Bestuursrecht 2 uittreksel 2016/2017
Bestuursrecht, deel 1
Bron: H.E. Bröring e.a., Bestuursrecht Deel 1, Boom Juridische Uitgevers, Den Haag:
2016, vijfde druk.
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Bestuursrecht 2 uittreksel 2016/2017
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave ..................................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 1, Inleiding .............................................................................................................................. 5
1.2 Fundamentele beginselen en uitgangspunten .............................................................................. 5
1.5 De internationalisering en Europeanisering van het Nederlandse bestuursrecht ........................ 6
Hoofdstuk 3, Verlening van een publiekrechtelijke bestuursbevoegdheid............................................. 7
3.1 Inleiding .......................................................................................................................................... 7
3.2 Grondslag voor een publiekrechtelijke bestuursbevoegdheid ...................................................... 7
3.3 Attributie ........................................................................................................................................ 7
3.4 Delegatie ........................................................................................................................................ 8
3.5 Overdracht ..................................................................................................................................... 8
3.6 Mandaat ......................................................................................................................................... 8
6.1 De bestuursrechtelijke betrekking bestuur - burger onder de Awb.............................................. 9
6.2 Recht op bijstand en vertegenwoordiging ................................................................................... 10
6.3 Doorzendplicht ............................................................................................................................. 10
6.4 Onpartijdigheid en taakvervulling zonder vooringenomenheid .................................................. 10
6.5 Geheimhoudingsplicht ................................................................................................................. 11
6.6 Elektronische communicatie tussen burger en bestuursorgaan ................................................. 11
6.7 Openbaarheid van bestuur .......................................................................................................... 12
Hoofdstuk 8, Formele normen voor besluitvorming ............................................................................. 14
8.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 14
8.2 Regels voor de voorbereiding van besluiten................................................................................ 14
8.3 Regels voor de besluitvorming ..................................................................................................... 16
8.4 Regels voor de motivering ........................................................................................................... 17
8.5 Regels voorkennisgeving en motivering van besluiten ................................................................ 18
Hoofdstuk 9, Materiële normen voor besluitvorming ........................................................................... 18
9.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 18
9.2 Daadwerkelijke afweging van relevante belangen ...................................................................... 18
9.3 De eis van evenredige belangenafweging ................................................................................... 19
9.4 Het gelijkheidsbeginsel ................................................................................................................ 20
9.5 Het vertrouwensbeginsel ............................................................................................................. 20
9.6 Beleidsregels en vaste gedragslijnen ........................................................................................... 21
9.7 Conflict tussen wettelijk voorschrift en rechtsbeginsel ............................................................... 22
Hoofdstuk 10, Bijzondere soorten besluiten ......................................................................................... 23
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Bestuursrecht 2 uittreksel 2016/2017
10.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 23
10.3 Subsidies ..................................................................................................................................... 24
Hoofdstuk 11, Nadeelcompensatie wegens rechtmatige overheidsdaad ............................................. 26
11.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 26
11.2 Grondslag voor vergoeding ........................................................................................................ 26
11.3 Korte schets van de historische ontwikkeling van de rechtmatige overheidsdaad .................. 27
11.4 De reikwijdte van het égalitébeginsel: randvoorwaarden ........................................................ 28
11.5 Abnormale last en speciale last ................................................................................................. 28
11.6 Causaliteit ................................................................................................................................... 28
11.7 Nadeel (onevenredige schade) .................................................................................................. 28
11.8 Eigen schuld................................................................................................................................ 29
11.9 Verjaring ..................................................................................................................................... 29
Hoofdstuk 12, Schadevergoeding wegens onrechtmatige overheidsdaad ........................................... 29
12.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 29
12.2 Schets van de historische ontwikkeling ..................................................................................... 29
12.3 Onrechtmatigheid ...................................................................................................................... 30
