Samenvatting Erfelijkheidsleer (HDOP03)

HDOP03

HS 13.1
Genetica  of wel erfelijkheidsleer is de wetenschap die erfelijkheid
probeert te beschrijven en te verklaren.
Heredity  erfelijkheid, overerving, het doorgeven van eigenschappen van
de ene op de andere generatie. Naast erfelijke gelijkenis is er ook variatie.

Nakomelingen krijgen genen van hun ouders door overerven van
chromosomen.
DNA  desoxyribose nucleïne zuur

Gen  bevat informatie voor de aanmaak van een bepaald eiwit en bepaalt
hierdoor bepaalde kenmerken (= klein stukje van een chromosoom). Vormt link tussen
overeenkomsten kinderen en ouders.
Locus  is plaats van een gen op het chromosoom.
Allel  een bepaalde variant van een gen.
Gameet  geslachtscel, een haploïde cel die dient voor sexuele reproductie (spermacel en eicel).
Transporteren genen van ene generatie naar volgende.

Vegetatieve vermeerdering:
 1 ouder
 Genetisch identieke nakomelingen  kloon
 Mitose
 Ongeslachtelijk  geen fusie van gameten.

Generatieve vermeerdering:
 2 ouders
 Unieke combinatie van genen in nakomelingen  genetische variatie
 Meiose
 Geslachtelijk

Mitose  voorafgaan aan meiose  DNA-replicatie en condensatie.
Mitose  zusterchromatiden uit elkaar.

Meiose 
 Meiose I  homologe chromosomen uit elkaar
 Meiose II  splitsing zusterchromatiden

Ongeslachtelijke voortplanting bij dieren  Hydra.
Vegetatieve vermeerdering bij planten:
 Wortelstokken (rhizomen)  scheut uit okselknop, vlak onder oppervlak
bodem.
 Bollen  verdikte bladeren  opslaan voedsel.
 Uitlopers (stolonen)  horizontale scheuten op oppervlak bodem 
aseksuele reproductie. Nieuwe plantjes op knopen.
 Knollen 
o Ondergrondse opgezwollen stengel  okselknoppen.
o Opgezwollen zijwortel  geen okselknoppen, kan nieuwe plant
vormen aan uiteinde.

,Wat ook nog kan  prei bulbillen  diploïd.

Doel vermeerdering  voortbrengen karakteristieke eigenschappen ras.
Kloon  geen bloemen/zaden nodig, genetisch identiek dus uniform.
Ook zaailingen kunnen genetisch identiek zijn, maar dit gaat vaak niet vanzelf.
Zaaien meestal goedkoper & zaailingen zijn bijna altijd virusvrij  geldt niet voor kloon  kloon
virusvrij houden kost moeite.



HS 13.2




Levenscyclus  volgorde van generatie op generatie in reproductieve geschiedenis van een
organisme.
Mens  elke somatische cel heeft 46 chromosomen.
Somatische cel  normale lichaamscel  alle cellen van het lichaam, behalve gameten en hun
voorlopers
Genen liggen op chromosomen, zichtbaar gemaakt in karyotype  bevat:
 X homologe chromosomenparen  1 set van vader & 1 van moeder. Mens x = 23, aardappel
x = 12, tulp x = 24, erwt x = 7.
 Diploïde cel (2n)  heeft 2 sets van chromosomen of wel 2 genomen. Mens 2n = 46.
 Gameet (n)  haploid  heeft 1 set chromosome. Mens n = 23, waarvan 22 autosomen en 1
geslachtschromosoom.
2 chromosomen van een paar hebben dezelfde:
 Lengte
 Centromeerpositie
 Kleurpatroon
 Worden homologe chromosomen (of homologen) genoemd.
Beide chromosomen van elk paar dragen genen die dezelfde overgeërfde karakters beheersen. Twee
chromosomen vormen belangrijke uitzondering op algemene patroon homologe chromosomen  X
en Y. Vrouwen  XX, mannen  XY. Alleen kleine delen van X en Y zijn homoloog.

, X en Y  geslachtschromosomen. Andere chromosomen  autosomen.

Variatie in generatieve levenscycli:
 De afwisseling van meiose en bevruchting is algemeen voor alle organismen die zich
generatief voortplanten.
 3 typen generatieve levenscycli die verschillen in hun tijdstip van meiose en bevruchting:
o Dieren:
o Gameten  eencellig en haploïd.
o Gameten versmelten tot diploïde zygote  zygote is meercellig en diploïd.
o Gameten  enige cellen in lichaam die niet door mitose zijn geproduceerd, wel
door meiose.
o Planten:
o Meercellige haploïde en diploïde fase
o Diploïde organisme (sporofyt) maakt via meiose haploïde sporen
o Spore groeit via mitose uit tot gametofyt
o Gametofyt maakt haploïde gameten.
o Schimmels:
o Enige diploïde fase is eencellige zygote
o Zygote produceert haploïde cellen (en dus geen diploïd organisme) via meiose.
o Iedere haploïde cel groeit uit tot een meercellig haploïd organisme via mitose
o Het volwassen organisme maakt gameten via mitose




HS 13.3
Meiose  produceert 4 cellen en reduceert aantal chromosomensets van 2
(diploïd) tot 1 (haploïd).
Mitose  produceert 2 cellen en behoudt aantal chromosomensets.
Fasen meiose:
1. Meiose I  homologe chromosomen gaan uit elkaar  2 haploïde
dochtercellen  reductional division.
2. Meiose II  chromatiden gaan uit elkaar  4 haploïde dochtercellen
met ieder 1 chromatide  equational division.
Meiose I:
1. Profase I
2. Metafase I
3. Anafase I
4. Telofase I and cytokinesis