socia
SOCIALE PSYCHOLOGIE
Hogeschool Gent, Academiejaar 20-21
Merel Vanhove
Sociale Psychologie M.Vanhove 0
,INHOUDSTAFEL
Sociale cognities ...................................................................................................................................................... 6
inleiding ............................................................................................................................................................... 6
Schema’s ............................................................................................................................................................. 6
omschrijving .................................................................................................................................................... 6
kenmerken ...................................................................................................................................................... 7
Configureren ....................................................................................................................................................... 9
opvallende kenmerken.................................................................................................................................. 10
primacy effect ............................................................................................................................................... 10
Configuratiemodel Asch ................................................................................................................................ 10
impliciete persoonlijkheidtheorie ................................................................................................................. 10
Persoonsperceptie ............................................................................................................................................ 11
Priming .............................................................................................................................................................. 12
onderzoeksresultaten? ................................................................................................................................. 12
soorten priming ......................................................................................................................................... 12
referentie-index ............................................................................................................................................ 12
Dissonantie........................................................................................................................................................ 13
dollarexperiment ........................................................................................................................................... 13
verslaving en verdwazing .............................................................................................................................. 14
endowment-effect ........................................................................................................................................ 14
Het negatieve .................................................................................................................................................... 15
aversie voor verlies ....................................................................................................................................... 15
cognitie en effect .......................................................................................................................................... 16
negativitietseffect ......................................................................................................................................... 16
attributie ............................................................................................................................................................... 14
inleiding ............................................................................................................................................................. 14
criteria ............................................................................................................................................................... 14
intern/extern ................................................................................................................................................. 14
stabiel/instabiel............................................................................................................................................. 14
controleerbaar/oncontroleerbaar ................................................................................................................ 15
globaal/specifiek ........................................................................................................................................... 15
attributietheorieën ........................................................................................................................................... 15
zelfwaarneming (Bem) .................................................................................................................................. 15
corresponderende inferentietheorie (Jones en Davis) ................................................................................. 16
kelley’s covariatiemodel (Kelley) ................................................................................................................... 16
tweestappenmodel (Gilbert) ......................................................................................................................... 17
Sociale psychologie M.Vanhove 1
, motivatie ........................................................................................................................................................... 17
vertekeningen ................................................................................................................................................... 18
zelfbeeld en self-serving bias ........................................................................................................................ 18
beperkte ratonaliteit en heuristieken ........................................................................................................... 18
valse-consensuseffect ................................................................................................................................... 18
basisfrequentievalstrk en tegenfeitelijk denken ........................................................................................... 19
fundamentele attributiefout ......................................................................................................................... 19
actor-observator ........................................................................................................................................... 19
zelfvervullende voorspelling --- self-fulfilling prophecy ................................................................................ 19
sociale beïnvloeding .............................................................................................................................................. 20
inleiding ............................................................................................................................................................. 20
conformisme of meederheidsinvloed ............................................................................................................... 20
