Hoorcolleges – Theoretische Criminologie
Inhoudsopgave
HOORCOLLEGE 1.1 – ALGEMENE INLEIDING........................................................3
Wat is criminologie?...................................................................................................................................... 3
Verklaringsniveaus........................................................................................................................................ 4
HOORCOLLEGE 1.2 – BIOLOGISCHE, PSYCHOLOGISCHE EN
LEVENSLOOPPERSPECTIEVEN................................................................................4
Biocriminologie.............................................................................................................................................. 4
Biologische perspectieven.....................................................................................................................................4
Ontwikkeling biocriminologie...............................................................................................................................4
Buikhuisen Affaire (1978)......................................................................................................................................4
Hedendaags biologisch onderzoek: Adrian Raine.................................................................................................4
Begin- en tegenwoordige tijd................................................................................................................................4
Bekende misvattingen...........................................................................................................................................5
Oorsprong biocriminologie...................................................................................................................................5
In Nederland: Arnold Aletrino (1858-1916)..........................................................................................................5
Aletrino’s ‘atlas’ van lichaamskenmerken........................................................................................................5
Excesen (nazi criminologie en eugenica)...............................................................................................................5
Europa na 1945.....................................................................................................................................................5
In de VS na 1945: William Sheldon (1949) en echtpaar Glueck (1950)................................................................5
Hedendaagse biocriminologie...............................................................................................................................6
Sociale oorzaken van biologisch letsel..................................................................................................................6
Cognitieve tekorten...............................................................................................................................................6
‘Externe’ (sociale) factoren..................................................................................................................................6
Aandachtspunten..................................................................................................................................................6
‘Psychologische criminologie’......................................................................................................................... 6
Verschillend begrippenkader................................................................................................................................7
Theoretische ontwikkeling....................................................................................................................................7
Gabriël Tarde (1843-1904): Sociologie..................................................................................................................7
Tarde’s theorie..................................................................................................................................................7
Invloed Tarde.....................................................................................................................................................7
Sigmund Freud (1856-1939): Psychoanalyse........................................................................................................7
Freuds invloed op criminologie.........................................................................................................................8
Psychologisch-criminologische noties (Bolwby, Piaget, Eysenck).........................................................................8
Criminologische lessen..........................................................................................................................................8
Levensloopcriminologie................................................................................................................................. 8
Robert Sampson – Nieuw perspectief...................................................................................................................8
HOORCOLLEGE 2.1 & 2.2 – ANOMIE, PRESTATIEDRANG, BUURT- &
SUBCULTUREN...........................................................................................................8
Anomie en strain........................................................................................................................................... 8
Vertaling naar heden.............................................................................................................................................8
Beeld van criminaliteit in de strain benadering....................................................................................................9
Geldt ook m.b.t. criminaliteit van de elites.......................................................................................................9
Latere uitwerkingen strain theorie.......................................................................................................................9
Verklaringsniveaus................................................................................................................................................9
Messner & Rosenfeld in de wereld van vandaag..................................................................................................9
Is het een American dream?...............................................................................................................................10
Groeiende kloof tussen arm en rijk.....................................................................................................................10
Ongelijkheid in Nederland...................................................................................................................................10
Ongelijkheid in Nederland: Paradoxaal...........................................................................................................10
1
,Chicago School............................................................................................................................................. 10
Leden van de Chicago school: Grote mannen, grote namen..............................................................................10
Waarom Chicago? Waarom toen?......................................................................................................................10
Ecologische bandering................................................................................................................................. 10
Sociale desorganisatie.........................................................................................................................................10
Actueel belang ecologie......................................................................................................................................10
Differentiële associatietheorie (leertheorie).................................................................................................11
Waarom Sutherland een sociologische theorie bepleit......................................................................................11
Oorzaken op 3 niveaus........................................................................................................................................11
Neutralisatietechnieken............................................................................................................................... 11
Praktische implicaties..........................................................................................................................................11
HOORCOLLEGE 3.1 & 3.2 – BINDINGEN, LABELLING EN DE BALANS
DAARTUSSEN............................................................................................................12
Oorsprong van het controle perspectief.............................................................................................................12
Wat verklaart conformiteit? Waarom houden we ons aan de wet? Waarom plegen de meeste van ons geen
criminaliteit?.......................................................................................................................................................12
Sociale bindingen................................................................................................................................................13