12.4 Toerkenbaarheid ........................................................................................................................ 31
12.5 Relativiteit .................................................................................................................................. 31
12.6 Causaliteit ................................................................................................................................... 31
12.7 Schade ........................................................................................................................................ 32
12.8 Eigen schuld................................................................................................................................ 32
12.9 Verjaring ..................................................................................................................................... 32
Hoofdstuk 13, Overheid en Privaatrecht ............................................................................................... 33
13.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 33
13.2 Principiële opvattingen over de verhouding tussen publiek- en privaatrecht .......................... 33
13.3 De algemene toepasselijkheid van het BW op privaatrechtelijk overheidshandelen ............... 33
13.4 Beperkingen op het gebruik van het privaatrecht door de overheid ........................................ 34
13.5 Onaanvaardbare doorkruising ................................................................................................... 34
13.6 De toepasselijkheid van publiekrechtelijke normen op privaatrechtelijk handelen ................. 34
13.7 Overeenkomsten met overheden .............................................................................................. 34
13.8 Openbare zaken ......................................................................................................................... 35
13.9 De privaatrechtelijke positie van de vergunninghouder ........................................................... 36
Hoofdstuk 14, Toezicht en handhaving ................................................................................................. 37
14.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 37
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Bestuursrecht 2 uittreksel 2016/2017
14.2 Toezicht ...................................................................................................................................... 37
14.3 Bestuursrechtelijke handhavingsinstrumenten ......................................................................... 37
14.4 Algemene beginselen en regels van bestuurlijk sanctierecht ................................................... 38
14.5 Privaatrechtelijke handhaving ................................................................................................... 40
14.6 Invloed van het Unierecht op bestuursrechtelijke handhaving ................................................ 40
Hoofdstuk 15, Herstelsancties ............................................................................................................... 40
15.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 40
15.2 Bestuursdwang en dwangsom: de bevoegdheid ....................................................................... 40
15.3 Eisen aan de inhoud van bestuursdwang- en dwangsombeschikkingen .................................. 41
15.4 Bestuursdwang ........................................................................................................................... 41
15.5 Last onder dwangsom ................................................................................................................ 42
15.6 Overige herstelsancties .............................................................................................................. 42
Hoofdstuk 16 Handhaven of gedogen ................................................................................................... 43
16.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 43
16.2 Beleidsvrijheid en het evenredigheidsbeginsel ......................................................................... 43
16.3 Beginselplicht tot handhaving.................................................................................................... 43
16.4 De ruimte voor bestuursorganen om te gedogen ..................................................................... 43
16.5 De gedoogbeschikking ............................................................................................................... 44
16.6 Handhaven, gedogen en nadeelcompensatie of schadevergoeding ......................................... 44
Hoofdstuk 17, Bestraffende bestuurlijke sancties ................................................................................. 45
17.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 45
17.2 Invloed van het EVRM en Unierecht: begrip criminal charge .................................................... 45
17.3 De bestuurlijke boete en de eis van behandeling van de zaak door een onpartijdige rechter . 45
17.4 Reikwijdte va n de algemene regeling van de bestuurlijke boete ............................................. 45
17.5 De bestuurlijke boete, artikel 6 EVRM en de Awb ..................................................................... 45
17.6 Andere bestraffende sancties .................................................................................................... 47
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
, Bestuursrecht 2 uittreksel 2016/2017
Hoofdstuk 1, Inleiding
1.2 Fundamentele beginselen en uitgangspunten
Zoals besproken kenmerkt het bestuursrecht zich door de spanningsboog tussen instrument en
waarborg. Nederland is zowel een democratie (inspraak van burgers op bestuur) als een rechtsstaat
(garantie van rechtsvrije ruimte). De eerste pijler van de democratische rechtsstaat is de democratie,
waarbij het uitgangspunt volkssoevereiniteit is, hetgeen samenhangt met het legaliteitsbeginsel: het
bestuur is gebonden aan de volksvertegenwoordiging. Verder is voor deze pijler machtenscheiding (en
checks and balances) van belang: scheiding van staatsmacht over drie machten (rechtsprekend,
bestuurlijk en wetgevend) en tevens spreiding van bestuursbevoegdheid over bestuursorganen. Verder
zijn van belang de verantwoordelijkheid en verantwoording aan vertegenwoordigende lichamen en
openbaarheid van bestuur (Wob).