sherif en het autokinetisch effect ................................................................................................................. 20
Jacobs en Campbell en het verdwijnen van de beïnvloedingsbron .............................................................. 20
Festinger en de socialevergelijkingstheorie .................................................................................................. 21
lijnenexperiment van Asch ............................................................................................................................ 21
informatieve en normatieve beïnvloeding .................................................................................................... 22
beïnvloedende factoren ................................................................................................................................ 22
innovatie of minderheidsinvloed ...................................................................................................................... 23
Moscovici en kleurendia’s ............................................................................................................................. 23
Asch vs Moscovici ...................................................................................................................................... 24
beïnvloedende factoren ................................................................................................................................ 24
gehoorzaamheid en autoriteit .......................................................................................................................... 24
Milgram en elktroshocks ............................................................................................................................... 25
beïnvloedende factoren ................................................................................................................................ 25
waarom gehoorzamen? ................................................................................................................................ 26
sociale facilitatie en belemmering .................................................................................................................... 26
dominante responsen ................................................................................................................................... 26
evaluatie verwachten .................................................................................................................................... 26
aandachtsverdeling ....................................................................................................................................... 26
sociaal meeliften ............................................................................................................................................... 26
suckereffect ................................................................................................................................................... 26
Ringelman-effect ........................................................................................................................................... 27
ongelijkheidaversie ....................................................................................................................................... 27
counteren ...................................................................................................................................................... 27
gevolgen van exerpeimenten ............................................................................................................................ 27
hulpverlenen ......................................................................................................................................................... 28
Sociale psychologie M.Vanhove 2
, altruïsme? ......................................................................................................................................................... 28
verwantschap .................................................................................................................................................... 28
inclusive fitness ............................................................................................................................................. 28
wederkerig altruïsme ........................................................................................................................................ 29
dieren ............................................................................................................................................................ 29
kosten-bateanalyse ....................................................................................................................................... 29
ultimatum game ............................................................................................................................................ 29
prisoner’s game ............................................................................................................................................. 30
emoties ......................................................................................................................................................... 30
oplossing ....................................................................................................................................................... 30
empathie ........................................................................................................................................................... 31
stappenmodel ................................................................................................................................................... 31
opmerken ...................................................................................................................................................... 31
interpreteren ................................................................................................................................................. 31
verantwoordelijkheid nemen ........................................................................................................................ 31
hoe ................................................................................................................................................................ 31
actie ondernemen ......................................................................................................................................... 32
beïnvloedende factoren .................................................................................................................................... 32
situationele factoren ..................................................................................................................................... 32
persoonlijke factoren .................................................................................................................................... 32
interpersoonlijke factoren ............................................................................................................................ 32
in groep ................................................................................................................................................................. 33
