college ethiek en recht.

Ethiek en recht

Kennisclip week 1:
Moraliteit en ethiek

Moraliteit en ethiek
Moraliteit?
Gaat over de manier waarop mensen met elkaar omgaan.
Wat mag wel en wat mag niet in de omgang van anderen?
Wat is het juiste om te doen?

Ethiek?
Denken over moraliteit.
Belangrijk: theorieën scherpen ons denken!

Moraliteit
Geheel aan normen, waarden en houdingen dat het gedrag van mensen reguleert met het
oog op de belangen en het welzijn van anderen

1. waarden
 Een waarde geeft aan wat je goed, gewenst en waardevol acht
 Abstract: principes en idealen
 Het geeft richting aan je handelen
 Pas zichtbaar in handelen van mensen
 Voorbeeld: waarheid, vriendschap, trouw

Waarden
Morele waarden (persoonswaarden)
Definiëren wie je bent of wilt zijn (goed/ slecht mens)
Bv. waarheid, wijsheid, rechtvaardigheid, naastenliefde

Objectwaarden
Geven aan wat je hebt of wilt hebben (bepalen handelen)
Bv. rijkdom, geluk, vriendschap

Kernwaarden Nederlandse rechtsstaat
 Vrijheid
 Gelijkheid
 Solidariteit

(Kern)waarden (instellingen, organisaties en bedrijven)
 Caring Curious & Connecting (haagse hogeschool)
 Professionaliteit, omgevingsgerichtheid, integriteit, openheid (openbaar ministerie)
 Honesty, integrity and respect for people (shell)
Persoonlijke waarden
 Welke warden zijn voor jou belangrijk

1

,  Waarom is die vraag belangrijk
- Eigen (kern) waarden werken door in de persoonlijke integriteit en raken ook aan de
professionele integriteit
-is er voldoende match tussen jou en je functie?
-is er voldoende match tussen jou en je werk?
- Belangrijk om de juiste “taal” te leren spreken
“Dit voelt niet goed” is niet voldoende….

Botsing moraliteit -recht
 Waarde niet opgenomen in recht
 Recht komt niet overeen met waarde
 “lawful but awful..”

Ad 2 – normen
Norm is middel om het doel (de waarde) te bereiken of te bewerkstellingen

Morele regels
 Gebieden of verbieden bepaald gedrag
 Soms impliciet (niet geschreven)

Voorbeelden
 Je doodt niet
 Je steelt niet
 Je moet eerlijk zijn
 Je moet een ander met respect behandelen etc.

Verschil tussen normen en waarde
Waarden Normen
Doel/uitgangspunt Voorwaarden om doel te bereiken
Abstract Regel/ concreet gedrag
Bijv. Bijv.
- Veiligheid/verantwoordelijkheid - Je dient je te houden aan de
in het verkeer maximumsnelheid
- Veiligheid (gezondheid) - Anderhalve meter afstand
Rechtsbeginselen Rechtsregels
Bijv. Bijv.
- Gelijkheid - art. 1 Grondwet
- Rechtvaardigheid - art. 6 EVRM




2

, Moreel pluralisme
Naast elkaar bestaan van verschillende waarden/normen
 Bij verschillende mensen
 Bij 1 individu

Kan tot conflict leiden

Bijv.
- Bij individu: abortus (recht op zelfbeschikking vs respect voor leven)
- Bij groepen: veiligheid vs privacy

Ad 3 – houdingen
 Manier van handelen van een bepaald persoon
 Karaktereigenschap (structureel op dezelfde manier reageren)
 Karaktereigenschap bepaalt (mede) de morele keuzes die worden gemaakt
 Verwachtingspatroon voor toekomstige keuzes

Bijv.
- Lui vs. Doorzetter
- Optimist vs pessimist
- Eigen belang vs algemeen belang

Moraliteit onderscheidt met fatsoenregels
 Fatsoenregels: ‘zwakke’ morele regels
 Etiquette

Onderscheid met religie
 Religie omvat meer dan alleen morele regels
 Religie heeft centraal betekenis verlenend verhaal
 Religie kent meestal bovennatuurlijk opperwezen: oorsprong van alle morele regels

Onderscheid met recht
Veel morele regels -> rechtsregels

Je mag niet liegen  art. 3:44 BW-bedrog
Je moet je afspraken nakomen  art. 6:74 BW wanprestatie
Je mag niet stelen  art. 310 Sr

Maar….

3