Ten tweede is het legaliteitsbeginsel apart van belang: elk overheidsoptreden behoeft een wettelijke
grondslag voor zover burgers gebiedend of verbiedend in hun vrijheid of eigendom worden beperkt.
In de grondwet komt dit tot uiting in taakomschrijvingen aan de wetgever (bijv. Art. 2), wettelijke
voorbehouden (bijv. art. 7), de strafrechtelijke en fiscale legaliteitseis (art. 16 en 104). Verder is het
beginsel ongeschreven. Over de vraag of positief overheidsoptreden ook een wettelijke grondslag
moet hebben bestaat discussie. Over het algemeen behoeft presterend overheidsoptreden geen
wettelijke grondslag, ingrijpend optreden wel. Dit onderscheid is echter niet absoluut en wordt
bestreden en het tegendeel kan ook blijken uit jurisprudentie. Tot slot is van belang dat sommige
bevoegdheden worden geïmpliceerd (bevoegdheid tot toekenning van subsidie impliceert ook
bevoegdheid tot de terugvordering ervan) en dat bevoegdheden direct uit het communautaire recht
kunnen voortvloeien, zonder bevoegdheidsattributie naar nationaal recht.
Ten derde is het specialiteitsbeginsel van belang: bevoegdheden van overheden zijn doelgebonden en
specifiek: de overheid mag alleen die bevoegdheden uitoefenen die ter behartiging van het openbaar
belang aan heb zijn toebedeeld (zie o.a. artt. 1:2 lid 2, 3:3 en 3:4 lid 1 Awb). Bestuursorganen hebben
geen algemene bevoegdheid tot behartiging van het openbaar belang, maar alleen een specifiek,
doelgebonden. Uit de considerans en de parlementaire behandeling kan het bestuursorgaan de
bedoeling van de bevoegdheidstoekenning halen en zo de begrenzing ervan achterhalen. Belangen en
bevoegdheden die men onder een belang zou kunnen scharen worden soms verdeeld over
verschillende wetten, waardoor bevoegdheden worden opgedeeld, en zo ook de het aanvragen van
(meerdere) vergunningen. (zoals een omgevingsvergunning en een natuurbeschermingsvergunning,
beide in het algemeen belang voor het milieu). Dit wordt ook wel verkokerde wetgeving genoemd.
Omtrent het specialiteitsbeginsel zijn verschillende stromingen. De ‘preciezen’ eisen een strenge
naleving hiervan, waardoor alleen de specifiek toegekende bevoegdheden mogen worden uitgeoefend,
voor de specifieke belangen. De ‘gematigden’ en de ‘rekkelijken’ zijn hierin wat losser. Algemeen
aanvaard is wel dat geen andere algemene belangen mogen worden behartigd dan die met het oog
waarop de bevoegdheid is toegekend, omdat dit een uitwerking is van het legaliteitsbeginsel en in
verband staat met het rechtszekerheidsbeginsel.
Ten vierde is het rechtszekerheidsbeginsel van belang: formeel houdt het in dat de
bestuursbevoegdheden nauwkeuring zijn omschreven en de rechtspositie van burgers ondubbelzinnig
worden vastgesteld. Bij avv’s wordt dit niet streng nageleefd, bij beleidsregels, beschikkingen en
plannen wel (zie voor dit lex-certa beginsel ook bijv. art. 5:4 Awb). Het materiële
rechtszekerheidsbeginsel houdt in dat het recht ook wordt toegepast en besluiten geen terugwerkende
kracht hebben. Dit omvat ook het vertrouwensbeginsel: verwachtingen, opgewekt door handelen of
nalaten van de overheid, moeten enigszins worden gehonoreerd. Uit het rechtszekerheidsbeginsel
vloeien tevens de beginselen van redelijke termijn en motivering (artt. 4:13 en 3:46 e.v.) voort, maar
ook een actieve houding van de overheid om de rechtszekerheid te waarborgen door actieve en
adequate informatieverstrekking (zorgplicht, zie art. 3:45 en 3:20 Awb).