sociale catergorisatie ........................................................................................................................................ 33
in/outgroup ................................................................................................................................................... 33
accentuation effect ........................................................................................................................................... 33
assumed similarity effect .................................................................................................................................. 34
minimal group-paradigma ............................................................................................................................. 34
outgroup homogeneity effect ........................................................................................................................... 34
de-individuatie .............................................................................................................................................. 34
ontmoeten .................................................................................................................................................... 35
absraction-based vs instance-based ............................................................................................................. 35
homogene minderheid .................................................................................................................................. 35
ingroup-favoritisme-effect ................................................................................................................................ 36
verklaringen .................................................................................................................................................. 36
valkuilen vermijden ........................................................................................................................................... 37
groupthink ......................................................................................................................................................... 37
kenmerken/ oorzaken ................................................................................................................................... 37
Sociale psychologie M.Vanhove 3
, ontoereikende informatiegaring en slechte besluitvorming .................................................................... 37
unanimiteit en harmonie .......................................................................................................................... 37
abilene-paradox ........................................................................................................................................ 37
onderlinge druk en schijngedrag ............................................................................................................... 37
leidinggevenden zijn sturend .................................................................................................................... 37
onkwetsbaarheid....................................................................................................................................... 38
moreel verval ............................................................................................................................................ 38
imitatie ...................................................................................................................................................... 38
vatbaarder ................................................................................................................................................. 38
defensieve vermijding ............................................................................................................................... 38
waar en wanneer .......................................................................................................................................... 38
oplossingen ................................................................................................................................................... 38
polarisatie.......................................................................................................................................................... 39
stereotypen ........................................................................................................................................................... 40
inleiding ............................................................................................................................................................. 40
kenmerken ........................................................................................................................................................ 40
benaderingen .................................................................................................................................................... 41
coercion-theorie ............................................................................................................................................ 41
realistische-conflicttheorie ........................................................................................................................... 41
robbers Cave-eperiment ............................................................................................................................... 42
Jane Elliot ...................................................................................................................................................... 42
Stanford Gevangenisexperiment .................................................................................................................. 42
sociaalcognitieve benadering ........................................................................................................................ 42
sociale-identiteitstheorie en socialisatie ....................................................................................................... 42
invloed............................................................................................................................................................... 43
stereotypedreiging ........................................................................................................................................ 43
contacthypothese ......................................................................................................................................... 43
Blaming the victim ........................................................................................................................................ 44
leedvermaak .............................................................................................................................................. 44
illusoire correlaties ........................................................................................................................................ 44
anti-stereotypering ........................................................................................................................................... 45
plegers (stereotyp beeld over anderen hebben) .......................................................................................... 45
slachtoffers .................................................................................................................................................... 45
