Inhoud: Functionele biologie van de Planten, Fungi en Protisten
I. ALGEMENE ASPECTEN VAN TAXONOMIE
A. Inleiding en motivatie ......................................................................................................................... 3
B. Definities ............................................................................................................................................. 3
C. Nomenclatuur ..................................................................................................................................... 5
D. Taxonomische criteria – fylogenie – homoplasie ............................................................................... 9
1. Inleiding (HB H11)............................................................................................................................ 9
2. Soortsbegrip .................................................................................................................................... 9
3. Taxonomische criteria - bronnen van informatie .......................................................................... 10
A. types van gegevens ................................................................................................................... 10
b. Bronnen van informatie ............................................................................................................ 14
E. Besluit ................................................................................................................................................ 17
II. INDELING EN EVOLUTIE VAN DE BEHANDELDE DOMEINEN EN RIJKEN -PLAATS VAN DE
FOTOSYNTHETISCHE EN HETEROTROFE PROTISTEN, FUNGI EN PLANTEN
A. Inleiding ............................................................................................................................................. 18
B. Indeling domeinen en rijken -plaats fotosynthetische en heterotrofe protisten, fungi en planten
Courante, verouderde termen en alternatieve namen......................................................................... 21
C. Oorsprong landplanten -evolutionaire trends tot bedektzadige ...................................................... 22
III. FOTOSYNTHETISCHE PROTISTEN (‘ALGAE -WIEREN’)
A. Inleiding ............................................................................................................................................. 38
B. Taxonomie en nomenclatuur ............................................................................................................ 40
C. Enkele voorbeelden........................................................................................................................... 44
1. Klasse Bacillariophyceae (cyclus Cyclotella sp.) ............................................................................ 44
2. Klasse Phaeophyceae (cyclus Laminaria sp.) ................................................................................. 51
3. groene wieren (cyclus Chlamydomonas sp. door zelfstudie) ........................................................ 56
IV. HETEROTROFE PROTISTEN
A. Algemene inleiding............................................................................................................................ 57
B. Taxonomie en nomenclatuur van heterotrofe protisten .................................................................. 57
C. Fylum Oomycota ............................................................................................................................... 59
1. Fylum Oomycota (Cyclus Saprolegnia parasitica).......................................................................... 59
Pythium ultimum ............................................................................................................................... 64
,V. FUNGI –ZWAMMEN
A. Inleiding ............................................................................................................................................. 66
B. Taxonomie en nomenclatuur ............................................................................................................ 70
C. Enkele voorbeelden........................................................................................................................... 71
1. chytridiomyceten (cyclus Allomyces sp.)....................................................................................... 71
2. Groep zygomycetencyclus ............................................................................................................. 75
3. fylum Glomeromycota................................................................................................................... 80
4. fylum Ascomycota ......................................................................................................................... 84
4.1. subfylum Saccharomycotina .................................................................................................. 84
4.2. subfylum Taphrinomycotina................................................................................................... 90
4.3. subfylum Pezizomycotina ....................................................................................................... 91
5. fylum Basidiomycota ................................................................................................................... 102
5.1. subfylum Agaricomycotina ................................................................................................... 105
5.2. subfylum Pucciniomycotina.................................................................................................. 111
5.3. subfylum Ustilaginomycotina ............................................................................................... 119
6. vormtaxon deuteromyceten (zg. «fungi imperfecti») ‘cyclus’ Fusarium oxysporum ................. 120
VI. LICHENES –KORSTMOSSEN
A. Inleiding (vb. Xanthoria parietina) .................................................................................................. 123
B. Taxonomie en nomenclatuur (vb. Caloplaca saxicola, Lobaria verrucosa) (N.B.: geen soorten!) .. 123
C. Morfologie, voortplanting en ecologie............................................................................................ 124
4. Ecologie -ecologische en economische rol .................................................................................. 127
,I. ALGEMENE ASPECTEN VAN TAXONOMIE
A. Inleiding en motivatie
B. Definities
Linnaeus
- Schreef: “Species plantarum” in de 18de eeuw, specifieker in
1753
o Verantwoordelijk voor het indelen van organismen in
categorieën van enkele 1000-den planten en 1000-den
dieren.
