Samenvatting geschiedenis havo 4

Geschiedenis
Kenmerkende Aspecten




- HAVO 4 -

,Inhoudsopgave
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
Hoofdstuk 1: Prehistorie ................................................... 4
KA1: De levenswijze van jager-verzamelaar ........................................................................ 4
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
KA2: Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen ............................................ 5
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
KA3: Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen ............................................ 6
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
Hoofdstuk 2: De Oudheid ................................................... 7
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
KA4: De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en
politiek in de Griekse stadstaat ............................................................................................. 7
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
KA5: De groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
Europa verspreidde .............................................................................................................. 8
KA6: De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur ......................................... 9
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
KA7: De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse en de Germaanse cultuur van
Noordwest-Europa ................................................................................................................ 9
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
KA8: De ontwikkeling van jodendom en christendom als de eerste monotheïsitsche
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
godsdiensten ...................................................................................................................... 10
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
Hoofdstuk 3: De middeleeuwen ........................................ 11
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
KA9: Ontstaan en verspreiding van de Islam ..................................................................... 11
KA10: De vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
door een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid 12
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
KA11: Het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur ........................................... 13
KA12: De verspreiding van het christendom in geheel europa .......................................... 14
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
Hoofdstuk 4: De tijd van Steden en Staten ....................... 15
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
KA13: De opkomst van de handel en ambacht legde de basis voor het herleven van een
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
agrarisch-urbane samenleving ........................................................................................... 15
KA:14: de opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
steden ................................................................................................................................. 16
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
KA15: Het begin van staatsvorming en centralisatie .......................................................... 17
KA16: Het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel de
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
geestelijke macht het primaat behoorde te hebben ............................................................ 19
——————————————————————————
X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X-X
KA17: De expansie van de christelijke wereld, onder andere in de vorm van kruistochten 20

Hoofdstuk 5: De tijd van ontdekkingsreizigers en
hervormers ..................................................................... 21
KA18: Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een
nieuwe wetenschappelijke belangstelling ........................................................................... 21
KA19: De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid ....................... 22
KA20: Het begin van de Europese expansie overzee ........................................................ 23
KA21: De protestantse reformatie had splitsing van de christelijke kerk tot gevolg ........... 24
KA22: Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse
staat .................................................................................................................................... 25
Overzicht Nederlandse opstand: ........................................................................................ 27

Hoofdstuk 6: De tijd van Regenten en Vorsten ................. 28
KA23: Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een
wereldeconomie.................................................................................................................. 28
KA24: De bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel
opzicht van de Nederlanden ............................................................................................... 28

2 Enrico Leonardo Bosters

, KA25: Het streven van vorsen naar absolute macht .......................................................... 29
KA26: De wetenschappelijke revolutie ............................................................................... 30

Hoofdstuk 7: De tijd van Pruiken en Revoluties ................ 31
KA27: Rationeel optimisme en 'verlicht denken' werd toegepast op alle terreinen van de
samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen ............................. 31
KA28: Het voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op
eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme) ........................................ 33
KA29: De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over
grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap ............................................................. 35
Amerikaanse revolutie ............................................................................................................ 35
Franse revolutie...................................................................................................................... 36
Bataafse revolutie................................................................................................................... 39
KA30: Uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën
en de daarmee verbonden trans-Atlantische slavenhandel en de opkomst van het
abolitionisme ....................................................................................................................... 40

Hoofdstuk 8 .................................................................... 42




3 Enrico Leonardo Bosters

, KA:14: de opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende
zelfstandigheid van steden
• Geef minimaal drie voorbeelden van stadsrechten
Þ Het recht om een eigen stadsmuur te bouwen
Þ Het recht op het heffen van tol
Þ Het recht op het maken van eigen wetten
Þ Het recht op een eigen bestuur en rechtspraak

Geef één oorzaak en twee gevolgen van stadsrechten

Oorzaak: het gaat economische goed met de steden en worden
belangrijk.

Gevolg: 1. Steden worden onafhankelijk van de adel
2. De steden moeten voor hun eigen bescherming zorgen
• Geef minimaal drie voorbeelden van burgerrechten en leg uit waarom het
burgerschap zo belangrijk was in de middeleeuwen
Þ 1. Je mocht, als burger, lid worden van de schutterij
2. Je mocht, als burger, lid worden van een gilde
3. Je mocht, als burger, jezelf verdedigen in de rechtbank

Þ Als je geen burger was, mocht je geen lid worden van een gilde. Een gilde was
belangrijk voor het beoefenen van een ambacht in de stad. Was je geen lid, mocht je
niet werken. Dus had je binnen de stad geen werk.

Burgerrecht kon je kopen: 1 jaar en 1 dag in een stad wonen. Je was burger als jij en je
ouders in een stad waren geboren.
• Leg zo de functie van gilden zo volledig mogelijk uit
Þ Een gilde regelde de beroepsopleiding, kwaliteit van producten, prijs van producten,
zorgde voor de werkloze, bejaarde en invalide/zieke leden. En regelde de begrafenis
voor gestorven leden en ondersteunden de weduwen.

• Leg uit welke politieke en rechterlijke functies schepenen hadden
Þ Een schepen was iemand in het bestuur van de stad en was onderdeel
Van de rechtbank. De schepenen maakte wetten en spraken recht.