stereotypes en de maatschappij ....................................................................................................................... 45
attitudes ................................................................................................................................................................ 46
inleiding ............................................................................................................................................................. 46
soorten .............................................................................................................................................................. 46
Sociale psychologie M.Vanhove 4
, kenmerken ........................................................................................................................................................ 46
meten ................................................................................................................................................................ 47
gedrag ............................................................................................................................................................... 48
veranderen ........................................................................................................................................................ 48
twee wegen voor overreding ........................................................................................................................ 48
bron ............................................................................................................................................................... 50
boodschap ..................................................................................................................................................... 50
ontvanger ...................................................................................................................................................... 51
Sociale psychologie M.Vanhove 5
,SOCIALE COGNITIES
INLEIDING
Sociale cognitie =
- Processen waarbij we informatie
o Verwerven/ opslaan
o Integreren/ organiseren
o Interpreteren
- Over mensen
o Anderen (sociale perceptie) → hoe je kijkt naar anderen, hoe ik denk dat anderen over
mensen denken
o Over jezelf (zelfperceptie)
We zijn niet passief, we gaan actief met informatie aan de slag om beeld te vormen van de ander
België, 1992: Wet op de Verwerking van de Persoonsgegevens → we doen dit verwerken ook met onze sociale
cognities
➔ Verwerken betreft elke activiteit die persoonsgegevens verricht
Zelfbeeld is vervlochten met beeld dat we hebben van ander → ander bepalen mee je zelfbeeld
Verwerken van (nieuwe) informatie is afhankelijk van de context
SCHEMA’S
Jean Piaget: mentale structuren liggen aan de basis van ons handelen → gestructureerde
functioneringspatronen
Vroegste schema’s: aangeboren reflecties
➔ Worden onder invloed van assimilatie en accommodatie complexer en meer op elkaar afgestemd
na verloop van tijd hebben schema’s ook betrekking tot mentale processen → onderbouwen handelen EN
denken
sociale cognitie steunt op schema’s → verschillende vormen en functies sturen ons sociaal gedrag (correct en
fout)
OMSCHRIJVING
- Cognitieve structuur
- Waarin eerder verworven kennis
- Over een stimulus of concept
o Over personen, opvattingen, fysieke daden, feiten, … → bvb schematische voorstelling van
een buschauffeur
o Kenmerken
o Relaties tussen die kenmerken
- Is gepresenteerd
Sociale schema’s: geheel van eigenschappen en gedragingen die men karakteristiek acht voor de leden van
deze categorie
Belangrijk schema mens: zelfschema → dimensies waarmee je jezelf beschrijft
Sociale psychologie M.Vanhove 6
,Voorbeelden van schema’s:
Prototype: schema dat ontstaat doordat we uit een reeks personen die meest relevante kenmerken distilleren
- ‘gemiddelde’ en vage grenzen
- Meest typische → geen enkele zal precies samenvallen met prototype
- Abstracte representatie van de centrale tendensen van de leden van een bepaalde categorie
- Cognities-psychologisch geconstrueerd (stereotypes bepaald door sociale, contextuele realiteit)
- Voorbeelden:
o Student, autobestuurder BMW, alwetende arts, CEO, …
Script: schema voor het verloop van gebeurtenissen in een bepaalde situatie
- Voorspelt opeenvolging van acties
- Sturen op persoonsbeoordeling (nauwelijks informatief)
- Gedrag niet conform aan script krijgt grotere diagnostische waarde
o Bv iemand die altijd dronken rijdt, belt plots een taxi om naar huis gebracht te worden
- Voorbeelden:
o Begrafenis, nacht in Overpoort, online les, taken, de eettafel, coronaregels, brand, …
KENMERKEN
Schema’s associatief verbonden in netwerken
Linken tussen schema’s kunnen verschillen in sterkte en kunnen van (ir)rationele of emotionele aard zijn
- Gestalt
o Organisatie is belangrijk kenmerk
o Circulariteit
- Top-down (dingen beïnvloedt vanuit sociale schema’s) of theory-driven (komt vanuit theorie)
processing → a-priori-kennis bepaald onze perceptie en interpretative
o <-> bottom-up, data-driven : vertrekken vanuit ruwe feiten die uiteindelijk worden gekleurd
door schema’s → roepen bv verwachtingen op
o Cognitief gegenereerde kennis toets binnenkomende informatie af en geeft betekenis
o Bv buitenland: man in blauw uniform → politie
o Handig als we op zoek zijn naar patronen in omgeving
- Sturen persoonsperceptie
o Bv waar we aandacht aan besteden bij de ander en welke interpretatie we aan gedragingen
geven
o Vooral aandacht aan persoonskenmerken die passen binnen het al geactiveerd schema, niet
passende informatie voorbijgaan
Sociale psychologie M.Vanhove 7
, - Beïnvloeden de herinnering
o Experiment:
▪ Proefpersonen lang verhaal over jonge vrouw, met zowel extraverte als introverte
kenmerken
• 2 dagen later:
o Groep 1: beoordelen geschiktheid beroep vastgoedmakelaar
(extravert) → geactiveerd schema extravert: vooral extraverte
kenmerken herinneren
o Groep 2: beoordeling geschiktheid beroep bibliothecaris (introvert)
→ geactiveerd schema introvert: vooral introverte kenmerken
herinneren
o Vrouw eigenlijk geschikt voor beide beroepen
• Vorm van priming (zie later)
- Prescriptief
➔ Attitudes kunnen voortvloeien uit schema’s: bieden een beeld hoe iets moet/ kan zijn en stuurt
ons gedrag → wat afwijkt vaak negatief beoordeeld
o Wanneer feiten afwijken van wat we op basis van schema verwachten
o Mens zijn zoeken naar oorzaken die schema in stand houden, attributies
o Informatie consistent schema beter onthouden
o … ook tegenstrijdige informatie aan schema kan beter herinnerd worden → meer aandacht,
beter ingeprent
o Need for cognition (opzoek naar informatie die niet past) <-> need for certainty (opzoek naar
informatie die schema bevestigt)
- Toegankelijker naarmate
o Vaker opgeroepen
o Recenter opgeroepen (zie priming)
- Door schema’s vlugger informatie verwerken
o Ruimte vrij voor andere gedachten
o Experiment:
▪ Proefpersonen gevraagd impressie te geven van persoon op basis van aantal
trekken, beoordelen op aantal dimensies en terwijl luisteren naar informatie over
Indonesië en meerkeuzetest
• Controleconditie: persoon krijgt naam
• Experimentele conditie: skinhead
o Betere score op meerkeuzetest → meer plaats voor andere info
- Label (niet altijd werkelijkheid)
o Mensen construeren vaak obv wat ze waarnemen en ervaren eigen sociale werkelijkheid →
vaak onbewust
o Bv bij eerste keer ontmoeten van iemand kan het zijn dat je al een aversie hebt voor deze
persoon
o Men gaat terug op vroege ervaringen, veelal niet duidelijk welke
o Vullen sociale werkelijkheid in en aan mbv kennis uit geheugen
Sociale psychologie M.Vanhove 8
