Plan van aanpak COMF2
Ondersteuning bieden bij zelfmanagement en gezamenlijke besluitvorming
Theoretische onderbouwing:
Tijdens het voeren van dit type gesprek help je de patiënt om een keuze te maken over een
bepaald probleem of dilemma met betrekking tot gedragsverandering. Je past verschillende
vaardigheden toe om tot een zo volledig mogelijk beeld te komen. Het meest belangrijke van
dit gesprek is het ondersteunen van de patiënt om tot een oplossing te komen. Hierbinnen
hoef je niet actief de oplossing te bereiken, maar ondersteun je onder andere bij het
afwegen van belangen en de voor- en nadelen die meespelen. Om hier een goed inzicht in te
krijgen stel je open vragen aan de patiënt om hen actief te laten denken over datgene wat zij
belangrijk vinden. Het oplossen van het probleem is dus niet het voornaamste doel, wat wel
erg belangrijk is in dit type gesprek is dat je het samen voert met de patiënt en dat je hen
actief betrekt. In feite help en ondersteun je hen bij het behouden en misschien zelfs wel
verkrijgen van een stukje zelfmanagement.
Zelfmanagement staat voor het maken van eigen keuzes en het voeren van regie over
invulling van deze keuzes. Iedereen krijgt in het leven te maken met keuzes. Deze variëren
dan van eenvoudige tot meer complex. Neem de keuze om minstens 2 keer per week te
gaan hardlopen. Wanneer je deze keuze maakt is het ook nog van belang dat je deze kunt
volhouden. Dit is vaak moeilijker, omdat je hier vaak spreekt van het aanpassen van gedrag.
Als verpleegkundige voer je deze gesprekken met patiënten en help je ze met het maken van
keuzes, bijvoorbeeld om een bepaalde bewustwording te laten ontstaan wat hierna het
gedrag positief kan beïnvloeden.
Echter, gedrag verander je niet snel en het is, zoals hierboven ook al beschreven, lastig om
een bepaald soort gedrag vol te houden. Wanneer iemand het besef heeft dat een bepaald
soort gedrag voor hun belangrijk is wil dit nog niet meteen zeggen dat ze het ook gaan doen
of uitvoeren. Dus iets willen bereiken is nog niet meteen het doen en al zeker niet het
volhouden. Als verpleegkundige kun je patiënten hiermee ondersteunen door de patiënt zelf
aan het denken te zetten. Hieronder volgen een aantal manieren en modellen die
ondersteunend zijn.
Het ASE-determinantenmodel stelt dat het veranderen van gedrag neer komt op
verschillende factoren, namelijk: attitude, sociale invloed en eigen effectiviteit. Door al deze
onderstaande begrippen mee te nemen ben je als verpleegkundige beter in staat bepaalde
keuzemogelijkheden in kaart te brengen voor de patiënt.
Attitude staat voor de kijk en het gedrag van iemand op een bepaald probleem. Kenmerkend
is hoe iemand het probleem beleefd. De attitude wordt gevormd door een combinatie van
gedrag en kan dus zowel positief als negatief zijn. Het is bepalend voor het behalen van het
daadwerkelijke resultaat. Wanneer iemand niet gemotiveerd is een probleem aan te pakken
zal het ook nooit behaald worden. Het is belangrijk dat iemand dus een positieve kijk heeft
op het aanpakken van een probleem, omdat anders de motivatie niet ontstaat.
De sociale invloed staat voor de personen om de patiënt heen. Zij kunnen zowel motiverend
en demotiverend werken voor de patiënt. Ook valt hierbinnen hoe de patiënt denkt dat
,zijn/haar sociale omgeving tegen hen aankijkt. Patiënten kunnen bijvoorbeeld een dilemma
hebben waar zij moeten kiezen tussen eigen gezondheid of sociale activiteiten met vrienden.
De sociale omgeving speelt hier dus automatisch een belangrijke rol. Wanneer de patiënt
zich niet gesteund voelt tot het maken van een keuze welke het probleem/dilemma oplost
zal dit hen tegenhouden de keuze te maken. Het is dus goed om inzicht te krijgen in de
sociale omgeving van de patiënt tijdens het voeren van dit gesprek.
