Kenmerkende aspecten:
Tijdvak 1 ( - 3000 v. C.)
1. De levenswijze van jagers en verzamelaars
2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen
3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
Tijdvak 2 (3000 v.C. – 500 n.C.)
4.De ontwikkeling van het wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en
politiek in de Griekse stadstaat
5. De groei van het Romeinse Imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in
Europa verspreidde
6. De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur
7. De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur in
Noordwest-Europa
8. De ontwikkeling van het Jodendom en christendom als de eerste monotheïstische
godsdiensten
Tijdvak 3 (500-1000)
9. Het ontstaan en de verspreiding van de Islam
10. De vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door
een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid
11. Het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur
12. De verspreiding van het christendom in geheel Europa
Tijdvak 4 (1000-1500)
13. De opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een
agrarisch-urbane samenleving
14. De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden
15. Het begin van staatsvorming en centralisatie
16. Het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel de
geestelijke macht het primaat behoorde te hebben
17. De expansie van de christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de vorm van
kruistochten
Tijdvak 5 (1500-1600)
18. Het begin van Europese overzeese expansie
19. Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een
nieuwe wetenschappelijke belangstelling
20. De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid
21. De protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot
gevolg had
22. Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse
staat
Tijdvak 6 (1600-1700)
23. Het streven van vorsten naar absolute macht
24. De bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel
opzicht van de Nederlandse Republiek
,25. Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een
wereldeconomie
26. De wetenschappelijke revolutie
Tijdvak 7 (1700-1800)
27. Rationeel optimisme en ‘’verlicht denken’’ dat werd toegepast op alle terreinen van de
samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen
28. Voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op
eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme)
29. Uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en
de daarmee verbonden trans-Atlantische slavenhandel, en de opkomst van het
abolitionisme
30. De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over
grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap
Tijdvak 8 (1800-1900)
31. De industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële
samenleving.
32. De moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie
33. Opkomst van de politiek-maatschappelijke stromingen: nationalisme, liberalisme,
socialisme, confessionnalisme, feminisme.
34. Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en
vrouwen aan het politiek proces.
35. De opkomst van emancipatiebewegingen
36. Discussies over de sociale kwestie
Tijdvak 9 (1900-1950)
37. Het voeren van twee wereldoorlogen
38. De crisis van het wereldkapitalisme
39. Het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën: communisme en
nationaalsocialisme
40. De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van
massaorganisatie
41. Vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme
42. Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de
betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering
43. Racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden
44. De Duitse bezetting van Nederland
Tijdvak 10 (1950-heden)
45. De dekolonisatie maakte een eind aan de westerse hegemonie in de wereld
46. De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een
wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog
47. De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren '60 van de 20e eeuw aanleiding
gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen
48. De eenwording van Europa
49. De ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen
,Jaartallen:
Hoofdstuk 1: Jagers & Boeren (-3000 v.Chr)
50.000 v.Chr: verspreiding moderne mens
30.000 v.Chr: ontstaan kunst
9000 v.Chr: landbouw ontstond
8000 v.Chr: ontstaan veeteelt
5300 v.Chr: eerste boeren in Nederland
3000 v.Chr: ontstaan eerste schrift (spijkerschrift)
Hoofdstuk 2: Grieken & Romeinen (3000 v.Chr - 500 n.Chr)
2000-1700 v.Chr: Minoïsche beschaving
800 v.Chr: begin Griekse kolonisatie
776 v.Chr: eerste keer Olympische spelen
6e eeuw v.Chr: begin rationeel/wetenschappelijk denken
510 v.Chr: Rome wordt republiek
508 v.Chr: eerste democratie in Athene
4e eeuw v.Chr: ontstaan Jodendom
334 v.Chr: Alexander de Grote begint aan verovering Perzisch rijk (expansie)
44 v.Chr: Julius Caesar laat zich benoemen tot dictator en daarna vermoord
27 v.Chr: Rome wordt Keizerrijk met Augustus aan de macht (imperator)
380 n.Chr: Christendom wordt Romeinse staatsgodsdienst
395 n.Chr: val Romeinse rijk
476 n.Chr: einde West-Romeinse rijk
Hoofdstuk 3: Monniken & Ridders (500 - 1000)
622: begin Islam
632-650: Arabische expansie
690: begin verspreiding Christendom in Nederland
800: Karel de Grote laat zich kronen tot keizer en neemt titel imperator Augustus aan