o Een artificieel systeem
o Het systematisch indelen van het leven door hem
bekend
o De benaming gebruiken we absoluut niet meer
o De manier van indelen gebruiken wij nu nog
o 18de Eeuw → wist niets van de evolutietheorie
▪ 1859 “the origin of species” Darwin
▪ 1953 de beschrijving van de structuur van DNA
- Hij wilde zich verdiepen in de geneeskunde door planten te bestuderen doe je aan farmacie
en dus ook aan de genezing van mensen
o Keek naar de huwelijken van planten
o Openbare huwelijken – waar de bloemen zichtbaar waren
▪ Meeldraden (mannelijk; bewegelijker en kleiner)
▪ Stampers (vrouwelijk; vaste grote vrucht)
▪ Taxonomie ook a.d.h.v. het aantal meeldraden
- L. zegt dus dat bloemen tweeslachtig zijn
- Was heel beperkt (t.o.v. vandaag)
- Stuurde zijn leerlingen naar de uithoeken van de wereld (niet alle leerlingen zijn er goed
vanaf gekomen)
Nu beschreven soorten planten
- ± 300 000/ 400 000
- Biomassa van deze planeet is merendeels planten
o Planten zijn hier heel belangrijk
o Planten vaak de energetische motoren van het ecosysteem (behalve in de zee, daar
zijn er andere organismen)
Vernieuwing in de manier van indelen
- Natuurlijk systeem
o Gelijke kenmerken samen groeperen
, o Kans was groot dat ze ‘samen geschapen’ waren
- Komst fylogenetische systeem
o 20ste eeuw: kennis + gebruik DNA
o Goedkoper en sneller om dingen te onderzoeken op basis van DNA vanaf de jaren 90
o Fylogenetische indeling klopt niet → veel dingen moeten worden herzien
Bedektzadigen Angiosperm Phylogeny Group
- Domineren op dit moment de planeet en ook het dieet (direct en indirect)
- APG IV 2016 (4de generatie)
o Informele groep wetenschappers wereldwijd die de taxonomie herzien dmv DNA-
basis om te kijken hoe de indelingen anders zouden kunnen zijn. Romeinse 4 omdat
het begonnen is in de vorige eeuw.
o ~ales (ordes van families)
o Onleerbaar (gaat nog veranderingen door)
▪ Wel bepaalde groepen kennen
- Artificieel systeem → natuurlijke systemen
I. ALGEMENE ASPECTEN VAN TAXONOMIE
A. Inleiding en motivatie ......................................................................................................................... 3
B. Definities ............................................................................................................................................. 3
C. Nomenclatuur ..................................................................................................................................... 5
D. Taxonomische criteria – fylogenie – homoplasie ............................................................................... 9
1. Inleiding (HB H11)............................................................................................................................ 9
2. Soortsbegrip .................................................................................................................................... 9
3. Taxonomische criteria - bronnen van informatie .......................................................................... 10
A. types van gegevens ................................................................................................................... 10
b. Bronnen van informatie ............................................................................................................ 14
E. Besluit ................................................................................................................................................ 17
II. INDELING EN EVOLUTIE VAN DE BEHANDELDE DOMEINEN EN RIJKEN -PLAATS VAN DE
FOTOSYNTHETISCHE EN HETEROTROFE PROTISTEN, FUNGI EN PLANTEN
A. Inleiding ............................................................................................................................................. 18
B. Indeling domeinen en rijken -plaats fotosynthetische en heterotrofe protisten, fungi en planten
Courante, verouderde termen en alternatieve namen......................................................................... 21
C. Oorsprong landplanten -evolutionaire trends tot bedektzadige ...................................................... 22
III. FOTOSYNTHETISCHE PROTISTEN (‘ALGAE -WIEREN’)
A. Inleiding ............................................................................................................................................. 38
B. Taxonomie en nomenclatuur ............................................................................................................ 40
C. Enkele voorbeelden........................................................................................................................... 44
1. Klasse Bacillariophyceae (cyclus Cyclotella sp.) ............................................................................ 44
2. Klasse Phaeophyceae (cyclus Laminaria sp.) ................................................................................. 51
3. groene wieren (cyclus Chlamydomonas sp. door zelfstudie) ........................................................ 56
IV. HETEROTROFE PROTISTEN
A. Algemene inleiding............................................................................................................................ 57
B. Taxonomie en nomenclatuur van heterotrofe protisten .................................................................. 57