Oorsprong van het controle perspectief.............................................................................................................13
Bindingen benadering in Nederland...................................................................................................................13
Gottfredson & Hirschi: Zelfbeheersingstheorie..................................................................................................13
Selectieve blik op criminaliteit............................................................................................................................14
Verdere kritiek.....................................................................................................................................................14
Controle balans tussen labeling en binding........................................................................................................14
Delinquentie als onbalans...................................................................................................................................14
Labelling...................................................................................................................................................... 15
Labelling’s oorsprong in symbolisch interactionisme.........................................................................................15
Stigmatisering – voorbeeld drugs.......................................................................................................................15
Onderzoek naar Labelling....................................................................................................................................15
Radicale conclusies uit labelling in jaren 70 en 80..............................................................................................15
Culturele criminologie en symbolisch interactionisme..................................................................................16
Culturele criminologie als hedendaagse variant van het symbolisch interactionisme.......................................16
Symbolisch interactionistische elementen in de culturele criminologie............................................................16
Culturele criminologie.................................................................................................................................. 16
Opgebouwd uit eerdere theorieën.....................................................................................................................16
Nieuwe elementen van de culturele criminologie..............................................................................................16
HOORCOLLEGE 4.1 & 4.2 – KRITISCHE CRIMINOLOGIE EN (VS.) RATIONELE
KEUZE.........................................................................................................................17
Kritische criminologie vs. rationele keuze..................................................................................................... 17
Verschillen tussen kritische criminologie en rationele keuze.............................................................................17
Overeenkomsten kritische criminologie en rationale keuze..............................................................................17
Kritische criminologie.................................................................................................................................. 18
Centrale thema....................................................................................................................................................18
Epistemologisch bekeken: handelingsperspectief, reflexiviteit en politieke economie.....................................18
Kritiek op ‘mainstream’ criminologie..................................................................................................................18
Door de tijd heen.................................................................................................................................................19
Herontdekking Bonger na 1968..........................................................................................................................19
Perspectief wisseling...........................................................................................................................................19
Gouldner over labelling.......................................................................................................................................19
Amerikaanse ‘radical criminology’ (1970)...........................................................................................................19
Europese kritische criminologie jaren 1970........................................................................................................20
Voortbouwend op de subculturele benadering: de Birmingham School........................................................20
2
,Feministische criminology............................................................................................................................ 20
De 1ste feministische golf begin 1900..................................................................................................................20
De 2de feministische golf: Simone de beauvoir 1949..........................................................................................20
De hedendaagse relevantie van feministische criminologie..............................................................................21
Links en rechts realisme............................................................................................................................... 21
Jaren 1980: alternatief, links criminaliteitsbeleid...............................................................................................21
Jaren 1980: tegen het straffen............................................................................................................................21
Tussen intellectuele scepsis en politieke betrokkenheid....................................................................................21
Hedendaagse thema’s Kritische Criminolgie.......................................................................................................21
Rechts realisme en rationele keuzen..................................................................................................................22
Rechts realisme wordt conservatief genoemd omdat....................................................................................22
De ‘onderklasse’..............................................................................................................................................22
Rationele keuzebenaderingen...................................................................................................................... 22
Afschrikkingsonderzoek......................................................................................................................................22
Routine handelingen (RAT) als element van rationele keuzen...........................................................................22
Praktische implicaties..........................................................................................................................................23
Beleidsimplicaties................................................................................................................................................23
Kritische kanttekeningen.....................................................................................................................................23
HOORCOLLEGE 5.1 – TOEPASSING......................................................................23
Q&A.............................................................................................................................24
Hoorcollege 1.1 – Algemene inleiding
Wat is criminologie?
Criminologie = Een sociale wetenschap die zich bezighoudt met de volgende vragen: Waarom
worden er wetten gemaakt? Waarom worden wetten overtreden?
En wat gebeurt er dan?
3
, Verklaringsniveaus
Micro: individu genen, persoonlijkheid, rationele keuze
Meso: directe omgeving/groepsniveau ((vriendenkring, school, buurt) opvoeding,
subcultuur, buurt, labelling
Macro: maatschappelijke structuren/samenleving genderverschillen, etnische verschillen,
economische en machtsverhoudingen, cultuur, sekse
Hoorcollege 1.2 – Biologische, psychologische en
levensloopperspectieven
Biocriminologie
Biologische perspectieven
Oerthema in de criminologie:
Common sense (gemeenschappelijke kennis): Je kunt misdadigers herkennen
Historisch: De geest van Lombroso
Populair: CSI
Ontwikkeling biocriminologie
Eerste empirisch onderzoek in 19de-eeuwse criminologie
Morele bankroet biocriminologie voor en tijdens Tweede Wereldoorlog
Tijd lang taboe: affaire Buikhuisen 1978
Terug in het middelpunt van de belangstelling a.g.v. ontwikkelingen neurologie en genetica in
21ste eeuw
Buikhuisen Affaire (1978)
Buikhuisen wilde de biologische criminologie terug halen. Hij wilde als één van de eerste weer kijken
naar de biologische factoren om crimineel gedrag te verklaren. Maar gezien de tijd (1979) (het was
nog niet heel lang na de Tweede Wereldoorlog) kwam dit in Nederland als het ware te vroeg met het
oog op WO2. Het was een lange tijd een taboe om te kijken naar de biologische factoren als oorzaak
van crimineel gedrag.
