie
Classificatiesystemen → Hoe kijken we naar pathologie?
- Madness → Impliceert gek, onvoorspelbaar, afwijkend, vreemd, gevaar, irrationeel, …
- Ook Hippocrates van Kos classificeerde reeds pathologien (460-370 v.Chr.) – humores –
temperamenten
o Flegmatisch (overvloed aan slijm) → rustig, kalm
o Melancholisch (overvloed aan zwarte gal) → zwartgallig
o Sanguin (overvloed aan bloed) → vurig, energiek
o Cholerisch (overvloed aan gele gal) → driftig
Madness of insanity
- Impliceert geen oorzaak
- Beschrijft gedrags(verandering)
o Persoonlijkheidsverandering, niet meer zichzelf zijn
o Beïnvloed van buitenaf
▪ Giftige stoffen (Paracelsus 1493 – 1541)
▪ ‘Bezeten’ – demonologie
Thomas Sydenham (UK, 1624 – 1689)
- Vader moderne medische nosologie, classificatie-leer
- Concept afzonderlijke ziekten met eigen
o Symptomen
o Verloop
o Prognose
- Chorea van Sydenham
Medisch model
Ziekte-begrip beïnvloed door 2 ontdekkingen
1. Correlatie klinisch syndroom met post-mortem afwijkingen
2. Ontdekking van micro-organismen als ziekte-verwekkers - microbetheorie (>1850)
Somatogene hypothese
- Syphilis
o SOA
o Ulcera - necrose - gebrekkige coördinatie - apathie - dementie
o Spirocheet - Treponema pallidum
o Psychiatrische ziekte - biologische oorzaak
Pagina 1 van 217
PW 2 – Sem 1
,Psychopathologie en psychiatrie 2022-2023
1 Morele behandelingen
Philippe Pinel - Jozef Guislain
Eind 18e – begin 19e eeuw
- Oprichting asielen
o ‘Insane asylum’, ‘lunatic asylum’
- ‘Insanity’
o Nu ‘psychose’ – EPA (ernstige psychiatrische aandoening)
1844
- ‘Statistical classification of institutionalised mental patients’
o Beperkt aantal diagnosen, oa manie en melancholia
o Voorloper DSM
1883: Emil Kraepelin (1856 – 1926)
- Groepeert ziektebeelden obv gemeenschappelijke patronen van symptomen (syndroom)
- Afzonderlijke entiteiten (natürliche Krankheitseinheiten)
- Eigen (biologische) oorzaak
- Prognose-gericht (geneeslijk van ongeneeslijk onderscheiden)
1.1 Nood aan classificatie neemt toe …
- Begin 20” eeuw
- Andere settings: ambulante psychotherapeutische praktijken
- Niet-psychotische aandoeningen: ‘neurosen’, persoonlijkheidsproblematiek …
International Classification of Diseases – ICS-11 – Revisies door WHO
DSM-I (1952)
- Opgestart door american psychiatric association
- Gebaseerd op etiologische theorieën
o ‘Impairment of brain tissue function’
o Psychogeen (psycho-analyse)
- Niet gebaseerd op empirische data
- Opkomst medicatie → Nood aan verband tussen diagnose en behandeling
Pagina 2 van 217
PW 2 – Sem 1
,Psychopathologie en psychiatrie 2022-2023
DSM-II (1968)
- Psycho-analyse
o Nadruk op context: reactie op stress/omgeving
o Ervaringen jeugd
o Geen empirische data
- Psychobiologie van Meyer
o Anti-kraepeliniaans - biologisch reductionisme
o Invloed van sociale en psychologische factoren - reactie-typen
o Geen empirische data
Diagnose is subjectief! → Onderzoek: US-UK Diagnostic Project – 1965)µ
- Schizofrenie: USA 2X UK
- ‘Due largely to the diagnostic practices of the psychiatrists’
- --> Nood aan internationale afspraken voor diagnostiek eenduidige diagnostische criteria
- Niet omdat patiënten anderswaren in de verschillende landen. MAAR de USA bekeek de
diagnostiek veel breder, diagnostiek is erg subjectief --> internationale regels --> reeks van de
DSM
DSM-III (1980)
- A-theoretisch
o Geen etiologische theorie (oorzaak)
o Geen psycho-analytisch denken
- Observeerbaar / zichtbaar
- Descriptief
- Categoriaal
o Concept van onderscheiden ziekte-entiteiten
2 Diagnostiek
2.1 Doel
- Vaststellen van symptomen
o Symptoom = ziekteteken = een teken dat er een ziekte is
o Samenhang en verloop
- Beschrijven van toestand
- Verklaren/begrijpen van toestand