SOCIALE PSYCHOLOGIE
Hogeschool Gent, Academiejaar 20-21
Merel Vanhove
Sociale Psychologie M.Vanhove 0
,INHOUDSTAFEL
Sociale cognities ...................................................................................................................................................... 6
inleiding ............................................................................................................................................................... 6
Schema’s ............................................................................................................................................................. 6
omschrijving .................................................................................................................................................... 6
kenmerken ...................................................................................................................................................... 7
Configureren ....................................................................................................................................................... 9
opvallende kenmerken.................................................................................................................................. 10
primacy effect ............................................................................................................................................... 10
Configuratiemodel Asch ................................................................................................................................ 10
impliciete persoonlijkheidtheorie ................................................................................................................. 10
Persoonsperceptie ............................................................................................................................................ 11
Priming .............................................................................................................................................................. 12
onderzoeksresultaten? ................................................................................................................................. 12
soorten priming ......................................................................................................................................... 12
referentie-index ............................................................................................................................................ 12
Dissonantie........................................................................................................................................................ 13
dollarexperiment ........................................................................................................................................... 13
verslaving en verdwazing .............................................................................................................................. 14
endowment-effect ........................................................................................................................................ 14
Het negatieve .................................................................................................................................................... 15
aversie voor verlies ....................................................................................................................................... 15
cognitie en effect .......................................................................................................................................... 16
negativitietseffect ......................................................................................................................................... 16
attributie ............................................................................................................................................................... 14
inleiding ............................................................................................................................................................. 14
criteria ............................................................................................................................................................... 14
intern/extern ................................................................................................................................................. 14
stabiel/instabiel............................................................................................................................................. 14
controleerbaar/oncontroleerbaar ................................................................................................................ 15
globaal/specifiek ........................................................................................................................................... 15
attributietheorieën ........................................................................................................................................... 15
zelfwaarneming (Bem) .................................................................................................................................. 15
corresponderende inferentietheorie (Jones en Davis) ................................................................................. 16
kelley’s covariatiemodel (Kelley) ................................................................................................................... 16
tweestappenmodel (Gilbert) ......................................................................................................................... 17
Sociale psychologie M.Vanhove 1
, motivatie ........................................................................................................................................................... 17
vertekeningen ................................................................................................................................................... 18
zelfbeeld en self-serving bias ........................................................................................................................ 18
beperkte ratonaliteit en heuristieken ........................................................................................................... 18
valse-consensuseffect ................................................................................................................................... 18
basisfrequentievalstrk en tegenfeitelijk denken ........................................................................................... 19
fundamentele attributiefout ......................................................................................................................... 19
actor-observator ........................................................................................................................................... 19
zelfvervullende voorspelling --- self-fulfilling prophecy ................................................................................ 19
sociale beïnvloeding .............................................................................................................................................. 20
inleiding ............................................................................................................................................................. 20
conformisme of meederheidsinvloed ............................................................................................................... 20
