Aardrijkskunde TSE 2. Brazilië
Hoofdstuk 1. Natuurlijk Brazilië
§1.1 Ontdek Brazilië
Kennismaking met Brazilië
Tijdens de ontdekkingsreizen waren de beelden van Brazilië anders dan nu:
Beelden 16e eeuw: groot, warm, bergen, bossen, eenvoudige bewoners
Positieve beelden nu: Amazoneregenwoud, Amazone, zandstranden, warm, groot, voetbal,
carnaval, samba, Rio de Janeiro, Christusbeeld, opkomend land
Negatieve beelden nu: houtkap oerwoud, armoede in sloppenwijken
Het ontstaan van beelden
Beelden van bepaalde plaatsen ontstaan door informatie zoals tv, tijdschriften, verhalen of eigen
ervaringen. Alle informatie zorgt voor persoonlijk beeld van plaats in je hoofd, dit noem je perceptie.
- Een persoonlijke kaart van je beeld noem je een mental map.
Beelden zijn maar beelden
Bij beeldvorming wordt er rekening gehouden met drie beperkingen:
- Informatie van informatiebronnen is meestal onvolledig
- Informatie kan onjuist zijn
- Stereotiepe beelden worden vaak verspreid via informatiebronnen. Kenmerken van
stereotiepe beelden zijn bijvoorbeeld eenvoudig, overdreven of gebaseerd op vooroordelen
en bijzonderheden.
Paradoxen
Een paradox is een tegenspraak. Het imago van Brazilië kent veel paradoxen, denk aan gated
communities en sloppenwijken of het oerwoud en landbouwgebieden/steden.
Het geografische beeld
Bij de aardrijkskunde staat geografisch beeld centraal. Kenmerken van een geografisch beeld zijn:
- Controleerbaar (objectiever)
- Vollediger
- Niet gebaseerd op vooroordelen
Een volledig geografisch beeld behandelt gegevens zoals bijvoorbeeld:
- Ligging (van plaatsen, landen, werelddelen)
- Gebiedskenmerken (natuurlijke kenmerken en inrichting)
- Bewonerskenmerken (economisch, politiek, cultureel en demografisch)
- Relaties (tussen en binnen plaatsen, landen en werelddelen)
,§1.2 Landschappen en deltastoffen
Enorm land in Zuid-Amerika
Met 8,5 miljoen km2 is Brazilië qua grootte het 5e land ter wereld. Kenmerken van de ligging van
Brazilië:
- In Zuid-Amerika
- Tussen: 5⁰ N.B. en 33⁰ Z.B. (van noord tot zuid ± 4.300 km)
- Tussen 35⁰ O.L. en 74⁰ W.L. (van oost tot west ± 4.300 km)
Reizen in Brazilië is een grote uitdaging; er zijn veel langeafstandsbussen, vliegtuigen en boten.
Goederenvervoer vindt plaats per vrachtwagen en trein .
Reliëf in Brazilië
Grote delen van Brazilië zijn vlak of lichtglooiend. Ook zijn er in
Brazilië heuvels en bergketens te vinden. Overzicht van
reliëfgebieden:
- Hoogland van Guyana: met tafelbergen tot 2.900
m hoog.
- Hoogland van Brazilië: met verspreide bergketens
met hoogland tot 1.100 m hoog.
- Amazonebekken: vlakte van Amazone.
Ook zijn er verschillende kleine vlaktes: met
moerasachtige Pantanal
Amazonebekken: vlakte van Amazone. Kenmerken:
- Laaggelegen gebied omgeven door hogere gebieden
- Vooral sedimentatie
Hoogland van Guyana: de Roraima plateau 2810m hoog. Kenmerken:
- Ook wel tafelberg genoemd
- Steile wanden
- Vlakke top
- Door snel hoogteverschil vaak condensatie en neerslag
Hoogland van Brazilië: met verspreide bergketens met hoogland tot 1.100 m hoog. Kenmerken:
- Tussen 305 en 915 m boven zeeniveau
- Jaarlijkse regenval
- 500 mm in het Noordoosten tot 1400–2000 mm in het Midden en Oosten
- Veel biologische diversiteit te vinden.
Door een groot verschil in klimaat en ondergrond:
- Veel landschapszones (biomen)
- Tropisch regenwoud in het Noordwesten,
- Atlantisch regenwoud aan de kust
- Grasvlaktes van de cerrado (een savanne-achtig gebied) in het Centrum
- Caatinga (een droog steppeachtig gebied) in het Noordoosten
Reliëf verklaard
Hoe komt Brazilië aan hoogteverschillen? Over het algemeen komt een landschap tot stand door:
, -Platentektoniek (endogene processen)
-Verwering, erosie en sedimentatie (exogene
processen)
Oude plateaus
De hooglanden in Brazilië zijn bijna 2 miljard jaar oud.
