Natuurkunde samenvatting hoofdstuk straling

Hoofdstuk 5 Straling en gezondheid

5.1 Röntgenstraling en radioactieve stoffen

Ontdekking
 Wilhelm Röntgen: als elektronen op een metalen plaatje botsen komt er een
vreemde straling. Deze straling maakte een afbeelding van zijn hand op een
fotografische plaat. De stralen gaan door zacht weefsel, maar niet door
botten doordat botten een dichter oppervlak hebben.
 Antoine Becquerel: ontdekte radioactieve stoffen in de natuur. Dat zijn
stoffen die uit zichzelf straling uitzenden.
 Pierre en Marie Curie: doen verder onderzoek. Straling verandert niet als je
de temperatuur of de druk verandert of als je de stoffen verandert door een
chemische reactie.

Twee groepen radioactieve bronnen:
1. natuurlijke bronnen: zon, sterren, bouwmaterialen, natuurlijke gesteentes;
2. kunstmatige bronnen: bestralingsapparatuur, kernwapens, kerncentrales.

Verschillende soorten straling
Er zijn twee soorten ladingen: positief en negatief. Zelfde ladingen stoten elkaar
af en verschillende ladingen gaan naar elkaar toe. Radioactieve straling heeft
ook een elektrische lading.
De drie soorten straling:
1. α-straling:
 deeltjes met een positieve lading;
 deeltjes met een relatief grote massa → grootste ioniserend vermogen;
 deeltjes bewegen met een snelheid van miljoenen m/s;
 kleinste doordringend vermogen van de drie soorten → je kunt de
straling tegenhouden door een vel papier.
2. β-straling:
 deeltjes (elektronen) met een negatieve lading;
 kleinere massa dan α-deeltjes → iets minder ioniserend vermogen dan α-
deeltjes (maar wel meer dan γ-straling);
 variëren in snelheid van enkele m/s tot miljoenen m/s;
 iets groter doordringend vermogen dan α-straling (maar minder dan γ-
straling) → je kunt de straling tegenhouden door een aluminium plaat
van 1 cm dik.
3. γ-straling:
 geen massadeeltjes → heeft laagste ioniserend vermogen;
1

,  bezit ook geen lading (niet positief of negatief);
 vergelijk UV-straling of röntgenstraling;
 heeft hoogste doordringend vermogen → kan overal doorheen, maar je
kunt het tegenhouden door lood van 5 cm dik.

Een radioactieve bron is elektrisch geladen na het uitzenden van straling.
Gewreven voorwerpen trekken elkaar aan of stoten elkaar af wat betekent dat ze
elektrisch geladen zijn en kunnen een elektrische kracht op elkaar uitoefenen. Je
hebt negatieve en positieve ladingen. Gelijksoortige stoten elkaar af
verschillende trekken elkaar aan.

Meten van straling
Radioactieve straling is onzichtbaar. Meetinstrumenten nodig om straling waar
te nemen.
Meetinstrumenten:
1. Fotografische plaat die van kleur verandert als er straling op het oppervlak
valt. Je kunt alleen aantal deeltjes van de straling zichtbaar maken. Je weet
niet welke straling het is.
2. Wilsonvat: laat het spoor zien dat deeltjes achter laten (vergelijk met
condensstrepen van een vliegtuig). Aan het spoor kun je zien om welke soort
straling het gaat. Bij α-straling is er een kort spoort en bij γ-straling een lang
spoor.
3. Geigerteller: telt deeltjes als ze door het venster van een meetbuis naar
binnen gaan. Meetbuis is gevuld met een speciaal gas. Door straling laten
elektronen los van de gasmoleculen. Deze elektronen zie je als een
stroompje dat door de buis loopt. Je kunt het aantal stralingsdeeltjes meten,
maar niet het soort straling




2