Samenvatting Uitgewerkte interventies 4.2 Behandeling (FSWE-M1-0320)

Interventies: Internaliserende
problematiek
1. VRIENDEN
Generatie:
VRIENDEN is een derde generatie cognitieve gedragstherapie

Erkenning:
Erkend door de commissie en is effectief volgens STERKE aanwijzingen voor effectiviteit.

Doel:
Voorkomen/verminderen van angst/depressie problemen bij jeugdige
 Verminderen van fysiologische reacties
 Verminderen van negatieve gedachtes en associaties
 Aanleren van oplossingsvaardigheden

Stoornis:
Focus op angstklachten, angststoornis, stemmingsstoornis, stemmingsklachten & depressie

Doelgroep:
4-16 jaar + Ouders vormen intermediaire doelgroep
 4-7 jaar= FIJN VRIENDEN!
 8-12 jaar = VRIENDEN voor het leven
 12-18 jaar = VRIENDEN

Contra-indicaties
L Onvoldoende taalbeheersing
L Cognitieve capaciteiten
L Suïcidale gedachten

Voor groepsinterventie:
L Gedragsproblemen
L Pestproblematiek tussen deelnemers
L Niet durven bespreken van gevoelige onderwerpen in een groep
L Niet willen deelnemen aan een groep met jongens en meisjes samen

Werkwijze
Cognitieve gedragstherapie
Aan de hand van speelse oefeningen leer je verschillende vaardigheden om beter om te
gaan met angstige en depressieve gevoelens. De jeugdige worden gestimuleerd om actief te
leren en te leren van eigen ervaringen. Focus ligt op:
1. Lichamelijke reacties: Ontspanningsoefeningen & verminderen van negatieve associaties
2. Gedachten: cognitieve herstructurering & versterken van probleemoplossende
vaardigheden door stappenplannen en exposure
3. Leer- en gedragsprocessen

VRIENDEN in groep:
Kinderen observeren en helpen elkaar. Ze oefenen de geleerde vaardigheden met hun
leeftijdsgenoten in een veilige omgeving.
VRIENDEN als Preventie:
Door oefeningen leren jeugdigen op zo een manier om te gaan met gevoelens van angst en
depressie dat dit niet uitmond in een stoornis

,VRIENDEN als Behandeling:
Kinderen die al stoornis hebben, leren deze onder controle houden.
Duur
- 10- 12 sessies (Individueel of in groep) van ongeveer 45-75 minuten (leeftijdsafhankelijk)
- 2 terugkombijeenkomsten (na 1 maand en na drie maanden)
- 2-4 sessies voor ouders

Locatie
Scholen of in ziekenhuizen

Resultaten
- Verminderen angststoornis: effectief
- Geïndiceerd preventieprogramma in school: effectief
- Behandel- en preventieprogramma voor angststoornis: effectief
- Afname symptomen: sterker bij meisjes
- Verschillen individuele en groepsvariant: geen verschil in doelmatigheid

Voor-en nadelen
- Werkboeken kosten per ouder 25 euro
- Als je niet taalvaardig bent of cognitief achterstaat werkt VRIENDEN niet goed
- De groepsinterventies komen met contra-indicaties
 Werkt ook preventief
 Kan individueel en in groep

Theoretische onderbouwing
Factoren aanpakken:
1. Fysiologische reacties: Ontspanningsoefeningen (Skinner, Pavlov)
2. Denkprocessen: Cognitief herstructurering (Piaget)
3. Leer- en gedragsprocessen
• Probleemoplossende vaardigheden (Hayes)
• Stappenplannen (Piaget)
• Exposure (Pavlov)

Empirisch bewijs vanuit onderzoek
VRIENDEN is de vertaling van het Australische programma FRIENDS. Beide zijn zowel een
preventie-als behandelprogramma. VRIENDEN wordt dus onderbouwd met Australisch
onderzoek bij kinderen met een angststoornis die deelnamen aan FRIENDS  69% werd na
de interventie niet meer vast gesteld met een angststoornis. Dit resultaat was stabiel: na 1
jaar had ruim 2/3 geen angststoornis meer.
 Erasmus MC Sophia: effectief in verminderen angststoornissen bij kinderen en jongeren
 VU: effectief als geïndiceerd preventieprogramma voor langdurig verminderen angst en
depressie
 WHO: effectief behandel- en preventieprogramma voor kinderen en/of jongeren met een
angststoornis.