sherif en het autokinetisch effect ................................................................................................................. 20
Jacobs en Campbell en het verdwijnen van de beïnvloedingsbron .............................................................. 20
Festinger en de socialevergelijkingstheorie .................................................................................................. 21
lijnenexperiment van Asch ............................................................................................................................ 21
informatieve en normatieve beïnvloeding .................................................................................................... 22
beïnvloedende factoren ................................................................................................................................ 22
innovatie of minderheidsinvloed ...................................................................................................................... 23
Moscovici en kleurendia’s ............................................................................................................................. 23
Asch vs Moscovici ...................................................................................................................................... 24
beïnvloedende factoren ................................................................................................................................ 24
gehoorzaamheid en autoriteit .......................................................................................................................... 24
Milgram en elktroshocks ............................................................................................................................... 25
beïnvloedende factoren ................................................................................................................................ 25
waarom gehoorzamen? ................................................................................................................................ 26
sociale facilitatie en belemmering .................................................................................................................... 26
dominante responsen ................................................................................................................................... 26
evaluatie verwachten .................................................................................................................................... 26
aandachtsverdeling ....................................................................................................................................... 26
sociaal meeliften ............................................................................................................................................... 26
suckereffect ................................................................................................................................................... 26
Ringelman-effect ........................................................................................................................................... 27
ongelijkheidaversie ....................................................................................................................................... 27
counteren ...................................................................................................................................................... 27
gevolgen van exerpeimenten ............................................................................................................................ 27
hulpverlenen ......................................................................................................................................................... 28
Sociale psychologie M.Vanhove 2
, altruïsme? ......................................................................................................................................................... 28
verwantschap .................................................................................................................................................... 28
inclusive fitness ............................................................................................................................................. 28
wederkerig altruïsme ........................................................................................................................................ 29
dieren ............................................................................................................................................................ 29
kosten-bateanalyse ....................................................................................................................................... 29
ultimatum game ............................................................................................................................................ 29
prisoner’s game ............................................................................................................................................. 30
emoties ......................................................................................................................................................... 30
oplossing ....................................................................................................................................................... 30
empathie ........................................................................................................................................................... 31
stappenmodel ................................................................................................................................................... 31
opmerken ...................................................................................................................................................... 31
interpreteren ................................................................................................................................................. 31
verantwoordelijkheid nemen ........................................................................................................................ 31
hoe ................................................................................................................................................................ 31
actie ondernemen ......................................................................................................................................... 32
beïnvloedende factoren .................................................................................................................................... 32
situationele factoren ..................................................................................................................................... 32
persoonlijke factoren .................................................................................................................................... 32
interpersoonlijke factoren ............................................................................................................................ 32
in groep ................................................................................................................................................................. 33