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
Bestuursrecht, deel 1
Bron: H.E. Bröring e.a., Bestuursrecht Deel 1, Boom Juridische Uitgevers, Den Haag:
2016, vijfde druk.
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Bestuursrecht 2 uittreksel 2016/2017
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave ..................................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 1, Inleiding .............................................................................................................................. 5
1.2 Fundamentele beginselen en uitgangspunten .............................................................................. 5
1.5 De internationalisering en Europeanisering van het Nederlandse bestuursrecht ........................ 6
Hoofdstuk 3, Verlening van een publiekrechtelijke bestuursbevoegdheid............................................. 7
3.1 Inleiding .......................................................................................................................................... 7
3.2 Grondslag voor een publiekrechtelijke bestuursbevoegdheid ...................................................... 7
3.3 Attributie ........................................................................................................................................ 7
3.4 Delegatie ........................................................................................................................................ 8
3.5 Overdracht ..................................................................................................................................... 8
3.6 Mandaat ......................................................................................................................................... 8
6.1 De bestuursrechtelijke betrekking bestuur - burger onder de Awb.............................................. 9
6.2 Recht op bijstand en vertegenwoordiging ................................................................................... 10
6.3 Doorzendplicht ............................................................................................................................. 10
6.4 Onpartijdigheid en taakvervulling zonder vooringenomenheid .................................................. 10
6.5 Geheimhoudingsplicht ................................................................................................................. 11
6.6 Elektronische communicatie tussen burger en bestuursorgaan ................................................. 11
6.7 Openbaarheid van bestuur .......................................................................................................... 12
Hoofdstuk 8, Formele normen voor besluitvorming ............................................................................. 14
8.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 14
8.2 Regels voor de voorbereiding van besluiten................................................................................ 14
8.3 Regels voor de besluitvorming ..................................................................................................... 16
8.4 Regels voor de motivering ........................................................................................................... 17
8.5 Regels voorkennisgeving en motivering van besluiten ................................................................ 18
Hoofdstuk 9, Materiële normen voor besluitvorming ........................................................................... 18
9.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 18
9.2 Daadwerkelijke afweging van relevante belangen ...................................................................... 18
9.3 De eis van evenredige belangenafweging ................................................................................... 19
9.4 Het gelijkheidsbeginsel ................................................................................................................ 20
9.5 Het vertrouwensbeginsel ............................................................................................................. 20
9.6 Beleidsregels en vaste gedragslijnen ........................................................................................... 21
9.7 Conflict tussen wettelijk voorschrift en rechtsbeginsel ............................................................... 22
Hoofdstuk 10, Bijzondere soorten besluiten ......................................................................................... 23
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Bestuursrecht 2 uittreksel 2016/2017
10.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 23
10.3 Subsidies ..................................................................................................................................... 24
Hoofdstuk 11, Nadeelcompensatie wegens rechtmatige overheidsdaad ............................................. 26
11.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 26
11.2 Grondslag voor vergoeding ........................................................................................................ 26
11.3 Korte schets van de historische ontwikkeling van de rechtmatige overheidsdaad .................. 27
11.4 De reikwijdte van het égalitébeginsel: randvoorwaarden ........................................................ 28
11.5 Abnormale last en speciale last ................................................................................................. 28
11.6 Causaliteit ................................................................................................................................... 28
11.7 Nadeel (onevenredige schade) .................................................................................................. 28
11.8 Eigen schuld................................................................................................................................ 29
11.9 Verjaring ..................................................................................................................................... 29
Hoofdstuk 12, Schadevergoeding wegens onrechtmatige overheidsdaad ........................................... 29
12.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 29
12.2 Schets van de historische ontwikkeling ..................................................................................... 29
12.3 Onrechtmatigheid ...................................................................................................................... 30