10e eeuw: Arabische rijk valt uit elkaar
Hoofdstuk 4: Steden & Staten (1000 - 1500)
1000-1492: reconquista
1095-1291: kruistochten (9 in totaal)
1099: kruisvaarders veroveren Jeruzalem
11e eeuw: opkomst steden in Europa na val Romeinse rijk
1122: einde investituurstrijd (concordaat van worms)
1187: Jeruzalem veroverd door koerdische sultan Saladin
1215: Magna Carta
1464: eerste vergadering in Staten-Generaal
Hoofdstuk 5: Ontdekkers & Hervormers (1500-1600)
1415: begin Europese expansie door ontdekkingsreizen
1570: Spanjaarden naar azië voor handel en verspreiding Christendom
1517: Luther begint hervorming
1555: godsdienstvrede van Augsburg
1555: Filips ll volgt Karel V op
1559: Filips gaat naar spanje
, 1566: Beeldenstorm
1568: Willem van Oranje begint Nederlandse Opstand (80-jarige oorlog)
1581: Filips wordt afgezworen in Plakkaat van Verlatinge
1585: Val van Antwerpen
1588: stichting Republiek der zeven Nederlanden
1594: Nederland vindt handelsroute naar Indië
1598: Edict van Nantes
Hoofdstuk 6: Regenten & vorsten (1600-1700)
1602: VOC werd opgericht
1609: 12-jarig bestand
1618-1648: 30-jarige oorlog
1621: WIC werd opgericht
1648: Vrede van Münster (einde 80-jarige oorlog)
1650-1672: stadhouderloos tijdperk
1688-1689: Glorious Revolution
1688-1697: opnieuw oorlog tegen Frankrijk→ einde Gouden eeuw
Hoofdstuk 7: Pruiken & revoluties (1700-1800)
1702: Begin tweede stadhouderloos tijdperk Nederland
1763: Begin Amerikaanse Revolutie
1781: Begin patriottenopstand
1789: Begin Franse Revolutie
1795: Begin Bataafse Revolutie
1715-1774: Lodewijk XV aan de macht in Frankrijk
1774-1792: Lodewijk XVI aan de macht in Frankrijk
Hoofdstuk 8: Burgers & stoommachines (1800-1900)
1769: Uitvinding stoommachines
1814: Nederland wordt een constitutionele monarchie
1814-1815: Congres van Wenen
1815: Slag bij Waterloo
1840: Willem I trad af na fiasco in België
1848: Revoluties in Europese hoofdsteden
1848: Communistisch manifest
1848: Grondwet van Thorbecke
1870-1871: Frans- Duitse oorlog
1884: Conferentie van Berlijn
Hoofdstuk 9: Wereldoorlogen (1900-1950)
1914-1918: Eerste Wereldoorlog
1917: Russische revolutie
1919: Vrede van Versailles
1919: Algemeen stemrecht
1929: Begin economische wereldcrisis
1933: Hitler wordt kanselier
1938: Conferentie van München
1940: Begin Duitse bezetting van Nederland
Tijdvak 1 ( - 3000 v. C.)
1. De levenswijze van jagers en verzamelaars
2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen
3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
Tijdvak 2 (3000 v.C. – 500 n.C.)
4.De ontwikkeling van het wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en
politiek in de Griekse stadstaat
5. De groei van het Romeinse Imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in
Europa verspreidde
6. De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur
7. De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur in
Noordwest-Europa
8. De ontwikkeling van het Jodendom en christendom als de eerste monotheïstische
godsdiensten
Tijdvak 3 (500-1000)
9. Het ontstaan en de verspreiding van de Islam
10. De vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door
een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid
11. Het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur
12. De verspreiding van het christendom in geheel Europa
Tijdvak 4 (1000-1500)
13. De opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een
agrarisch-urbane samenleving
14. De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden
15. Het begin van staatsvorming en centralisatie
16. Het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel de
geestelijke macht het primaat behoorde te hebben
17. De expansie van de christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de vorm van
kruistochten
Tijdvak 5 (1500-1600)
18. Het begin van Europese overzeese expansie
19. Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een
nieuwe wetenschappelijke belangstelling
20. De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid
21. De protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot
gevolg had
22. Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse
staat
Tijdvak 6 (1600-1700)
23. Het streven van vorsten naar absolute macht
24. De bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel
opzicht van de Nederlandse Republiek
,25. Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een
wereldeconomie
26. De wetenschappelijke revolutie
Tijdvak 7 (1700-1800)
27. Rationeel optimisme en ‘’verlicht denken’’ dat werd toegepast op alle terreinen van de
samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen
28. Voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op
eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme)
29. Uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en
de daarmee verbonden trans-Atlantische slavenhandel, en de opkomst van het
abolitionisme
30. De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over
grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap
Tijdvak 8 (1800-1900)
31. De industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële
samenleving.
32. De moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie
33. Opkomst van de politiek-maatschappelijke stromingen: nationalisme, liberalisme,
socialisme, confessionnalisme, feminisme.
34. Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en
vrouwen aan het politiek proces.
