College 4

HC 4 – Rechtsstaat en strafrecht

Beginselen van democratie en rechtsstaat

Democratie

 Kiesrecht.
 Meerderheidsregel.
 Politieke grondrechten.
 Rechten van minderheden.
 Controle van besluitvorming.

Rechtsstaat

 Legaliteitsbeginsel.
 Trias politica.
 Grondrechten.
 Toegang tot de rechter.

De democratische rechtsstaat

 Democratie beginselen.
 Rechtsstatelijke beginselen.
 Historisch: verhouding individu en gemeenschap. Aristoteles zag de mens als onderdeel van de
gemeenschap. Noemde de mens een sociaal dier.
 Teleologisch wereldbeeld. Doel-georiënteerd.
 Mens als politiek en sociaal dier.
 Verlichting.
 Opkomst individualisme. Het gaat niet meer om het ideaal van het goede leven, maar de vrije wil
wordt belangrijker. De staat mag niet te veel macht krijgen> nachtwakersstaat. De mens wil de
controle terug.
 Basisidee van vrijheid van burgers (Berlin).
 Positieve vrijheid: zelfbestuur. Vrijheid van vereniging, vrijheid van meningsuiting.
 Negatieve vrijheid: vrij van overheidsbemoeienis. Vrijheid van godsdienst, vrijheid van
meningsuiting, recht op privacy.

Procedurele benadering

 Volk regeert zichzelf.
 Directe democratie. Burgers mogen overal zelf over meebeslissen.
 Indirecte democratie. Gekozen volksvertegenwoordigers treden op.
 Basis.
 Actief en passief kiesrecht.
 Actief kiesrecht: het recht om te mogen stemmen.
 Passief kiesrecht: het recht om jezelf verkiesbaar te stellen, om gekozen te kunnen worden.
 Meerderheidsregel. De helft plus één.

Inhoudelijke benadering

 Functioneel. Politieke grondrechten.
 Vrijheid van meningsuiting.
 Vrijheid van vereniging en vergadering.
 Controle van besluitvorming – parlementair stelsel.
 Rechten parlement.
 Openbaarheid.
 ‘Equal concern and respect’
 Bescherming fundamentele rechten.
 Bescherming van minderheden.
 Geen tirannie van de meerderheid.
 Wijziging van de Grondwet: nieuwe verkiezingen, ontbinding Tweede Kamer en meerderheid van
tweederde die hiervoor is.