o Symptomen en hun samenhang
o Lichamelijke en psychische oorzaken
o Sterke / kwetsbare kanten van persoonlijkheid
o Invloed van gedrag - onderhouden/oplossen van problemen
- Instellen van behandeling
Etiketjes
- ‘Plots (vielen) puzzelstukken in elkaar’
- ‘(De diagnose bleek) de sleutel tot het redden van ons samenzijn’
- 'De diagnose bracht helderheid met in z’n kielzog meteen een praktisch handelsplan…
Pagina 3 van 217
PW 2 – Sem 1
, Psychopathologie en psychiatrie 2022-2023
2.2 Typen
Syndroomdiagnose Struktuurdianogse
- Descriptieve diagnose - Beschrijvend
- Louter beschrijvend - Wél info over etiopathogenese
- Geen info over etiopathogenese o Beschrijven waardoor en op
welke wijze is het syndroom
ontstaan (etiopathogenese)
- Beïnvloedende factoren
o Neuro-biologisch
o Psychologisch
Structuurdiagnose
Beïnvloedende factoren
- Predisponerende factoren: factoren die iemand kwetsbaar maken
- Luxerende factoren: factoren die de stoornis uitlokken
- Onderhoudende factoren: factoren die de stoornis onderhouden of versterken
Etiopathogenetisch model
Predisponerend Luxerend Onderhoudend
Neurobiologisch Vb: Depressie in familie Vb: Leverontsteking Vb: Geen
Psychologisch Vb: Narcistische trekken Vb: Ontslag Vb: Relatieproblemen
Syndroomdiagnose vs struktuurdiagnose
Depressie, melancholische kenmerken, bij lichamelijk gezonde man, met narcistische
persoonlijkheidstrekken en een belaste familiale voorgeschiedenis, reactief na ontslag werk en
leverontsteking.
Als gevolg hiervan relationele conflicten.
3 Classificatie
3.1 Doel
Identificeren van groep patiënten met vergelijkbare (klinische) kenmerken
- Om behandeling in te stellen
- Om prognose te voorspellen
Communicatie
- Psychiatrisch esperantó
- Hulpverleners onderling
- Onderzoek
- Administratieve registratie, terugbetaling
Pagina 4 van 217
PW 2 – Sem 1
HS 1: Diagnostiek en classificatie
Classificatiesystemen → Hoe kijken we naar pathologie?
- Madness → Impliceert gek, onvoorspelbaar, afwijkend, vreemd, gevaar, irrationeel, …
- Ook Hippocrates van Kos classificeerde reeds pathologien (460-370 v.Chr.) – humores –
temperamenten
o Flegmatisch (overvloed aan slijm) → rustig, kalm
o Melancholisch (overvloed aan zwarte gal) → zwartgallig
o Sanguin (overvloed aan bloed) → vurig, energiek
o Cholerisch (overvloed aan gele gal) → driftig
Madness of insanity
- Impliceert geen oorzaak
- Beschrijft gedrags(verandering)
o Persoonlijkheidsverandering, niet meer zichzelf zijn
o Beïnvloed van buitenaf
▪ Giftige stoffen (Paracelsus 1493 – 1541)
▪ ‘Bezeten’ – demonologie
Thomas Sydenham (UK, 1624 – 1689)
- Vader moderne medische nosologie, classificatie-leer
- Concept afzonderlijke ziekten met eigen
o Symptomen
o Verloop
o Prognose
- Chorea van Sydenham
Medisch model
Ziekte-begrip beïnvloed door 2 ontdekkingen
1. Correlatie klinisch syndroom met post-mortem afwijkingen
2. Ontdekking van micro-organismen als ziekte-verwekkers - microbetheorie (>1850)
Somatogene hypothese
- Syphilis
o SOA
o Ulcera - necrose - gebrekkige coördinatie - apathie - dementie
o Spirocheet - Treponema pallidum
o Psychiatrische ziekte - biologische oorzaak
Pagina 1 van 217
PW 2 – Sem 1
,Psychopathologie en psychiatrie 2022-2023
1 Morele behandelingen
Philippe Pinel - Jozef Guislain
Eind 18e – begin 19e eeuw
- Oprichting asielen
o ‘Insane asylum’, ‘lunatic asylum’
- ‘Insanity’
o Nu ‘psychose’ – EPA (ernstige psychiatrische aandoening)
1844
- ‘Statistical classification of institutionalised mental patients’
o Beperkt aantal diagnosen, oa manie en melancholia
o Voorloper DSM
1883: Emil Kraepelin (1856 – 1926)
- Groepeert ziektebeelden obv gemeenschappelijke patronen van symptomen (syndroom)
- Afzonderlijke entiteiten (natürliche Krankheitseinheiten)