De eigen effectiviteit beschrijft het vertrouwen van de patiënt zelf om het probleem aan te
pakken en daarmee het nieuwe gedrag ook daadwerkelijk te gaan uitvoeren. Wanneer
iemand niet in zichzelf gelooft zal het waarborgen van het nieuwe gedrag niet voor lange tijd
zijn. Wanneer je hierbinnen de attributies bespreekt ga je na of er bepaalde succesverhalen
zijn waar de patiënt positief op terugkijkt. Ook achterhaal je waardoor het destijds een
succes was. Mocht de patiënten minder succesverhalen hebben focus je op datgene
waardoor de succes niet zijn behaald. Wanneer je samen met de patiënt achterhaalt waar
het probleem ligt kun je het aanpakken.
De eigen effectiviteit heeft ook te maken met coping en de verschillende stijlen die
hieronder vallen. Coping is het omgaan met problematiek, de stijlen die hieronder vallen
variëren qua aanpak en mogelijke resultaten. Iemand kan bijvoorbeeld actief aan de slag
gaan met het probleem, steun zoeken bij anderen, het probleem vermijden en afwachten of
iemand zoekt afleiding. Tijdens het voeren van het gesprek kan het dus helpen om hier zicht
op te krijgen. Waardevol is ook als je belemmerende gedachten van de patiënt herkent
tijdens het voeren van het gesprek. Deze kun je bijvoorbeeld achterhalen door bepaalde
woorden zoals ‘altijd’ of ‘moeten’ te herkennen. Deze woorden vormen een negatieve
denkwijze over het probleem en kan het oplossen ervan daarmee ook belemmeren.
De bovenstaande begrippen vormen samen de bereidheid van de patiënt om iets aan te
pakken. Als verpleegkundige heb je de taak naar de patiënt te luisteren en jezelf open te
stellen voor de ander. De zelfmanagement van de patiënt stimuleer je verder door aan het
einde van het gesprek samen een beslissing te maken. Kenmerkend aan dit type gesprek is
dus dat je de regie ook voor een groot deel bij de patiënt neerlegt (van der Burgt, & Mol,
2020).
Voorbereiding
, Wat Vorige taken wegleggen en richten op de nieuwe patiënt
Hoe Dossier van de vorige patiënt sluiten.
Waarom Wanneer je nog bezig bent met de vorige patiënt blokkeer je een vorm van
effectieve communicatie, je hebt niet je volledige aandacht bij het gesprek.
De kans op het maken van fouten is groter wanneer je niet met je volledige
aandacht aan het werk bent.
Effect Het wegleggen van voorgaande taken maakt dat je volledig geconcentreerd
bent, waardoor je de patiënt de volledige aandacht kunt geven. De patiënt
voelt zich meer op zijn/haar gemak wanneer hij/zij merkt dat je het gesprek
serieus neemt.
Bron Silverman, Kurtz en Draper, (2014) Vaardig communiceren in de
gezondheidszorg (Derde druk).
Wat Ruimte inrichten
Hoe Stoelen in een hoek van elkaar wegzetten.
Waarom De patiënt kan even ‘ontsnappen’ van het oogcontact en heeft het gevoel
dat dit ook kan wanneer de stoelen meer in een hoek staan.
Effect Het roept minder gevoelens van intimidatie, competitie of blokkade op
waardoor de patiënt meer open staat voor het gesprek.
Bron Silverman, Kurtz en Draper, (2014) Vaardig communiceren in de
gezondheidszorg (Derde druk).
Wat Open stellen voor het gesprek
Hoe Ga neutraal het gesprek in met de patiënt tegenover je.
Waarom Gedachten en gevoelens over een patiënt (waarneming) kunnen ons
normale gedrag in de weg staan en onze communicatie blokkeren.
Effect We luisteren goed naar de persoon tegenover ons omdat we geen
vooroordeel hebben gevormd. Hierdoor missen we geen belangrijke
informatie.
Bron Silverman, Kurtz en Draper, (2014) Vaardig communiceren in de
gezondheidszorg (Derde druk).
Inleiding
Wat Eerste contact beginnen: jezelf voorstellen
Hoe De patiënt begroeten, jezelf voorstellen en uitleggen wie je bent en wat je
doet.
Waarom Onzekerheid over de zorgverlener en diens rol kan voor een patiënt
verontrustend zijn.
Effect Het voorkomt verwarring als je de patiënt duidelijk uitlegt wie je bent en
wat jouw rol is binnen het consult.
Bron Silverman, Kurtz en Draper, (2014) Vaardig communiceren in de
gezondheidszorg (Derde druk).
