Samenvatting Nel Verhoeven: Wat is onderzoek?

Wat is onderzoek?
Inleiding
Het doel van dit boek is het aanreiken van een instrumentarium om als
beroepsbeoefenaar of student op een betere manier onderzoek te kunnen doen.
De indeling van het boek zal nu besproken worden.
Hoofdstuk 1 behandelt algemene zaken over onderzoek en biedt een
samenvatting van belangrijke begrippen binnen het vakgebied van de
onderzoeker.
Deel 1: ontwerpen. Dit deel behandelt alles wat komt kijken bij het afbakenen
van je onderzoek. Dit deel gaat dus helemaal over de voorbereiding op je
onderzoek.
Hoofdstuk 2 gaat over de aanleiding tot je onderzoek, de keuze voor een
onderwerp, onderhandelingen met opdrachtgevers en dergelijke. Hoofdstuk 3
behandelt de afbakening van de probleemomschrijving, de doelstelling en
theoretische begrippen. Hoofdstuk 4 beschrijft de keuze van je
onderzoeksontwerp. Hoofdstuk 5 heeft betrekking op de operationalisatie van
begrip naar meetinstrument.
Deel 2: verzamelen en analyseren. Dit deel beschrijft hoe je aan de informatie
komt om je onderzoeksvraag te beantwoorden, en hoe je die informatie gebruikt.
Hoofdstuk 6 behandelt praktische zaken die een rol spelen bij het opzetten van
praktijkonderzoek. Deze praktische zaken worden uitgewerkt voor een survey-
onderzoek (enquête) en voor open interviews. Hoofdstuk 7 & Hoofdstuk 8 in
deze hoofdstukken komt het analyseren van kwantitatieve en kwalitatieve data
aan bod. Hier valt te lezen over SPSS en andere manieren om
onderzoeksgegevens te verwerken.
Deel 3: evalueren. Dit deel kijkt terug op hoe het onderzoek uitgevoerd is, hoe je
evalueert en rapporteert.
Hoofdstuk 9 gaat in op de begrippen validiteit en betrouwbaarheid, en dus de
kwaliteit van (jouw) onderzoek Hoofdstuk 10 gaat tenslotte in op de juiste
opbouw van een onderzoeksrapport en manieren om onderzoeksrapporten (van
anderen) te beoordelen.
Aan het begin van elk hoofdstuk staan leerdoelen. Aan het eind staan
opdrachten. Bij het boek is een Cd-rom geleverd om de antwoorden daarop na te
kijken, en aanvullende informatie over onderzoek. Dit zal natuurlijk in deze
samenvatting niet terugkomen.

,Hoofdstuk 1. De functie van onderzoek
Bill Trochim laat de route voor je onderzoek tot leven komen in zijn ‘research
road’. Ontwerp, uitvoering en evaluatie van onderzoek, zo stelt Trochim zijn
onderling afhankelijk, staan niet los van elkaar. Op deze weg geldt
tweerichtingsverkeer.
De basis voor onderzoek, het asfalt als het ware, zijn de uitgangspunten van
onderzoek, de doelen, de onderzoeksvragen, de methoden.
De geschetste situatie op bladzijde 22 en 23 lijkt een ‘worstcasescenario’. In de
praktijk komt het echter maar al te vaak voor dat men zonder goede basis een
maatregel of verandering doorvoert.
1.1 Onderzoek moet je leren
Bij het daadwerkelijk uitvoeren van een onderzoek komt heel wat meer kijken
dan het onderzoek doen uit een boek leren.
Als je een probleem hebt of een vraag, gebruik je vaak onderzoekstechnieken om
het antwoord te vinden.
Kader 1.4:

 Je hebt een vraag : hoe kom ik zo snel mogelijk langs de kassa?
 Om je vraag te beantwoorden observeer je de rijen.
 Je conclusie is dat de wachttijd gering is in de kortste rij.
 Je gaat staan in de rij met de minste wachtenden.