Later is Raine wel met een doorbrekend biologisch onderzoek gekomen.
Hedendaags biologisch onderzoek: Adrian Raine
Adrian Raine (2013): Boek: The Anatomy of Violence: The Biological Roots of Crime.
Heropleving idee geboren geweldscriminelen
Neurocriminologie
How to spot a murderer’s brain? “Do your genes, rather than your up bringing, determine
whether you will become a criminal?” (Bepalen je genen, in plaats van je opvoeding, of je een
crimineel wordt?) Antwoord Raine: Ja. Als je bepaalde hersenstructuren hebt en bepaalde
manieren waarop je hersenen functioneren heb je een grotere kans om een moordenaar te
worden dan een ander.
o Als je bepaalde hersengebieden hebt die overprikkeld zijn, zul je eerder een
moordenaar/ crimineel/agressief iemand worden.
Kritiek van Raine zelf: het gaat niet altijd op, want hij had het op zichzelf toegepast en hij had
heel veel van die kenmerken die moordenaars ook hadden, en hij was ook niet crimineel
geworden. Het betekent dus niet dat als je die kenmerken hebt dat je dan een crimineel
bent.
Raine neemt het meest deterministische standpunt in.
o Determinisme = Biologische, psychologische of sociologische (sociale omgeving)
factoren bepalen of je crimineel of niet-crimineel bent.
Begin- en tegenwoordige tijd
Lombroso’s idee ‘geboren misdadiger’ is verlaten (al sinds 1916)
Focus van ‘buitenkant’ (schedel, fysionomie) naar ‘binnenkant’ (hersenen en neurosysteem)
Van monocausaal (één oorzaak) tot multi-causaal (meerdere oorzaken; bijv. invloed
omgevingsfactoren).
Van (impliciet) eliminatie (niet meer doden en sterilisatie) tot diagnostiek
4
Inhoudsopgave
HOORCOLLEGE 1.1 – ALGEMENE INLEIDING........................................................3
Wat is criminologie?...................................................................................................................................... 3
Verklaringsniveaus........................................................................................................................................ 4
HOORCOLLEGE 1.2 – BIOLOGISCHE, PSYCHOLOGISCHE EN
LEVENSLOOPPERSPECTIEVEN................................................................................4
Biocriminologie.............................................................................................................................................. 4
Biologische perspectieven.....................................................................................................................................4
Ontwikkeling biocriminologie...............................................................................................................................4
Buikhuisen Affaire (1978)......................................................................................................................................4
Hedendaags biologisch onderzoek: Adrian Raine.................................................................................................4
Begin- en tegenwoordige tijd................................................................................................................................4
Bekende misvattingen...........................................................................................................................................5
Oorsprong biocriminologie...................................................................................................................................5
In Nederland: Arnold Aletrino (1858-1916)..........................................................................................................5
Aletrino’s ‘atlas’ van lichaamskenmerken........................................................................................................5
Excesen (nazi criminologie en eugenica)...............................................................................................................5
Europa na 1945.....................................................................................................................................................5
In de VS na 1945: William Sheldon (1949) en echtpaar Glueck (1950)................................................................5
Hedendaagse biocriminologie...............................................................................................................................6
Sociale oorzaken van biologisch letsel..................................................................................................................6
Cognitieve tekorten...............................................................................................................................................6
‘Externe’ (sociale) factoren..................................................................................................................................6
Aandachtspunten..................................................................................................................................................6
‘Psychologische criminologie’......................................................................................................................... 6
Verschillend begrippenkader................................................................................................................................7
Theoretische ontwikkeling....................................................................................................................................7
Gabriël Tarde (1843-1904): Sociologie..................................................................................................................7
Tarde’s theorie..................................................................................................................................................7
Invloed Tarde.....................................................................................................................................................7
Sigmund Freud (1856-1939): Psychoanalyse........................................................................................................7
Freuds invloed op criminologie.........................................................................................................................8
Psychologisch-criminologische noties (Bolwby, Piaget, Eysenck).........................................................................8
Criminologische lessen..........................................................................................................................................8
Levensloopcriminologie................................................................................................................................. 8
Robert Sampson – Nieuw perspectief...................................................................................................................8
HOORCOLLEGE 2.1 & 2.2 – ANOMIE, PRESTATIEDRANG, BUURT- &
SUBCULTUREN...........................................................................................................8
Anomie en strain........................................................................................................................................... 8
Vertaling naar heden.............................................................................................................................................8
Beeld van criminaliteit in de strain benadering....................................................................................................9
Geldt ook m.b.t. criminaliteit van de elites.......................................................................................................9
Latere uitwerkingen strain theorie.......................................................................................................................9
Verklaringsniveaus................................................................................................................................................9
Messner & Rosenfeld in de wereld van vandaag..................................................................................................9
Is het een American dream?...............................................................................................................................10
Groeiende kloof tussen arm en rijk.....................................................................................................................10
Ongelijkheid in Nederland...................................................................................................................................10
Ongelijkheid in Nederland: Paradoxaal...........................................................................................................10
1
,Chicago School............................................................................................................................................. 10
Leden van de Chicago school: Grote mannen, grote namen..............................................................................10
Waarom Chicago? Waarom toen?......................................................................................................................10
Ecologische bandering................................................................................................................................. 10
Sociale desorganisatie.........................................................................................................................................10
Actueel belang ecologie......................................................................................................................................10