12.4 Toerkenbaarheid ........................................................................................................................ 31
12.5 Relativiteit .................................................................................................................................. 31
12.6 Causaliteit ................................................................................................................................... 31
12.7 Schade ........................................................................................................................................ 32
12.8 Eigen schuld................................................................................................................................ 32
12.9 Verjaring ..................................................................................................................................... 32
Hoofdstuk 13, Overheid en Privaatrecht ............................................................................................... 33
13.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 33
13.2 Principiële opvattingen over de verhouding tussen publiek- en privaatrecht .......................... 33
13.3 De algemene toepasselijkheid van het BW op privaatrechtelijk overheidshandelen ............... 33
13.4 Beperkingen op het gebruik van het privaatrecht door de overheid ........................................ 34
13.5 Onaanvaardbare doorkruising ................................................................................................... 34
13.6 De toepasselijkheid van publiekrechtelijke normen op privaatrechtelijk handelen ................. 34
13.7 Overeenkomsten met overheden .............................................................................................. 34
13.8 Openbare zaken ......................................................................................................................... 35
13.9 De privaatrechtelijke positie van de vergunninghouder ........................................................... 36
Hoofdstuk 14, Toezicht en handhaving ................................................................................................. 37
14.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 37
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Bestuursrecht 2 uittreksel 2016/2017
14.2 Toezicht ...................................................................................................................................... 37
14.3 Bestuursrechtelijke handhavingsinstrumenten ......................................................................... 37
14.4 Algemene beginselen en regels van bestuurlijk sanctierecht ................................................... 38
14.5 Privaatrechtelijke handhaving ................................................................................................... 40
14.6 Invloed van het Unierecht op bestuursrechtelijke handhaving ................................................ 40
Hoofdstuk 15, Herstelsancties ............................................................................................................... 40
15.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 40
15.2 Bestuursdwang en dwangsom: de bevoegdheid ....................................................................... 40
15.3 Eisen aan de inhoud van bestuursdwang- en dwangsombeschikkingen .................................. 41
15.4 Bestuursdwang ........................................................................................................................... 41
15.5 Last onder dwangsom ................................................................................................................ 42
15.6 Overige herstelsancties .............................................................................................................. 42
Hoofdstuk 16 Handhaven of gedogen ................................................................................................... 43
16.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 43
16.2 Beleidsvrijheid en het evenredigheidsbeginsel ......................................................................... 43
16.3 Beginselplicht tot handhaving.................................................................................................... 43
16.4 De ruimte voor bestuursorganen om te gedogen ..................................................................... 43
16.5 De gedoogbeschikking ............................................................................................................... 44
16.6 Handhaven, gedogen en nadeelcompensatie of schadevergoeding ......................................... 44
Hoofdstuk 17, Bestraffende bestuurlijke sancties ................................................................................. 45
17.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 45
17.2 Invloed van het EVRM en Unierecht: begrip criminal charge .................................................... 45
17.3 De bestuurlijke boete en de eis van behandeling van de zaak door een onpartijdige rechter . 45
17.4 Reikwijdte va n de algemene regeling van de bestuurlijke boete ............................................. 45
17.5 De bestuurlijke boete, artikel 6 EVRM en de Awb ..................................................................... 45
17.6 Andere bestraffende sancties .................................................................................................... 47
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
, Bestuursrecht 2 uittreksel 2016/2017
Hoofdstuk 1, Inleiding
1.2 Fundamentele beginselen en uitgangspunten
Zoals besproken kenmerkt het bestuursrecht zich door de spanningsboog tussen instrument en
waarborg. Nederland is zowel een democratie (inspraak van burgers op bestuur) als een rechtsstaat
(garantie van rechtsvrije ruimte). De eerste pijler van de democratische rechtsstaat is de democratie,
waarbij het uitgangspunt volkssoevereiniteit is, hetgeen samenhangt met het legaliteitsbeginsel: het
bestuur is gebonden aan de volksvertegenwoordiging. Verder is voor deze pijler machtenscheiding (en
checks and balances) van belang: scheiding van staatsmacht over drie machten (rechtsprekend,
bestuurlijk en wetgevend) en tevens spreiding van bestuursbevoegdheid over bestuursorganen. Verder
zijn van belang de verantwoordelijkheid en verantwoording aan vertegenwoordigende lichamen en
openbaarheid van bestuur (Wob).