Kader 1.5:

 Je vraag is: wat is de verwachte aankomsttijd in Amsterdam?
 Om je probleem op te lossen gebruik je verschillende methoden:
 Je kijkt op het bord
 Je informeert bij de NS-beambte
 Je vraagt het je medepassagiers
 Het antwoord op je vraag is dat de vertraging waarschijnlijk 10 minuten is

Zowel voor als tijdens je treinreis heb je een soort onderzoek opgezet: je hebt
een vraag geformuleerd en een methode bedacht, je hebt informatie verzameld,
een antwoord geformuleerd en je conclusies getrokken. Je gebruikt (vaak) je
eigen referentiekader om conclusies te trekken.
Onderzoekers hebben een drietal kenmerken, eigenschappen waarop zij zich van
niet-onderzoekers onderscheiden. Deze zijn: houding, kennis en vaardigheid.
 Een onderzoeker onderscheidt zich allereerst door zijn of haar houding.
Deze moet onafhankelijk zijn. Als onderzoeker streef je naar openheid van
je onderzoek, je bent ontvankelijk voor commentaar van je collega’s. Je
legt verantwoording af over je resultaten. Er ontstaat een
onderzoeksontwikkeling.

,  Kennis van methoden is en blijft een belangrijk onderdeel van het
verrichten van onderzoek. Behalve kennis van methoden moet je ook
kennis hebben over het onderwerp van je onderzoek.
 Naast het opdoen van kennis over opzet en inrichting van een onderzoek
krijg je vaardigheid in het doen van onderzoek door er actief mee bezig
te zijn.
Soms is het bij het verrichten van onderzoek van belang dat je een aantal
trucjes aanleert. Voorbeelden: selecteren van onderzoeksgroep, invoeren van
gegevens in softwarepakket, aanmaken van een toets en het interpreteren
van cijfermatige analyseresultaten.
1.2 Uitgangspunten van onderzoek
Dit zijn praktische aandachtspunten  Onderzoek doe je niet vanuit het niets.
Eerst maak je een onderzoeksplan; je formuleert een probleemstelling; je kijkt of
andere mensen al eerder onderzoek naar jouw probleem hebben gedaan en wat
hun conclusie was; je bepaalt de deadline en kijkt hoeveel budget er nodig en
beschikbaar is; je overlegt met je begeleider.
Diepgaandere uitgangpunten  Zo kun je onderscheid maken tussen
fundamenteel en praktijkgericht onderzoek, tussen kwalitatief en kwantitatief
onderzoek. Ook kun je een bepaalde onderzoeksrichting volgen, ook wel
paradigma genoemd.
Studenten aan de universiteit krijgen vaker met fundamenteel onderzoek te
maken; als student op een hogeschool zul je meestal praktijkgericht onderzoek
uitvoeren.
Bij fundamenteel onderzoek zul je meestal vragen beantwoorden die niet primair
gericht zijn op toepassing in de praktijk. Bij praktijkgericht onderzoek houd je je
meestal wél bezig met het oplossen van problemen uit de praktijk. Een
kennisprobleem is een vraag over een wetenschappelijke theorie die met behulp
van fundamenteel onderzoek wordt beantwoord. Wetenschappelijk relevant. Een
praktijkprobleem is echter afkomstig uit de dagelijkse praktijk. Hogere
maatschappelijke relevantie.
Bij praktijkgericht onderzoek komt er een vraag vanuit de samenleving, gericht
op praktische, toetsbare kennis. Het doel is bijvoorbeeld een situatie bij een
organisatie te verbeteren of te veranderen.
- Bij kwantitatieve methoden wordt gebruikgemaakt van cijfermatige
informatie, gegevens in cijfers over objecten, organisaties en personen.
Vervolgens worden statistische technieken, instrumenten van
kwantitatieve methoden, gebruikt om een beschrijving van de resultaten
te geven.
- Bij kwalitatieve methoden wordt niet of nauwelijks met cijfermatige
gegevens gewerkt. De onderzoeker voert onderzoek uit in het veld, ofwel
de ‘werkelijkheid’. Hierbij is de onderzoeker geïnteresseerd in de betekenis
die onderzochte personen zelf aan hun situaties geven.
Onderzoekseenheden worden als geheel onderzocht, holisme. Er wordt ook
naar de verhalen van mensen geluisterd.