sociale catergorisatie ........................................................................................................................................ 33
in/outgroup ................................................................................................................................................... 33
accentuation effect ........................................................................................................................................... 33
assumed similarity effect .................................................................................................................................. 34
minimal group-paradigma ............................................................................................................................. 34
outgroup homogeneity effect ........................................................................................................................... 34
de-individuatie .............................................................................................................................................. 34
ontmoeten .................................................................................................................................................... 35
absraction-based vs instance-based ............................................................................................................. 35
homogene minderheid .................................................................................................................................. 35
ingroup-favoritisme-effect ................................................................................................................................ 36
verklaringen .................................................................................................................................................. 36
valkuilen vermijden ........................................................................................................................................... 37
groupthink ......................................................................................................................................................... 37
kenmerken/ oorzaken ................................................................................................................................... 37
Sociale psychologie M.Vanhove 3
, ontoereikende informatiegaring en slechte besluitvorming .................................................................... 37
unanimiteit en harmonie .......................................................................................................................... 37
abilene-paradox ........................................................................................................................................ 37
onderlinge druk en schijngedrag ............................................................................................................... 37
leidinggevenden zijn sturend .................................................................................................................... 37
onkwetsbaarheid....................................................................................................................................... 38
moreel verval ............................................................................................................................................ 38
imitatie ...................................................................................................................................................... 38
vatbaarder ................................................................................................................................................. 38
defensieve vermijding ............................................................................................................................... 38
waar en wanneer .......................................................................................................................................... 38
oplossingen ................................................................................................................................................... 38
polarisatie.......................................................................................................................................................... 39
stereotypen ........................................................................................................................................................... 40
inleiding ............................................................................................................................................................. 40
kenmerken ........................................................................................................................................................ 40
benaderingen .................................................................................................................................................... 41
coercion-theorie ............................................................................................................................................ 41
realistische-conflicttheorie ........................................................................................................................... 41
robbers Cave-eperiment ............................................................................................................................... 42
Jane Elliot ...................................................................................................................................................... 42
Stanford Gevangenisexperiment .................................................................................................................. 42
sociaalcognitieve benadering ........................................................................................................................ 42
sociale-identiteitstheorie en socialisatie ....................................................................................................... 42
invloed............................................................................................................................................................... 43
stereotypedreiging ........................................................................................................................................ 43
contacthypothese ......................................................................................................................................... 43
Blaming the victim ........................................................................................................................................ 44
leedvermaak .............................................................................................................................................. 44
illusoire correlaties ........................................................................................................................................ 44
anti-stereotypering ........................................................................................................................................... 45
plegers (stereotyp beeld over anderen hebben) .......................................................................................... 45
slachtoffers .................................................................................................................................................... 45