Gesteente dat ouder is dan 1 miljard jaar noem je een
schild.
- Vanaf 730 miljoen jaar geleden bewogen kleine
continenten naar elkaar toe en zijn bij botsing
samengevoegd tot de Pangea.
- 230 miljoen jaar geleden valt
Pangea uit elkaar (endogeen
proces). De Zuid-Amerikaanse
plaat beweegt van Afrika af
(divergentie) en er ontstaat een
nieuwe oceanische korst (basalt)
tussen de continenten.
- Oude schilden op continent
worden omhoog gedrukt.
Stollingsgesteente (zoals graniet) en metamorf gesteente (zoals leisteen) worden dieper in
de aardkorst gevormd. Door opheffing en erosie liggen deze lagen nu dicht aan het oppervlak
- Vanaf het hoogland stomen rivieren naar Amazone of Paraguay/Paraná en zorgen
vooral voor erosie (exogeen proces). Door de grote hoogteverschillen ontstaan er diepe
kloven.
Laagland
- Rivieren uit het hoogland stromen naar het laagland (Amazonebekken) . Deze rivieren nemen
veel sediment mee (klei). Zodra het water langzamer stroomt zorgt de sedimentatie voor
vruchtbaar slib.
- In de loop der tijd wordt het sediment af en toe overspoeld vanaf zee (zandlagen). Hierdoor
ontstaat er een combinatie van klei en zandlagen .
- Deze combinatie van klei en zandlagen zijn samengedrukt tot sedimentgesteente.
Natuurlijke hulpbronnen
Geologische processen zorgden voor veel natuurlijke
hulpbronnen:
- Delfstoffen:
Ertsen, zoals ijzererts (in de hooglanden), tin,
koper, zilver, bauxiet (in het Amazonegebied)
Aardolie (voor de kust)
Het ontstaan en de spreiding van natuurlijke
hulpbronnen hangen samen met de geologie van een gebied.
Erts
- Gesteente of mineraal waarin een metaal zit. Een erts kan gewonnen worden aan het
oppervlakte of uit de diepte
Hoofdstuk 1. Natuurlijk Brazilië
§1.1 Ontdek Brazilië
Kennismaking met Brazilië
Tijdens de ontdekkingsreizen waren de beelden van Brazilië anders dan nu:
Beelden 16e eeuw: groot, warm, bergen, bossen, eenvoudige bewoners
Positieve beelden nu: Amazoneregenwoud, Amazone, zandstranden, warm, groot, voetbal,
carnaval, samba, Rio de Janeiro, Christusbeeld, opkomend land
Negatieve beelden nu: houtkap oerwoud, armoede in sloppenwijken
Het ontstaan van beelden
Beelden van bepaalde plaatsen ontstaan door informatie zoals tv, tijdschriften, verhalen of eigen
ervaringen. Alle informatie zorgt voor persoonlijk beeld van plaats in je hoofd, dit noem je perceptie.
- Een persoonlijke kaart van je beeld noem je een mental map.
Beelden zijn maar beelden
Bij beeldvorming wordt er rekening gehouden met drie beperkingen:
- Informatie van informatiebronnen is meestal onvolledig
- Informatie kan onjuist zijn
- Stereotiepe beelden worden vaak verspreid via informatiebronnen. Kenmerken van
stereotiepe beelden zijn bijvoorbeeld eenvoudig, overdreven of gebaseerd op vooroordelen
en bijzonderheden.
Paradoxen
Een paradox is een tegenspraak. Het imago van Brazilië kent veel paradoxen, denk aan gated
communities en sloppenwijken of het oerwoud en landbouwgebieden/steden.
Het geografische beeld
Bij de aardrijkskunde staat geografisch beeld centraal. Kenmerken van een geografisch beeld zijn:
- Controleerbaar (objectiever)
- Vollediger
- Niet gebaseerd op vooroordelen
Een volledig geografisch beeld behandelt gegevens zoals bijvoorbeeld:
- Ligging (van plaatsen, landen, werelddelen)
- Gebiedskenmerken (natuurlijke kenmerken en inrichting)
- Bewonerskenmerken (economisch, politiek, cultureel en demografisch)
- Relaties (tussen en binnen plaatsen, landen en werelddelen)
,§1.2 Landschappen en deltastoffen
Enorm land in Zuid-Amerika
Met 8,5 miljoen km2 is Brazilië qua grootte het 5e land ter wereld. Kenmerken van de ligging van
Brazilië:
- In Zuid-Amerika
- Tussen: 5⁰ N.B. en 33⁰ Z.B. (van noord tot zuid ± 4.300 km)
- Tussen 35⁰ O.L. en 74⁰ W.L. (van oost tot west ± 4.300 km)
Reizen in Brazilië is een grote uitdaging; er zijn veel langeafstandsbussen, vliegtuigen en boten.
