Hoorcollege week 5 Rechtswetenschap en waardeoordelen
1. Programma Vandaag
1. Praktische zaken
2. Terugblik
3. Waardeoordelen in onderzoek (bijv. in de vorm van aanbevelingen; is dat wel verantwoord?)
Scepticisme van Mackie en Kelsen
4. Voorbeelden:
verkeersslachtoffers (Bijlsma),
getuigenverhoor Cliteur (Wilders casus)
2. Terugblik
• Centrale vraag van deze cursus: hoe doe je op een verantwoorde manier onderzoek?
• Juridisch dogmatisch: literatuuronderzoek, rechtsvinding
• Rechtsvergelijking: functionele methode
• Empirisch-juridisch onderzoek: interviews
• Belangrijk: als je onderzoek doet, zorg dat je een mooi onderzoeksdesign hebt, en schep hier
ook over op in je inleiding
3. Normatief/ethisch onderzoek
• Impliciet aan bod gekomen: normatief/ethisch onderzoek (week 1 verplichte excuses, week 4
verkeersovertredingen)
• Hoe kun je op een verantwoorde manier een aanbeveling doen? Wat voor eisen zou
daarbij moeten gelden? In dit college wordt daar expliciet op ingegaan.
• Kan over waarden wel wetenschappelijke uitspraken gedaan worden?
• Nee: logisch empiristen (ook: Husa)
Logisch empiristen zijn van mening dat over ethiek geen normatieve uitspraken
gedaan kunnen worden. Logisch empiristen gaan uit van waarneming en die
proberen op basis van die waarneming algemene wetten op het spoor te komen. De
notie die hierbij hoort is inductie. Je probeert op basis van een aantal waarnemingen
een algemene wet af te leiden. Het probleem volgens de logisch empiristen is dat
ethiek niet op waarnemingen berust. Ethiek kan je niet waarnemen. Logisch
empiristen komen tot een hele andere conclusie over ethiek: een ethische uitspraak
is niet meer dan een uiting van een emotie. Logisch empiristen vinden dat je over
waarden dus geen wetenschappelijke uitspraken kan doen.
, • Scepticisme: John Mackie en Hans Kelsen
• Niet onomstreden; vgl natuurrecht
John Mackie
• J.L. Mackie, 1917-1981, Australische filosoof; Ethics: Inventing Right and Wrong (1977)
Mackie – claim van objectiviteit
• In ons dagelijkse taalspel ligt een claim van objectiviteit besloten als het gaat om ethiek. Dus
als we ethische uitspraken doen… als je die taal gaat analyseren dan zie je dat het heel vaak
in een objectieve stijl wordt gebracht. Dus als we zeggen dat moorden slecht is, dan
bedoelen we niet dat dat onze persoonlijke privéopvatting is en dat je daar anders over kunt
denken.. nee, we bedoelen dat echt wat krachtiger dan dat. Objectiviteit is het idee dat op
het moment dat we een ethische uitspraak doen dat dat niet alleen maar een uitdrukking is
van een persoonlijke voorkeur maar dat dat iets meer is dan dat. Het is niet alleen mijn
persoonlijke voorkeur dat je een andere niet besteelt, maar dat dat een objectief gegeven is
en sterker is dan een persoonlijke voorkeur.
• Filosofen door de eeuwen heen zien ethiek ook als een objectieve aangelegenheid (Plato,
Kant, Sidgwick, etc)
• Voorbeelden:
• Toeslagenaffaire
Als we daarop reflecteren zullen we daar geneigd over zijn om dat in hele duidelijke
termen te veroordelen.
• Stierengevechten
Velen van ons hebben een vrij stevige negatieve opvatting over. Het feit dat we dat
zo kunnen zeggen dat is een andere attitude dan ja wij kijken er zo tegen aan maar
andere mensen kunnen er anders tegenaan kijken en dat is ook prima. Nee, we
hebben daar echt een negatieve opvatting over.
Bertrand Russell
• “Certainly there seems to be something more. Suppose, for example, that some one were to
advocate the introduction of bullfighting in this country. In opposing the proposal, I should
feel, not only that I was expressing my desires, but that my desires in the matter are right,
whatever that may mean. As a matter of argument, I can, I think, show that I am not guilty of
any logical inconsistency in holding to the above interpretation of ethics and at the same time
expressing strong ethical preferences. But in feeling I am not satisfied.”
