Samenvatting voortplanting en embryologie

EMBRYOLOGIE
SAMENVATTING
(LESSEN + GASTCOLLEGES)
Academiejaar 2018-2019




Bronnen:
Samenvatting lessen gemaakt a.d.h.v. de lessen en PowerPoint’s van Prof. Dr. Steven Van Cruchten &
a.d.h.v. Sadler, T. W. (2015). Langman’s Medical Embryology. Wolters Kluwer
Samenvatting gastcolleges gemaakt a.d.h.v. de lessen en PowerPoint’s van Prof. Dr. Diane De Neubourg en
Dr. Sc. Usha Punjabi
Afbeeldingen afkomstig van de PowerPoint’s van Prof. Dr. Steven Van Cruchten, Prof. Dr. Diane De
Neubourg en Dr. Sc. Usha Punjabi & afkomstig uit Sadler, T. W. (2015). Langman’s Medical Embryology.
Wolters Kluwer

,LES 1 – INLEIDING: VOORTPLANTING

1. Inleiding/algemeen
Wat is Embryologie?
- Studie van het zich ontwikkelende, nieuwe organisme vanaf bevruchting tot geboorte
- Startkapitaal voor de morfologie (i.e. anatomie, histologie, pathologie & teratologie)


2. Embryologie: morfologische verschijnselen
Bij een goede, normale embryonale ontwikkeling zien we 5 basisprocessen
- Celproliferatie
o Aanmaak van extra cellen (mitose)
- Groei
o Toename van celvolume
o Vb.: spiercellen zijn langgerekte cellen
- Differentiatie
o Cellen krijgen een specifieke functie
 Eerst gaan alle cellen aalneiding geven tot een volledig individu -> pluripotente cellen
 Na verloop van tijd treden specialisaties op (nodig zodat cel bepaalde functie kan uitoefenen)
o Vb.: cellen van het zenuwweefsel hebben andere functie dan die van de darm
- Celmigratie
o Bepaalde cellen moeten migreren om hun functie te kunnen uitoefenen
o Vb.: neurale lijstcellen geven onder andere aanleiding tot melanocyten (moeten van ruggenmerg naar huid)
- Celdood
o Geprogrammeerde celdood = apoptose
o Bepaalde cellen moeten verdwijnen
 Tumorale cellen (hebben DNA-mutatie)
 ‘Overbodige’ cellen
o Vb.: oorspronkelijk zit er tussen de vingers ook weefsel, dit moet verdwijnen


3. Embryologie: periodes
PRENATALE PERIODE (= voor geboorte)
- Embryonale periode
o Eerste 3 maanden (mens)
o Vanaf bevruchting tot primitieve gemeenschappelijke lichaamsvorm
(embryo’s van ≠ zoogdieren zien er hetzelfde uit)
o Organogenese
 Aanleg orgaanstesels
 Gevoelig voor afwijkingen
 Einde -> alles is aangelegd, enkel nog groei nodig (geen differentiatie meer)
- Foetale periode
o 4e-9e maand (mens)
o Vanaf primitieve gemeenschappelijke lichaamsvorm tot geboorte
o Uiting specifieke kenmerken

POSTNATELE PERIODE (= na geboorte)
- Verdere ontwikkeling -> belangrijk voor CZS (functionele connecties leggen)
- Grote diersoortverschillen:
o Nestvlieders
 Niet erg hulpbehoevend na geboorte (na enkele uren al lopen)
 Vaak lange drachtduur, voornamelijk bij prooidieren
 Vb.: antilope
o Nestblijvers
 Wel erg hulpbehoevend na geboorte
 Vaak kortere drachtduur, voornamelijk bij roofdieren & carnivoren
 Vb.: katten
o Opmerking:
 Belang van drachtduur:
 Langere drachtduur = meer ontwikkeld -> levenskrachtiger bij geboorte
 Kortere drachtduur = minder ontwikkeld -> nog zorg nodig na geboorte
 Prooi-/roofdier niet helemaal correct: knaagdieren hebben ook korte drachtduur


1

,4. De voortplanting
We onderscheiden:
- De gametogenese = ontstaan van de gameten
- De bevruchting