Goederenvervoer vindt plaats per vrachtwagen en trein .
Reliëf in Brazilië
Grote delen van Brazilië zijn vlak of lichtglooiend. Ook zijn er in
Brazilië heuvels en bergketens te vinden. Overzicht van
reliëfgebieden:
- Hoogland van Guyana: met tafelbergen tot 2.900
m hoog.
- Hoogland van Brazilië: met verspreide bergketens
met hoogland tot 1.100 m hoog.
- Amazonebekken: vlakte van Amazone.
Ook zijn er verschillende kleine vlaktes: met
moerasachtige Pantanal
Amazonebekken: vlakte van Amazone. Kenmerken:
- Laaggelegen gebied omgeven door hogere gebieden
- Vooral sedimentatie
Hoogland van Guyana: de Roraima plateau 2810m hoog. Kenmerken:
- Ook wel tafelberg genoemd
- Steile wanden
- Vlakke top
- Door snel hoogteverschil vaak condensatie en neerslag
Hoogland van Brazilië: met verspreide bergketens met hoogland tot 1.100 m hoog. Kenmerken:
- Tussen 305 en 915 m boven zeeniveau
- Jaarlijkse regenval
- 500 mm in het Noordoosten tot 1400–2000 mm in het Midden en Oosten
- Veel biologische diversiteit te vinden.
Door een groot verschil in klimaat en ondergrond:
- Veel landschapszones (biomen)
- Tropisch regenwoud in het Noordwesten,
- Atlantisch regenwoud aan de kust
- Grasvlaktes van de cerrado (een savanne-achtig gebied) in het Centrum
- Caatinga (een droog steppeachtig gebied) in het Noordoosten
Reliëf verklaard
Hoe komt Brazilië aan hoogteverschillen? Over het algemeen komt een landschap tot stand door:
, -Platentektoniek (endogene processen)
-Verwering, erosie en sedimentatie (exogene
processen)
Oude plateaus
De hooglanden in Brazilië zijn bijna 2 miljard jaar oud.
Gesteente dat ouder is dan 1 miljard jaar noem je een
schild.
- Vanaf 730 miljoen jaar geleden bewogen kleine
continenten naar elkaar toe en zijn bij botsing
samengevoegd tot de Pangea.
- 230 miljoen jaar geleden valt
Pangea uit elkaar (endogeen
proces). De Zuid-Amerikaanse
plaat beweegt van Afrika af
(divergentie) en er ontstaat een
nieuwe oceanische korst (basalt)
tussen de continenten.
- Oude schilden op continent
worden omhoog gedrukt.
Stollingsgesteente (zoals graniet) en metamorf gesteente (zoals leisteen) worden dieper in
de aardkorst gevormd. Door opheffing en erosie liggen deze lagen nu dicht aan het oppervlak
- Vanaf het hoogland stomen rivieren naar Amazone of Paraguay/Paraná en zorgen
vooral voor erosie (exogeen proces). Door de grote hoogteverschillen ontstaan er diepe
kloven.
Laagland
- Rivieren uit het hoogland stromen naar het laagland (Amazonebekken) . Deze rivieren nemen
veel sediment mee (klei). Zodra het water langzamer stroomt zorgt de sedimentatie voor
vruchtbaar slib.
- In de loop der tijd wordt het sediment af en toe overspoeld vanaf zee (zandlagen). Hierdoor
ontstaat er een combinatie van klei en zandlagen .
- Deze combinatie van klei en zandlagen zijn samengedrukt tot sedimentgesteente.
Natuurlijke hulpbronnen
Geologische processen zorgden voor veel natuurlijke
hulpbronnen:
- Delfstoffen:
Ertsen, zoals ijzererts (in de hooglanden), tin,
koper, zilver, bauxiet (in het Amazonegebied)
Aardolie (voor de kust)
Het ontstaan en de spreiding van natuurlijke
hulpbronnen hangen samen met de geologie van een gebied.
Erts
- Gesteente of mineraal waarin een metaal zit. Een erts kan gewonnen worden aan het
oppervlakte of uit de diepte