1. Programma Vandaag
1. Praktische zaken
2. Terugblik
3. Waardeoordelen in onderzoek (bijv. in de vorm van aanbevelingen; is dat wel verantwoord?)
Scepticisme van Mackie en Kelsen
4. Voorbeelden:
verkeersslachtoffers (Bijlsma),
getuigenverhoor Cliteur (Wilders casus)
2. Terugblik
• Centrale vraag van deze cursus: hoe doe je op een verantwoorde manier onderzoek?
• Juridisch dogmatisch: literatuuronderzoek, rechtsvinding
• Rechtsvergelijking: functionele methode
• Empirisch-juridisch onderzoek: interviews
• Belangrijk: als je onderzoek doet, zorg dat je een mooi onderzoeksdesign hebt, en schep hier
ook over op in je inleiding
3. Normatief/ethisch onderzoek
• Impliciet aan bod gekomen: normatief/ethisch onderzoek (week 1 verplichte excuses, week 4
verkeersovertredingen)
• Hoe kun je op een verantwoorde manier een aanbeveling doen? Wat voor eisen zou
daarbij moeten gelden? In dit college wordt daar expliciet op ingegaan.
• Kan over waarden wel wetenschappelijke uitspraken gedaan worden?
• Nee: logisch empiristen (ook: Husa)
Logisch empiristen zijn van mening dat over ethiek geen normatieve uitspraken
gedaan kunnen worden. Logisch empiristen gaan uit van waarneming en die
proberen op basis van die waarneming algemene wetten op het spoor te komen. De
notie die hierbij hoort is inductie. Je probeert op basis van een aantal waarnemingen
een algemene wet af te leiden. Het probleem volgens de logisch empiristen is dat
ethiek niet op waarnemingen berust. Ethiek kan je niet waarnemen. Logisch
empiristen komen tot een hele andere conclusie over ethiek: een ethische uitspraak
is niet meer dan een uiting van een emotie. Logisch empiristen vinden dat je over
waarden dus geen wetenschappelijke uitspraken kan doen.
, • Scepticisme: John Mackie en Hans Kelsen
• Niet onomstreden; vgl natuurrecht
John Mackie
• J.L. Mackie, 1917-1981, Australische filosoof; Ethics: Inventing Right and Wrong (1977)
Mackie – claim van objectiviteit
• In ons dagelijkse taalspel ligt een claim van objectiviteit besloten als het gaat om ethiek. Dus
als we ethische uitspraken doen… als je die taal gaat analyseren dan zie je dat het heel vaak
in een objectieve stijl wordt gebracht. Dus als we zeggen dat moorden slecht is, dan
bedoelen we niet dat dat onze persoonlijke privéopvatting is en dat je daar anders over kunt
denken.. nee, we bedoelen dat echt wat krachtiger dan dat. Objectiviteit is het idee dat op
het moment dat we een ethische uitspraak doen dat dat niet alleen maar een uitdrukking is
van een persoonlijke voorkeur maar dat dat iets meer is dan dat. Het is niet alleen mijn
persoonlijke voorkeur dat je een andere niet besteelt, maar dat dat een objectief gegeven is
en sterker is dan een persoonlijke voorkeur.
• Filosofen door de eeuwen heen zien ethiek ook als een objectieve aangelegenheid (Plato,
Kant, Sidgwick, etc)
• Voorbeelden:
• Toeslagenaffaire
Als we daarop reflecteren zullen we daar geneigd over zijn om dat in hele duidelijke
termen te veroordelen.
• Stierengevechten
Velen van ons hebben een vrij stevige negatieve opvatting over. Het feit dat we dat
zo kunnen zeggen dat is een andere attitude dan ja wij kijken er zo tegen aan maar
andere mensen kunnen er anders tegenaan kijken en dat is ook prima. Nee, we
hebben daar echt een negatieve opvatting over.
Bertrand Russell
• “Certainly there seems to be something more. Suppose, for example, that some one were to
advocate the introduction of bullfighting in this country. In opposing the proposal, I should
feel, not only that I was expressing my desires, but that my desires in the matter are right,
whatever that may mean. As a matter of argument, I can, I think, show that I am not guilty of
any logical inconsistency in holding to the above interpretation of ethics and at the same time
expressing strong ethical preferences. But in feeling I am not satisfied.”