4.1 Voortplantingscyslus
De voortplantingscyclus start vanaf de pubertijd & bestaat uit 4 grote fasen:
- MATURATION
o Seksuele maturatie
 = start van de cyslus
 Aanmaak geslachtcellen (gameten)
- MATING
o Fertilisatie/bevruchting van de eicel
 Gebeurt in eileider & geeft een zygote (bevrucht eicel)
 Zygote start met delen -> embryo verplaatst zich richting baarmoeder
- GESTATION
o Implantatie van het embryo
 Innesteling is afhankelijk van de diersoort
o Embryonale periode
 Vanaf de innesteling start de organogenese
o Foetale periode
 Start vanaf primitieve gemeenschappelijke lichaamsvorm
 Hierbij: specifieke kenmerken
- LACTATION AND WEANING
o Bevalling -> post natale fase start
o Borstvoeding & ‘weaning’ (stop borstvoeding)
 Lactatie is van belang voor opname immunoglobulines
- MATURATION
o Groei & ontwikkeling (na geboorte)
o Nakomeling: seksuele maturatie vanaf pubertijd = start cyclus

4.2 Gametogenese
= de aanmaak van de geslachtscellen of gameten
- Man/vrouw:
o ♂ => spermatozoa (zaadcellen) ontstaan in de spermatogenese
o ♀ => 1 rijpe eicel ontstaat in de ovogenese
- Afkomst:
o 1 gemeenschappelijke stamcel => primordial germ cell
o Celmigratie: cellen migreren van dooierzak naar testis/ovarium
- Kenmerken:
o Geslachtscellen zijn haploïde cellen
(= van elk chromosomenpaar 1 chromosoom)
o Bij vorming van de geslachtscellen vindt dus meiose plaats
 = reductie deling (van diploïd -> haploïd)
 Gebeurt ENKEL bij geslachtscellen
(mitose bij alle normale somatische cellen)




2

, 4.2.1 Gametogenese bij de man: spermatogenese
We onderscheiden spermato- & spermiogenese
- Spermatogenese
o = hele proces vanaf kiemcel (spermatogonium) tot spermatozoa
- Spermiogenese
o Maakt deel uit van de spermatogenese
o GEEN deling => omvorming ronde cel (spermatide) naar flagel-structuur (rijpe spetrmatozoa)

4.2.1.1 Mannelijk geslachtstelsel & de spermatogenese
Structuur Functies & kenmerken
Testes (teelballen) - Productie sperma (spermatogenese)
- Bestaan uit tubuli seminiferi (zaadbuisjes)
Epididymides (bijballen) - Sperma-opslag
- Passage is belangrijk voor sperma motiliteit &
bevruchtingscapaciteit
Accessoire geslachtsklieren - Aanmaak zaadplasma -> gunstig milieu
(prostaat) (voedingsstoffen + beschermingslaag)

Opbouw van de testes
- Tubuli seminiferi (zaadbuisjes)
o Sertoli cellen
 Grote cellen die van de basis tot aan lumen verlopen
 Hebben vele uitlopers
 Functie = steun bieden
o Daartussen liggen cellen van de spermatogonische reeks (≠ fases)
 Spermatogoniën (spermatogonium)
 = stam-/kiemcellen
 = diploïd
 Gelegen aan de periferie (wand)
 Differentiëren tot primaire spermatocyten (mitose)
 Primaire spermatocyten
 Ondergaan 1e meiotische deling
= verdeling van de chromosomen
 Delen tot secundaire spermatocyten (meiose 1)
 Secundaire spermatocyten
 Ondergaan 2e meiotische deling
= scheiding tot haploïde cellen
 Delen tot spermatiden (meiose 2)
 Spermatiden
 = haploïd
 Vormen om tot spermatozoa = spermiogenese
 Spermatozoa
 Hebben flagel-achtige structuur (kop met staart in lumen)
 Worden via lumen afgevoerd
- De cellen van Leydig gelegen in het interstitieel bindweefsel
o Cellen zorgen voor aanmaak van testosteron
o Staan zelf onder invloed van LH & FSH




3