Samenvatting tijdsperken landschapsvorming (PECS02)

Tertiair
Nederlands landschap ontstaan vanaf tertiair  ongeveer 65 miljoen jaar geleden.
Paar graden warmer dan tegenwoordig  subtropisch klimaat  NL lang zuidelijker.
NL was grote zandbank  veel zee- en rivierafzettingen  300-400 meter dik.
Stroomsnelheid water rivieren groot  zowel witte als bruine zanden grof en slecht gesorteerd.
Schelp houdende en zandige klei afgezet.
Duitse rivieren (Eridanos delta) uit granietgebergte  mineraalarm wit zand  leemarm,
voedselarm en ijzerarm  berk, grove den en heide.
Rivieren uit vulkanisch gebergte zuiden (Maas en Rijn) rijke bruine zanden  lemig, voedselrijker
en ijzerrijk  eiken en beuken.
Afzettingen zorgen er mede voor dat NL boven water komt.
1,8 miljoen jaar geleden  einde tertiair  NL dik pakket grof zand & kustlijn meer naar oosten.


Kwartair
Pleistoceen:
IJs polen en gletsjers breidden uit, gemiddelde temperatuur daalde en zeespiegel zakte aanzienlijk.
Pleistoceen  ongeveer 8-10 ijstijden (glacialen) afgewisseld met even zoveel relatief warmere
perioden (interglacialen).
Rivierafzettingen dominant in NL landschap  snelstromende rivieren die hier hun uitmonding in zee
hadden en alleen grof zand en grind afzetten  deltavorming van de belangrijkste grote rivieren 
Rijn, Maas en Noord-Duitse rivieren.
Afzettingen:
- Marien: zand en klei  door zee afgezet
- Fluviatiel: zand, klei en grind  door rivieren afgezet
- Glaciaal: morene, keileem, zwerfkeien  door ijs afgezet
- Fluvio-glaciaal: sandr, kame  door smeltwater afgezet
- Eolisch: stuifduin, dekzand  door wind afgezet

Vormbepalende factoren:
- Tektonisch  vormen door tektonische bewegingen van aardkorst langs breuken  horsten
en slenken.
- Glaciaal  vormen door glaciale processen in aanwezigheid landijs  glaciale bekkens,
kameterrassen en morene.
- Periglaciaal  vormen onder periglaciale omstandigheden permanent bevroren ondergrond
en periodiek overvloedige hoeveelheden sneeuwsmeltwater  pingo’s en droge dalen.
- Fluviatiel  vormen door fluviatiele processen, erosie of afzetting materiaal door rivierwater
 oeverwallen.
- Eolisch  vormen door eolische processen, transport sedimenten door wind  duinen.
- Lacustrien  vormen door erosie en afzetting van materiaal in meren  IJsselmeer
afzetting.
- Marien  vormen door mariene processen, door erosie en afzetting materiaal door
zeewater onder invloed van het getij  schelpenbanken, Beemster.
- Organogeen  vormen door veenvorming  veenbulten, veenmoerassen.
- Antropogeen  vormen door menselijk handelen  Dijken, afvalberg.


Saalien  temperatuur daalde, zeespiegel daalde, Noordzeebekken daalden.
Lage dalen NL  met name rivierdalen  vastleggen grote hoeveelheden water in ijskappen 
zeespiegel daalde  erosiebasis rivieren daalde  rivieren vaak diep uitgeschuurd.
Diepste en grootste dalen  IJsseldaal (Rijn) en Gelderse Vallei (Maas).

, 3 fasen Saalien:
- IJs tot Haarlem-Utrecht-Nijmegen 
- Uitschuren rivierdalen  IJsseldaal en Gelderse Vallei
- Maas en Rijn buigen af naar westen  doordat grote ijslobben Gelderse Vallei
vulden.
- Afzetting keileem en zwerfstenen  morene  afgezet materiaal door ijs. In Noorde
NL laag keileem (klei, keien en zand) als grondmorene in ondergrond. Zeer stugge
ondoorlatende leem  voor landbouw zeer storend. Ook zwerfstenen meegevoerd.
- Vorming stuwwallen  ijslobben drukten rivierzand op  Utrechtse heuvelrug.
- IJs tot Texel-Coevoeren 
- Overijsselse Vecht buigt af naar het westen
- Keileembulten  landijs drukte het eerder afgezette keileem op.
- IJs tot Oost-Groningen 
- Keileembulten
- Fluvioglaciale afzettingen.

Na iedere fase  landijs smolt gedeeltelijk  smeltwater vulde diepe dalen met zand en grind 
smeltwaterafzettingen of fluvioglaciale afzettingen.
Afsmelten landijs  meer tussen ijs & door landijs gevormde stuwwal  sedimenten kunnen
bezinken  na verdwijnen water blijft relatief vlak gebied over aan rand stuwwal  kameterras,
esker.
Soms zoveel smeltwater vrij  water breekt door stuwwal  aan voet stuwwal zand in waaiervorm
afgezet  sandr.

Geomorfologie  wetenschap die zich bezighoudt met het bestuderen van vormen van
aardoppervlak.




Eemien  temperatuur steeg, neerslag steeg, zeespiegel steeg (interglaciaal).
- Klimaat ongeveer zoals nu.
- Zeespiegel 1-2 meter boven huidig niveau.
- Door ijs uitgesleten rivierdalen en diepere geulen in noorden onder water  in ondergrond
Eemklei en zanden afgezet hinderlijke laag voor waterwinning uit diepere zandlagen.
- Warmer klimaat  plantengroei & natte omstandigheden lage dalen  veenvorming.