Wat Eerste contact: naam van de patiënt vragen
Hoe Vraag de patiënt zijn/haar naam. Wanneer je een moeilijke achternaam
Ondersteuning bieden bij zelfmanagement en gezamenlijke besluitvorming
Theoretische onderbouwing:
Tijdens het voeren van dit type gesprek help je de patiënt om een keuze te maken over een
bepaald probleem of dilemma met betrekking tot gedragsverandering. Je past verschillende
vaardigheden toe om tot een zo volledig mogelijk beeld te komen. Het meest belangrijke van
dit gesprek is het ondersteunen van de patiënt om tot een oplossing te komen. Hierbinnen
hoef je niet actief de oplossing te bereiken, maar ondersteun je onder andere bij het
afwegen van belangen en de voor- en nadelen die meespelen. Om hier een goed inzicht in te
krijgen stel je open vragen aan de patiënt om hen actief te laten denken over datgene wat zij
belangrijk vinden. Het oplossen van het probleem is dus niet het voornaamste doel, wat wel
erg belangrijk is in dit type gesprek is dat je het samen voert met de patiënt en dat je hen
actief betrekt. In feite help en ondersteun je hen bij het behouden en misschien zelfs wel
verkrijgen van een stukje zelfmanagement.
Zelfmanagement staat voor het maken van eigen keuzes en het voeren van regie over
invulling van deze keuzes. Iedereen krijgt in het leven te maken met keuzes. Deze variëren
dan van eenvoudige tot meer complex. Neem de keuze om minstens 2 keer per week te
gaan hardlopen. Wanneer je deze keuze maakt is het ook nog van belang dat je deze kunt
volhouden. Dit is vaak moeilijker, omdat je hier vaak spreekt van het aanpassen van gedrag.
Als verpleegkundige voer je deze gesprekken met patiënten en help je ze met het maken van
keuzes, bijvoorbeeld om een bepaalde bewustwording te laten ontstaan wat hierna het
gedrag positief kan beïnvloeden.
Echter, gedrag verander je niet snel en het is, zoals hierboven ook al beschreven, lastig om
een bepaald soort gedrag vol te houden. Wanneer iemand het besef heeft dat een bepaald
soort gedrag voor hun belangrijk is wil dit nog niet meteen zeggen dat ze het ook gaan doen
of uitvoeren. Dus iets willen bereiken is nog niet meteen het doen en al zeker niet het
volhouden. Als verpleegkundige kun je patiënten hiermee ondersteunen door de patiënt zelf
aan het denken te zetten. Hieronder volgen een aantal manieren en modellen die
ondersteunend zijn.
Het ASE-determinantenmodel stelt dat het veranderen van gedrag neer komt op
verschillende factoren, namelijk: attitude, sociale invloed en eigen effectiviteit. Door al deze
onderstaande begrippen mee te nemen ben je als verpleegkundige beter in staat bepaalde
keuzemogelijkheden in kaart te brengen voor de patiënt.
Attitude staat voor de kijk en het gedrag van iemand op een bepaald probleem. Kenmerkend
is hoe iemand het probleem beleefd. De attitude wordt gevormd door een combinatie van
gedrag en kan dus zowel positief als negatief zijn. Het is bepalend voor het behalen van het
daadwerkelijke resultaat. Wanneer iemand niet gemotiveerd is een probleem aan te pakken
zal het ook nooit behaald worden. Het is belangrijk dat iemand dus een positieve kijk heeft
op het aanpakken van een probleem, omdat anders de motivatie niet ontstaat.
De sociale invloed staat voor de personen om de patiënt heen. Zij kunnen zowel motiverend
en demotiverend werken voor de patiënt. Ook valt hierbinnen hoe de patiënt denkt dat
,zijn/haar sociale omgeving tegen hen aankijkt. Patiënten kunnen bijvoorbeeld een dilemma
hebben waar zij moeten kiezen tussen eigen gezondheid of sociale activiteiten met vrienden.
De sociale omgeving speelt hier dus automatisch een belangrijke rol. Wanneer de patiënt
zich niet gesteund voelt tot het maken van een keuze welke het probleem/dilemma oplost
zal dit hen tegenhouden de keuze te maken. Het is dus goed om inzicht te krijgen in de
sociale omgeving van de patiënt tijdens het voeren van dit gesprek.