35. De opkomst van emancipatiebewegingen
36. Discussies over de sociale kwestie
Tijdvak 9 (1900-1950)
37. Het voeren van twee wereldoorlogen
38. De crisis van het wereldkapitalisme
39. Het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën: communisme en
nationaalsocialisme
40. De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van
massaorganisatie
41. Vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme
42. Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de
betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering
43. Racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden
44. De Duitse bezetting van Nederland
Tijdvak 10 (1950-heden)
45. De dekolonisatie maakte een eind aan de westerse hegemonie in de wereld
46. De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een
wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog
47. De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren '60 van de 20e eeuw aanleiding
gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen
48. De eenwording van Europa
49. De ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen
,Jaartallen:
Hoofdstuk 1: Jagers & Boeren (-3000 v.Chr)
50.000 v.Chr: verspreiding moderne mens
30.000 v.Chr: ontstaan kunst
9000 v.Chr: landbouw ontstond
8000 v.Chr: ontstaan veeteelt
5300 v.Chr: eerste boeren in Nederland
3000 v.Chr: ontstaan eerste schrift (spijkerschrift)
Hoofdstuk 2: Grieken & Romeinen (3000 v.Chr - 500 n.Chr)
2000-1700 v.Chr: Minoïsche beschaving
800 v.Chr: begin Griekse kolonisatie
776 v.Chr: eerste keer Olympische spelen
6e eeuw v.Chr: begin rationeel/wetenschappelijk denken
510 v.Chr: Rome wordt republiek
508 v.Chr: eerste democratie in Athene
4e eeuw v.Chr: ontstaan Jodendom
334 v.Chr: Alexander de Grote begint aan verovering Perzisch rijk (expansie)
44 v.Chr: Julius Caesar laat zich benoemen tot dictator en daarna vermoord
27 v.Chr: Rome wordt Keizerrijk met Augustus aan de macht (imperator)
380 n.Chr: Christendom wordt Romeinse staatsgodsdienst
395 n.Chr: val Romeinse rijk
476 n.Chr: einde West-Romeinse rijk
Hoofdstuk 3: Monniken & Ridders (500 - 1000)
622: begin Islam
632-650: Arabische expansie
690: begin verspreiding Christendom in Nederland
800: Karel de Grote laat zich kronen tot keizer en neemt titel imperator Augustus aan
10e eeuw: Arabische rijk valt uit elkaar
Hoofdstuk 4: Steden & Staten (1000 - 1500)
1000-1492: reconquista
1095-1291: kruistochten (9 in totaal)
1099: kruisvaarders veroveren Jeruzalem
11e eeuw: opkomst steden in Europa na val Romeinse rijk
1122: einde investituurstrijd (concordaat van worms)
1187: Jeruzalem veroverd door koerdische sultan Saladin
1215: Magna Carta
1464: eerste vergadering in Staten-Generaal
Hoofdstuk 5: Ontdekkers & Hervormers (1500-1600)
1415: begin Europese expansie door ontdekkingsreizen
1570: Spanjaarden naar azië voor handel en verspreiding Christendom
1517: Luther begint hervorming
1555: godsdienstvrede van Augsburg
1555: Filips ll volgt Karel V op
1559: Filips gaat naar spanje
, 1566: Beeldenstorm
1568: Willem van Oranje begint Nederlandse Opstand (80-jarige oorlog)
1581: Filips wordt afgezworen in Plakkaat van Verlatinge
1585: Val van Antwerpen
1588: stichting Republiek der zeven Nederlanden
1594: Nederland vindt handelsroute naar Indië
1598: Edict van Nantes
Hoofdstuk 6: Regenten & vorsten (1600-1700)
1602: VOC werd opgericht
1609: 12-jarig bestand
1618-1648: 30-jarige oorlog
1621: WIC werd opgericht
1648: Vrede van Münster (einde 80-jarige oorlog)
1650-1672: stadhouderloos tijdperk
1688-1689: Glorious Revolution
1688-1697: opnieuw oorlog tegen Frankrijk→ einde Gouden eeuw
Hoofdstuk 7: Pruiken & revoluties (1700-1800)
1702: Begin tweede stadhouderloos tijdperk Nederland
1763: Begin Amerikaanse Revolutie
1781: Begin patriottenopstand
1789: Begin Franse Revolutie
1795: Begin Bataafse Revolutie
1715-1774: Lodewijk XV aan de macht in Frankrijk
1774-1792: Lodewijk XVI aan de macht in Frankrijk
Hoofdstuk 8: Burgers & stoommachines (1800-1900)
1769: Uitvinding stoommachines
1814: Nederland wordt een constitutionele monarchie
1814-1815: Congres van Wenen
1815: Slag bij Waterloo
1840: Willem I trad af na fiasco in België
1848: Revoluties in Europese hoofdsteden
1848: Communistisch manifest
1848: Grondwet van Thorbecke
1870-1871: Frans- Duitse oorlog
1884: Conferentie van Berlijn
Hoofdstuk 9: Wereldoorlogen (1900-1950)
1914-1918: Eerste Wereldoorlog
1917: Russische revolutie
1919: Vrede van Versailles
1919: Algemeen stemrecht
1929: Begin economische wereldcrisis
1933: Hitler wordt kanselier
1938: Conferentie van München
1940: Begin Duitse bezetting van Nederland