stereotypes en de maatschappij ....................................................................................................................... 45
attitudes ................................................................................................................................................................ 46
inleiding ............................................................................................................................................................. 46
soorten .............................................................................................................................................................. 46
Sociale psychologie M.Vanhove 4
, kenmerken ........................................................................................................................................................ 46
meten ................................................................................................................................................................ 47
gedrag ............................................................................................................................................................... 48
veranderen ........................................................................................................................................................ 48
twee wegen voor overreding ........................................................................................................................ 48
bron ............................................................................................................................................................... 50
boodschap ..................................................................................................................................................... 50
ontvanger ...................................................................................................................................................... 51
Sociale psychologie M.Vanhove 5
,SOCIALE COGNITIES
INLEIDING
Sociale cognitie =
- Processen waarbij we informatie
o Verwerven/ opslaan
o Integreren/ organiseren
o Interpreteren
- Over mensen
o Anderen (sociale perceptie) → hoe je kijkt naar anderen, hoe ik denk dat anderen over
mensen denken
o Over jezelf (zelfperceptie)
We zijn niet passief, we gaan actief met informatie aan de slag om beeld te vormen van de ander
België, 1992: Wet op de Verwerking van de Persoonsgegevens → we doen dit verwerken ook met onze sociale
cognities
➔ Verwerken betreft elke activiteit die persoonsgegevens verricht
Zelfbeeld is vervlochten met beeld dat we hebben van ander → ander bepalen mee je zelfbeeld
Verwerken van (nieuwe) informatie is afhankelijk van de context
SCHEMA’S
Jean Piaget: mentale structuren liggen aan de basis van ons handelen → gestructureerde
functioneringspatronen
Vroegste schema’s: aangeboren reflecties
➔ Worden onder invloed van assimilatie en accommodatie complexer en meer op elkaar afgestemd
na verloop van tijd hebben schema’s ook betrekking tot mentale processen → onderbouwen handelen EN
denken
sociale cognitie steunt op schema’s → verschillende vormen en functies sturen ons sociaal gedrag (correct en
fout)
OMSCHRIJVING
- Cognitieve structuur
- Waarin eerder verworven kennis
- Over een stimulus of concept
o Over personen, opvattingen, fysieke daden, feiten, … → bvb schematische voorstelling van
een buschauffeur
o Kenmerken
o Relaties tussen die kenmerken
- Is gepresenteerd
Sociale schema’s: geheel van eigenschappen en gedragingen die men karakteristiek acht voor de leden van
deze categorie
Belangrijk schema mens: zelfschema → dimensies waarmee je jezelf beschrijft
Sociale psychologie M.Vanhove 6
,Voorbeelden van schema’s:
Prototype: schema dat ontstaat doordat we uit een reeks personen die meest relevante kenmerken distilleren
- ‘gemiddelde’ en vage grenzen
- Meest typische → geen enkele zal precies samenvallen met prototype
- Abstracte representatie van de centrale tendensen van de leden van een bepaalde categorie
- Cognities-psychologisch geconstrueerd (stereotypes bepaald door sociale, contextuele realiteit)
- Voorbeelden:
o Student, autobestuurder BMW, alwetende arts, CEO, …
Script: schema voor het verloop van gebeurtenissen in een bepaalde situatie
- Voorspelt opeenvolging van acties
- Sturen op persoonsbeoordeling (nauwelijks informatief)
- Gedrag niet conform aan script krijgt grotere diagnostische waarde
o Bv iemand die altijd dronken rijdt, belt plots een taxi om naar huis gebracht te worden
- Voorbeelden:
o Begrafenis, nacht in Overpoort, online les, taken, de eettafel, coronaregels, brand, …
KENMERKEN
Schema’s associatief verbonden in netwerken
Linken tussen schema’s kunnen verschillen in sterkte en kunnen van (ir)rationele of emotionele aard zijn
- Gestalt
o Organisatie is belangrijk kenmerk
o Circulariteit
- Top-down (dingen beïnvloedt vanuit sociale schema’s) of theory-driven (komt vanuit theorie)
processing → a-priori-kennis bepaald onze perceptie en interpretative
o <-> bottom-up, data-driven : vertrekken vanuit ruwe feiten die uiteindelijk worden gekleurd
door schema’s → roepen bv verwachtingen op
o Cognitief gegenereerde kennis toets binnenkomende informatie af en geeft betekenis
o Bv buitenland: man in blauw uniform → politie
o Handig als we op zoek zijn naar patronen in omgeving
- Sturen persoonsperceptie
o Bv waar we aandacht aan besteden bij de ander en welke interpretatie we aan gedragingen
geven
o Vooral aandacht aan persoonskenmerken die passen binnen het al geactiveerd schema, niet
passende informatie voorbijgaan
Sociale psychologie M.Vanhove 7
, - Beïnvloeden de herinnering
o Experiment:
▪ Proefpersonen lang verhaal over jonge vrouw, met zowel extraverte als introverte
kenmerken
• 2 dagen later:
o Groep 1: beoordelen geschiktheid beroep vastgoedmakelaar
(extravert) → geactiveerd schema extravert: vooral extraverte
kenmerken herinneren
o Groep 2: beoordeling geschiktheid beroep bibliothecaris (introvert)
→ geactiveerd schema introvert: vooral introverte kenmerken
herinneren
o Vrouw eigenlijk geschikt voor beide beroepen
• Vorm van priming (zie later)
- Prescriptief
➔ Attitudes kunnen voortvloeien uit schema’s: bieden een beeld hoe iets moet/ kan zijn en stuurt
ons gedrag → wat afwijkt vaak negatief beoordeeld
o Wanneer feiten afwijken van wat we op basis van schema verwachten
o Mens zijn zoeken naar oorzaken die schema in stand houden, attributies
o Informatie consistent schema beter onthouden
o … ook tegenstrijdige informatie aan schema kan beter herinnerd worden → meer aandacht,
beter ingeprent
o Need for cognition (opzoek naar informatie die niet past) <-> need for certainty (opzoek naar
informatie die schema bevestigt)
- Toegankelijker naarmate
o Vaker opgeroepen
o Recenter opgeroepen (zie priming)
- Door schema’s vlugger informatie verwerken
o Ruimte vrij voor andere gedachten
o Experiment:
▪ Proefpersonen gevraagd impressie te geven van persoon op basis van aantal
trekken, beoordelen op aantal dimensies en terwijl luisteren naar informatie over
Indonesië en meerkeuzetest
• Controleconditie: persoon krijgt naam
• Experimentele conditie: skinhead
o Betere score op meerkeuzetest → meer plaats voor andere info
- Label (niet altijd werkelijkheid)
o Mensen construeren vaak obv wat ze waarnemen en ervaren eigen sociale werkelijkheid →
vaak onbewust
o Bv bij eerste keer ontmoeten van iemand kan het zijn dat je al een aversie hebt voor deze
persoon
o Men gaat terug op vroege ervaringen, veelal niet duidelijk welke
o Vullen sociale werkelijkheid in en aan mbv kennis uit geheugen
Sociale psychologie M.Vanhove 8