Effectstudie: Kösters (2015): Studie vanuit de Vrije Universiteit Amsterdam
Onderzoeksdoel:
De effectiviteit meten van VRIENDEN voor het leven als preventieprogramma van angst en
depressie bij kinderen tussen 8-13 jaar met milde symptomen

Methode:
- Design: Quasi-experimenteel onderzoek (339)
- 3 meetmomenten (1 voor-, 2 nametingen)
- 8-13 jaar met verhoogd risico op angst en depressie (vroegbehandeling)
- Interventie en controle groep 

,Resultaten:
- Direct na interventie: significante afname voor angst en depressiesymptomen
(zelfrapportage)
- Geen effect voor SES en etnische achtergrond
- Na 12 maanden: angst- en depressiesymptomen daalden verder
- ! Leerkrachten en klasgenootjes bevestigen deze rapportages niet.

Conclusie: VRIENDEN vermindert angst- en depressieve klachten bij kinderen met een
verhoogd risico op angst en depressie

Discussie:
L Onderzocht bij hoog risicogroep en niet bij klinische groep

Effectstudie: Liber (2008): Studie vanuit het LUMC (Leiden)
Onderzoeksdoel:
Dit onderzoek maakt deel uit van een bredere studie naar het voorspellen van
behandeluitkomsten bij volwassenen en kinderen met angststoornissen. Focus op factoren
die bijdragen aan de behandeluitkomst

Methode:
- Design: Randomized control trail (RCT)
- 133 kinderen (8-12 jr) van afdeling kinder- en jeugdpsychiatrie van ziekenhuizen met een
angststoornis
- Random verdeling: individuele groep en groepsinterventie

Resultaten:
- 48% vd kinderen met individuele behandeling voldeed niet meer aan criteria voor
angststoornis, tegenover 41% van groepsgewijs.
- 62% vd kinderen met individuele behandeling is vrij van primaire angststoornis,
tegenover 54% groepsgewijs.

Conclusie: De verschillen tussen beide vormen van behandeling (individueel of groeps) zijn
niet significant. Om vast te stellen of kinderen met een specifieke angststoornis meer baat
hebben bij de ene of andere vorm van behandeling is onderzoek met grotere steekproef
nodig.

, 2. Denken + Doen = Durven
Generatie:
Denken+Doen=Durven is een derde generatie cognitieve gedragstherapie

Erkenning (NJI)
Denken + Doen = Durven is effectief volgens GOEDE aanwijzingen voor effectiviteit.
 D+D=D heeft een sterke theoretische onderbouwing is een goed uitgewerkte aanpak.
Onderzoek geeft goede aanwijzingen dat de interventie effect heeft op de kwaliteit van leven,
sociaal (ASS-gerelateerd)gedrag en algemeen probleemgedrag

Doel:
Behandeling: Afname van angstklachten zodat er geen beperkingen zijn in het dagelijks
functioneren
Subdoelen jeugdige
 Angst herkennen
 Vaardigheden om met angst om te gaan
 Helpende gedachten
 Niet vermijden
 Nieuwe situaties aangaan

Doelen ouders:
 Ondersteunen
 Inzicht in eigen angsten
 Samenwerken

Stoornis:
Focus op angststoornis

Doelgroep:
8-18 jaar met angststoornissen
Denken + Doen = Durven is geschikt voor kinderen met ADHD en ASS.


Contra-indicaties
L Niet bekend
Effectonderzoek:
L Focus op kinderen met IQ> 70, mogelijk is een LVB een contra-indicatie
L Acute onveilige omgeving van het kind

Werkwijze
Cognitieve gedragstherapie
- Psycho-educatie
- Cognitieve herstructurering
- Exposure: stap voor stap
- Coping vaardigheden
- Terugvalpreventie.

Duur
15 sessies:
 9 Individuele sessies voor de jeugdige
 3 sessies voor de jeugdige en de ouders samen