Differentiële associatietheorie (leertheorie).................................................................................................11
Waarom Sutherland een sociologische theorie bepleit......................................................................................11
Oorzaken op 3 niveaus........................................................................................................................................11
Neutralisatietechnieken............................................................................................................................... 11
Praktische implicaties..........................................................................................................................................11
HOORCOLLEGE 3.1 & 3.2 – BINDINGEN, LABELLING EN DE BALANS
DAARTUSSEN............................................................................................................12
Oorsprong van het controle perspectief.............................................................................................................12
Wat verklaart conformiteit? Waarom houden we ons aan de wet? Waarom plegen de meeste van ons geen
criminaliteit?.......................................................................................................................................................12
Sociale bindingen................................................................................................................................................13
Oorsprong van het controle perspectief.............................................................................................................13
Bindingen benadering in Nederland...................................................................................................................13
Gottfredson & Hirschi: Zelfbeheersingstheorie..................................................................................................13
Selectieve blik op criminaliteit............................................................................................................................14
Verdere kritiek.....................................................................................................................................................14
Controle balans tussen labeling en binding........................................................................................................14
Delinquentie als onbalans...................................................................................................................................14
Labelling...................................................................................................................................................... 15
Labelling’s oorsprong in symbolisch interactionisme.........................................................................................15
Stigmatisering – voorbeeld drugs.......................................................................................................................15
Onderzoek naar Labelling....................................................................................................................................15
Radicale conclusies uit labelling in jaren 70 en 80..............................................................................................15
Culturele criminologie en symbolisch interactionisme..................................................................................16
Culturele criminologie als hedendaagse variant van het symbolisch interactionisme.......................................16
Symbolisch interactionistische elementen in de culturele criminologie............................................................16
Culturele criminologie.................................................................................................................................. 16
Opgebouwd uit eerdere theorieën.....................................................................................................................16
Nieuwe elementen van de culturele criminologie..............................................................................................16
HOORCOLLEGE 4.1 & 4.2 – KRITISCHE CRIMINOLOGIE EN (VS.) RATIONELE
KEUZE.........................................................................................................................17
Kritische criminologie vs. rationele keuze..................................................................................................... 17
Verschillen tussen kritische criminologie en rationele keuze.............................................................................17
Overeenkomsten kritische criminologie en rationale keuze..............................................................................17
Kritische criminologie.................................................................................................................................. 18
Centrale thema....................................................................................................................................................18
Epistemologisch bekeken: handelingsperspectief, reflexiviteit en politieke economie.....................................18
Kritiek op ‘mainstream’ criminologie..................................................................................................................18
Door de tijd heen.................................................................................................................................................19
Herontdekking Bonger na 1968..........................................................................................................................19
Perspectief wisseling...........................................................................................................................................19
Gouldner over labelling.......................................................................................................................................19
Amerikaanse ‘radical criminology’ (1970)...........................................................................................................19
Europese kritische criminologie jaren 1970........................................................................................................20
Voortbouwend op de subculturele benadering: de Birmingham School........................................................20
2
,Feministische criminology............................................................................................................................ 20
De 1ste feministische golf begin 1900..................................................................................................................20
De 2de feministische golf: Simone de beauvoir 1949..........................................................................................20
De hedendaagse relevantie van feministische criminologie..............................................................................21
Links en rechts realisme............................................................................................................................... 21
Jaren 1980: alternatief, links criminaliteitsbeleid...............................................................................................21
Jaren 1980: tegen het straffen............................................................................................................................21
Tussen intellectuele scepsis en politieke betrokkenheid....................................................................................21
Hedendaagse thema’s Kritische Criminolgie.......................................................................................................21
Rechts realisme en rationele keuzen..................................................................................................................22
Rechts realisme wordt conservatief genoemd omdat....................................................................................22
De ‘onderklasse’..............................................................................................................................................22
Rationele keuzebenaderingen...................................................................................................................... 22
Afschrikkingsonderzoek......................................................................................................................................22
Routine handelingen (RAT) als element van rationele keuzen...........................................................................22
Praktische implicaties..........................................................................................................................................23
Beleidsimplicaties................................................................................................................................................23
Kritische kanttekeningen.....................................................................................................................................23
HOORCOLLEGE 5.1 – TOEPASSING......................................................................23
Q&A.............................................................................................................................24
Hoorcollege 1.1 – Algemene inleiding
Wat is criminologie?