C. Fylum Oomycota ............................................................................................................................... 59
1. Fylum Oomycota (Cyclus Saprolegnia parasitica).......................................................................... 59
Pythium ultimum ............................................................................................................................... 64
,V. FUNGI –ZWAMMEN
A. Inleiding ............................................................................................................................................. 66
B. Taxonomie en nomenclatuur ............................................................................................................ 70
C. Enkele voorbeelden........................................................................................................................... 71
1. chytridiomyceten (cyclus Allomyces sp.)....................................................................................... 71
2. Groep zygomycetencyclus ............................................................................................................. 75
3. fylum Glomeromycota................................................................................................................... 80
4. fylum Ascomycota ......................................................................................................................... 84
4.1. subfylum Saccharomycotina .................................................................................................. 84
4.2. subfylum Taphrinomycotina................................................................................................... 90
4.3. subfylum Pezizomycotina ....................................................................................................... 91
5. fylum Basidiomycota ................................................................................................................... 102
5.1. subfylum Agaricomycotina ................................................................................................... 105
5.2. subfylum Pucciniomycotina.................................................................................................. 111
5.3. subfylum Ustilaginomycotina ............................................................................................... 119
6. vormtaxon deuteromyceten (zg. «fungi imperfecti») ‘cyclus’ Fusarium oxysporum ................. 120
VI. LICHENES –KORSTMOSSEN
A. Inleiding (vb. Xanthoria parietina) .................................................................................................. 123
B. Taxonomie en nomenclatuur (vb. Caloplaca saxicola, Lobaria verrucosa) (N.B.: geen soorten!) .. 123
C. Morfologie, voortplanting en ecologie............................................................................................ 124
4. Ecologie -ecologische en economische rol .................................................................................. 127
,I. ALGEMENE ASPECTEN VAN TAXONOMIE
A. Inleiding en motivatie
B. Definities
Linnaeus
- Schreef: “Species plantarum” in de 18de eeuw, specifieker in
1753
o Verantwoordelijk voor het indelen van organismen in
categorieën van enkele 1000-den planten en 1000-den
dieren.
o Een artificieel systeem
o Het systematisch indelen van het leven door hem
bekend
o De benaming gebruiken we absoluut niet meer
o De manier van indelen gebruiken wij nu nog
o 18de Eeuw → wist niets van de evolutietheorie
▪ 1859 “the origin of species” Darwin
▪ 1953 de beschrijving van de structuur van DNA
- Hij wilde zich verdiepen in de geneeskunde door planten te bestuderen doe je aan farmacie
en dus ook aan de genezing van mensen
o Keek naar de huwelijken van planten
o Openbare huwelijken – waar de bloemen zichtbaar waren
▪ Meeldraden (mannelijk; bewegelijker en kleiner)
▪ Stampers (vrouwelijk; vaste grote vrucht)
▪ Taxonomie ook a.d.h.v. het aantal meeldraden
- L. zegt dus dat bloemen tweeslachtig zijn
- Was heel beperkt (t.o.v. vandaag)
- Stuurde zijn leerlingen naar de uithoeken van de wereld (niet alle leerlingen zijn er goed
vanaf gekomen)
Nu beschreven soorten planten
- ± 300 000/ 400 000
- Biomassa van deze planeet is merendeels planten
o Planten zijn hier heel belangrijk
o Planten vaak de energetische motoren van het ecosysteem (behalve in de zee, daar
zijn er andere organismen)
Vernieuwing in de manier van indelen
- Natuurlijk systeem
o Gelijke kenmerken samen groeperen
, o Kans was groot dat ze ‘samen geschapen’ waren
- Komst fylogenetische systeem
o 20ste eeuw: kennis + gebruik DNA
o Goedkoper en sneller om dingen te onderzoeken op basis van DNA vanaf de jaren 90
o Fylogenetische indeling klopt niet → veel dingen moeten worden herzien
Bedektzadigen Angiosperm Phylogeny Group
- Domineren op dit moment de planeet en ook het dieet (direct en indirect)
- APG IV 2016 (4de generatie)
o Informele groep wetenschappers wereldwijd die de taxonomie herzien dmv DNA-
basis om te kijken hoe de indelingen anders zouden kunnen zijn. Romeinse 4 omdat
het begonnen is in de vorige eeuw.
o ~ales (ordes van families)
o Onleerbaar (gaat nog veranderingen door)
▪ Wel bepaalde groepen kennen
- Artificieel systeem → natuurlijke systemen