Ten tweede is het legaliteitsbeginsel apart van belang: elk overheidsoptreden behoeft een wettelijke
grondslag voor zover burgers gebiedend of verbiedend in hun vrijheid of eigendom worden beperkt.
In de grondwet komt dit tot uiting in taakomschrijvingen aan de wetgever (bijv. Art. 2), wettelijke
voorbehouden (bijv. art. 7), de strafrechtelijke en fiscale legaliteitseis (art. 16 en 104). Verder is het
beginsel ongeschreven. Over de vraag of positief overheidsoptreden ook een wettelijke grondslag
moet hebben bestaat discussie. Over het algemeen behoeft presterend overheidsoptreden geen
wettelijke grondslag, ingrijpend optreden wel. Dit onderscheid is echter niet absoluut en wordt
bestreden en het tegendeel kan ook blijken uit jurisprudentie. Tot slot is van belang dat sommige
bevoegdheden worden geïmpliceerd (bevoegdheid tot toekenning van subsidie impliceert ook
bevoegdheid tot de terugvordering ervan) en dat bevoegdheden direct uit het communautaire recht
kunnen voortvloeien, zonder bevoegdheidsattributie naar nationaal recht.
Ten derde is het specialiteitsbeginsel van belang: bevoegdheden van overheden zijn doelgebonden en
specifiek: de overheid mag alleen die bevoegdheden uitoefenen die ter behartiging van het openbaar
belang aan heb zijn toebedeeld (zie o.a. artt. 1:2 lid 2, 3:3 en 3:4 lid 1 Awb). Bestuursorganen hebben
geen algemene bevoegdheid tot behartiging van het openbaar belang, maar alleen een specifiek,
doelgebonden. Uit de considerans en de parlementaire behandeling kan het bestuursorgaan de
bedoeling van de bevoegdheidstoekenning halen en zo de begrenzing ervan achterhalen. Belangen en
bevoegdheden die men onder een belang zou kunnen scharen worden soms verdeeld over
verschillende wetten, waardoor bevoegdheden worden opgedeeld, en zo ook de het aanvragen van
(meerdere) vergunningen. (zoals een omgevingsvergunning en een natuurbeschermingsvergunning,
beide in het algemeen belang voor het milieu). Dit wordt ook wel verkokerde wetgeving genoemd.
Omtrent het specialiteitsbeginsel zijn verschillende stromingen. De ‘preciezen’ eisen een strenge
naleving hiervan, waardoor alleen de specifiek toegekende bevoegdheden mogen worden uitgeoefend,
voor de specifieke belangen. De ‘gematigden’ en de ‘rekkelijken’ zijn hierin wat losser. Algemeen
aanvaard is wel dat geen andere algemene belangen mogen worden behartigd dan die met het oog
waarop de bevoegdheid is toegekend, omdat dit een uitwerking is van het legaliteitsbeginsel en in
verband staat met het rechtszekerheidsbeginsel.
Ten vierde is het rechtszekerheidsbeginsel van belang: formeel houdt het in dat de
bestuursbevoegdheden nauwkeuring zijn omschreven en de rechtspositie van burgers ondubbelzinnig
worden vastgesteld. Bij avv’s wordt dit niet streng nageleefd, bij beleidsregels, beschikkingen en
plannen wel (zie voor dit lex-certa beginsel ook bijv. art. 5:4 Awb). Het materiële
rechtszekerheidsbeginsel houdt in dat het recht ook wordt toegepast en besluiten geen terugwerkende
kracht hebben. Dit omvat ook het vertrouwensbeginsel: verwachtingen, opgewekt door handelen of
nalaten van de overheid, moeten enigszins worden gehonoreerd. Uit het rechtszekerheidsbeginsel
vloeien tevens de beginselen van redelijke termijn en motivering (artt. 4:13 en 3:46 e.v.) voort, maar
ook een actieve houding van de overheid om de rechtszekerheid te waarborgen door actieve en
adequate informatieverstrekking (zorgplicht, zie art. 3:45 en 3:20 Awb).
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