Criminologie = Een sociale wetenschap die zich bezighoudt met de volgende vragen: Waarom
worden er wetten gemaakt? Waarom worden wetten overtreden?
En wat gebeurt er dan?
3
, Verklaringsniveaus
Micro: individu genen, persoonlijkheid, rationele keuze
Meso: directe omgeving/groepsniveau ((vriendenkring, school, buurt) opvoeding,
subcultuur, buurt, labelling
Macro: maatschappelijke structuren/samenleving genderverschillen, etnische verschillen,
economische en machtsverhoudingen, cultuur, sekse
Hoorcollege 1.2 – Biologische, psychologische en
levensloopperspectieven
Biocriminologie
Biologische perspectieven
Oerthema in de criminologie:
Common sense (gemeenschappelijke kennis): Je kunt misdadigers herkennen
Historisch: De geest van Lombroso
Populair: CSI
Ontwikkeling biocriminologie
Eerste empirisch onderzoek in 19de-eeuwse criminologie
Morele bankroet biocriminologie voor en tijdens Tweede Wereldoorlog
Tijd lang taboe: affaire Buikhuisen 1978
Terug in het middelpunt van de belangstelling a.g.v. ontwikkelingen neurologie en genetica in
21ste eeuw
Buikhuisen Affaire (1978)
Buikhuisen wilde de biologische criminologie terug halen. Hij wilde als één van de eerste weer kijken
naar de biologische factoren om crimineel gedrag te verklaren. Maar gezien de tijd (1979) (het was
nog niet heel lang na de Tweede Wereldoorlog) kwam dit in Nederland als het ware te vroeg met het
oog op WO2. Het was een lange tijd een taboe om te kijken naar de biologische factoren als oorzaak
van crimineel gedrag.
Later is Raine wel met een doorbrekend biologisch onderzoek gekomen.
Hedendaags biologisch onderzoek: Adrian Raine
Adrian Raine (2013): Boek: The Anatomy of Violence: The Biological Roots of Crime.
Heropleving idee geboren geweldscriminelen
Neurocriminologie
How to spot a murderer’s brain? “Do your genes, rather than your up bringing, determine
whether you will become a criminal?” (Bepalen je genen, in plaats van je opvoeding, of je een
crimineel wordt?) Antwoord Raine: Ja. Als je bepaalde hersenstructuren hebt en bepaalde
manieren waarop je hersenen functioneren heb je een grotere kans om een moordenaar te
worden dan een ander.
o Als je bepaalde hersengebieden hebt die overprikkeld zijn, zul je eerder een
moordenaar/ crimineel/agressief iemand worden.
Kritiek van Raine zelf: het gaat niet altijd op, want hij had het op zichzelf toegepast en hij had
heel veel van die kenmerken die moordenaars ook hadden, en hij was ook niet crimineel
geworden. Het betekent dus niet dat als je die kenmerken hebt dat je dan een crimineel
bent.
Raine neemt het meest deterministische standpunt in.
o Determinisme = Biologische, psychologische of sociologische (sociale omgeving)
factoren bepalen of je crimineel of niet-crimineel bent.
Begin- en tegenwoordige tijd
Lombroso’s idee ‘geboren misdadiger’ is verlaten (al sinds 1916)
Focus van ‘buitenkant’ (schedel, fysionomie) naar ‘binnenkant’ (hersenen en neurosysteem)
Van monocausaal (één oorzaak) tot multi-causaal (meerdere oorzaken; bijv. invloed
omgevingsfactoren).
Van (impliciet) eliminatie (niet meer doden en sterilisatie) tot diagnostiek
4