De eigen effectiviteit beschrijft het vertrouwen van de patiënt zelf om het probleem aan te
pakken en daarmee het nieuwe gedrag ook daadwerkelijk te gaan uitvoeren. Wanneer
iemand niet in zichzelf gelooft zal het waarborgen van het nieuwe gedrag niet voor lange tijd
zijn. Wanneer je hierbinnen de attributies bespreekt ga je na of er bepaalde succesverhalen
zijn waar de patiënt positief op terugkijkt. Ook achterhaal je waardoor het destijds een
succes was. Mocht de patiënten minder succesverhalen hebben focus je op datgene
waardoor de succes niet zijn behaald. Wanneer je samen met de patiënt achterhaalt waar
het probleem ligt kun je het aanpakken.
De eigen effectiviteit heeft ook te maken met coping en de verschillende stijlen die
hieronder vallen. Coping is het omgaan met problematiek, de stijlen die hieronder vallen
variëren qua aanpak en mogelijke resultaten. Iemand kan bijvoorbeeld actief aan de slag
gaan met het probleem, steun zoeken bij anderen, het probleem vermijden en afwachten of
iemand zoekt afleiding. Tijdens het voeren van het gesprek kan het dus helpen om hier zicht
op te krijgen. Waardevol is ook als je belemmerende gedachten van de patiënt herkent
tijdens het voeren van het gesprek. Deze kun je bijvoorbeeld achterhalen door bepaalde
woorden zoals ‘altijd’ of ‘moeten’ te herkennen. Deze woorden vormen een negatieve
denkwijze over het probleem en kan het oplossen ervan daarmee ook belemmeren.
De bovenstaande begrippen vormen samen de bereidheid van de patiënt om iets aan te
pakken. Als verpleegkundige heb je de taak naar de patiënt te luisteren en jezelf open te
stellen voor de ander. De zelfmanagement van de patiënt stimuleer je verder door aan het
einde van het gesprek samen een beslissing te maken. Kenmerkend aan dit type gesprek is
dus dat je de regie ook voor een groot deel bij de patiënt neerlegt (van der Burgt, & Mol,
2020).
Voorbereiding
, Wat Vorige taken wegleggen en richten op de nieuwe patiënt
Hoe Dossier van de vorige patiënt sluiten.
Waarom Wanneer je nog bezig bent met de vorige patiënt blokkeer je een vorm van
effectieve communicatie, je hebt niet je volledige aandacht bij het gesprek.
De kans op het maken van fouten is groter wanneer je niet met je volledige
aandacht aan het werk bent.
Effect Het wegleggen van voorgaande taken maakt dat je volledig geconcentreerd
bent, waardoor je de patiënt de volledige aandacht kunt geven. De patiënt
voelt zich meer op zijn/haar gemak wanneer hij/zij merkt dat je het gesprek
serieus neemt.
Bron Silverman, Kurtz en Draper, (2014) Vaardig communiceren in de
gezondheidszorg (Derde druk).
Wat Ruimte inrichten
Hoe Stoelen in een hoek van elkaar wegzetten.
Waarom De patiënt kan even ‘ontsnappen’ van het oogcontact en heeft het gevoel
dat dit ook kan wanneer de stoelen meer in een hoek staan.
Effect Het roept minder gevoelens van intimidatie, competitie of blokkade op
waardoor de patiënt meer open staat voor het gesprek.
Bron Silverman, Kurtz en Draper, (2014) Vaardig communiceren in de
gezondheidszorg (Derde druk).
Wat Open stellen voor het gesprek
Hoe Ga neutraal het gesprek in met de patiënt tegenover je.
Waarom Gedachten en gevoelens over een patiënt (waarneming) kunnen ons
normale gedrag in de weg staan en onze communicatie blokkeren.
Effect We luisteren goed naar de persoon tegenover ons omdat we geen
vooroordeel hebben gevormd. Hierdoor missen we geen belangrijke
informatie.
Bron Silverman, Kurtz en Draper, (2014) Vaardig communiceren in de
gezondheidszorg (Derde druk).
Inleiding
Wat Eerste contact beginnen: jezelf voorstellen
Hoe De patiënt begroeten, jezelf voorstellen en uitleggen wie je bent en wat je
doet.
Waarom Onzekerheid over de zorgverlener en diens rol kan voor een patiënt
verontrustend zijn.
Effect Het voorkomt verwarring als je de patiënt duidelijk uitlegt wie je bent en
wat jouw rol is binnen het consult.
Bron Silverman, Kurtz en Draper, (2014) Vaardig communiceren in de
gezondheidszorg (Derde druk).
Wat Eerste contact: naam van de patiënt vragen
Hoe Vraag de patiënt zijn/haar naam. Wanneer je een moeilijke achternaam