- Eigen (biologische) oorzaak
- Prognose-gericht (geneeslijk van ongeneeslijk onderscheiden)
1.1 Nood aan classificatie neemt toe …
- Begin 20” eeuw
- Andere settings: ambulante psychotherapeutische praktijken
- Niet-psychotische aandoeningen: ‘neurosen’, persoonlijkheidsproblematiek …
International Classification of Diseases – ICS-11 – Revisies door WHO
DSM-I (1952)
- Opgestart door american psychiatric association
- Gebaseerd op etiologische theorieën
o ‘Impairment of brain tissue function’
o Psychogeen (psycho-analyse)
- Niet gebaseerd op empirische data
- Opkomst medicatie → Nood aan verband tussen diagnose en behandeling
Pagina 2 van 217
PW 2 – Sem 1
,Psychopathologie en psychiatrie 2022-2023
DSM-II (1968)
- Psycho-analyse
o Nadruk op context: reactie op stress/omgeving
o Ervaringen jeugd
o Geen empirische data
- Psychobiologie van Meyer
o Anti-kraepeliniaans - biologisch reductionisme
o Invloed van sociale en psychologische factoren - reactie-typen
o Geen empirische data
Diagnose is subjectief! → Onderzoek: US-UK Diagnostic Project – 1965)µ
- Schizofrenie: USA 2X UK
- ‘Due largely to the diagnostic practices of the psychiatrists’
- --> Nood aan internationale afspraken voor diagnostiek eenduidige diagnostische criteria
- Niet omdat patiënten anderswaren in de verschillende landen. MAAR de USA bekeek de
diagnostiek veel breder, diagnostiek is erg subjectief --> internationale regels --> reeks van de
DSM
DSM-III (1980)
- A-theoretisch
o Geen etiologische theorie (oorzaak)
o Geen psycho-analytisch denken
- Observeerbaar / zichtbaar
- Descriptief
- Categoriaal
o Concept van onderscheiden ziekte-entiteiten
2 Diagnostiek
2.1 Doel
- Vaststellen van symptomen
o Symptoom = ziekteteken = een teken dat er een ziekte is
o Samenhang en verloop
- Beschrijven van toestand
- Verklaren/begrijpen van toestand
o Symptomen en hun samenhang
o Lichamelijke en psychische oorzaken
o Sterke / kwetsbare kanten van persoonlijkheid
o Invloed van gedrag - onderhouden/oplossen van problemen
- Instellen van behandeling
Etiketjes
- ‘Plots (vielen) puzzelstukken in elkaar’
- ‘(De diagnose bleek) de sleutel tot het redden van ons samenzijn’
- 'De diagnose bracht helderheid met in z’n kielzog meteen een praktisch handelsplan…
Pagina 3 van 217
PW 2 – Sem 1
, Psychopathologie en psychiatrie 2022-2023
2.2 Typen
Syndroomdiagnose Struktuurdianogse
- Descriptieve diagnose - Beschrijvend
- Louter beschrijvend - Wél info over etiopathogenese
- Geen info over etiopathogenese o Beschrijven waardoor en op
welke wijze is het syndroom
ontstaan (etiopathogenese)
- Beïnvloedende factoren
o Neuro-biologisch
o Psychologisch
Structuurdiagnose
Beïnvloedende factoren
- Predisponerende factoren: factoren die iemand kwetsbaar maken
- Luxerende factoren: factoren die de stoornis uitlokken
- Onderhoudende factoren: factoren die de stoornis onderhouden of versterken
Etiopathogenetisch model
Predisponerend Luxerend Onderhoudend
Neurobiologisch Vb: Depressie in familie Vb: Leverontsteking Vb: Geen
Psychologisch Vb: Narcistische trekken Vb: Ontslag Vb: Relatieproblemen
Syndroomdiagnose vs struktuurdiagnose
Depressie, melancholische kenmerken, bij lichamelijk gezonde man, met narcistische
persoonlijkheidstrekken en een belaste familiale voorgeschiedenis, reactief na ontslag werk en
leverontsteking.
Als gevolg hiervan relationele conflicten.
3 Classificatie
3.1 Doel
Identificeren van groep patiënten met vergelijkbare (klinische) kenmerken
- Om behandeling in te stellen
- Om prognose te voorspellen
Communicatie
- Psychiatrisch esperantó
- Hulpverleners onderling
- Onderzoek
- Administratieve registratie, terugbetaling
Pagina 4 van 217
PW 2 – Sem 1
