Evidence Based Practice
Introductiecollege: Het wat en hoe van EBP in cijfers................................................................................................................................................................ 2
Evidence based tandheelkunde boek..................................................................................................................................................................................................2
Het wat en hoe.............................................................................................................................................................................................................................................2
Evidence based tandheelkunde boek..................................................................................................................................................................................................4
Aantal personen percentages en proporties.......................................................................................................................................................................4
Online artikel...........................................................................................................................................................................................................................................................6
De pico vraag.................................................................................................................................................................................................................................................6
College............................................................................................................................................................................................................................................................................ 8
Het wat en hoe van ebp in cijfers...............................................................................................................................................................................................8
Onbegeleide bijeenkomsten..................................................................................................................................................................................................................................9
Evidence based tandheelkunde boek..................................................................................................................................................................................................9
Metingen bij mensen.............................................................................................................................................................................................................................. 9
Casus................................................................................................................................................................................................................................................................................ 11
Klinische en pico vragen.....................................................................................................................................................................................................................11
Kennisclips................................................................................................................................................................................................................................................................ 14
Metingen bij mensen............................................................................................................................................................................................................................ 14
Begeleide bijeenkomst: Werkcollege Metingen bij mensen.................................................................................................................................................. 16
College...........................................................................................................................................................................................................................................................................16
Metingen bij mensen............................................................................................................................................................................................................................ 16
Begeleide bijeenkomst: Vergelijken van groepen en het vaststellen van effectiviteit.................................................................................18
Evidence based tandheelkunde boek................................................................................................................................................................................................18
Groepen vergelijken en verbanden bestuderen............................................................................................................................................................. 18
Evidence based tandheelkunde boek................................................................................................................................................................................................21
Vaststellen van de effectiviteit van behandelingen................................................................................................................................................. 21
College......................................................................................................................................................................................................................................................................... 25
Vergelijken van groepen verbanden..................................................................................................................................................................................... 25
Begeleide bijeenkomst: Risico’s en oorzaken van ziekten.......................................................................................................................................................27
Evidence based tandheelkunde boek.............................................................................................................................................................................................. 27
Achterhalen van risicofactoren en oorzaken van ziekten..................................................................................................................................27
College.........................................................................................................................................................................................................................................................................30
Risico's en oorzaken van ziekten............................................................................................................................................................................................... 30
Onbegeleide bijeenkomst: Het opsporen van ziekten................................................................................................................................................................33
Evidence based tandheelkunde boek............................................................................................................................................................................................... 33
Het opsporen van ziekten.................................................................................................................................................................................................................33
Begeleide bijeenkomst: Werkcollege het opsporen van ziekten........................................................................................................................................35
Kennisclips............................................................................................................................................................................................................................................................... 35
Screening en diagnostische test...................................................................................................................................................................................................35
Kennisclips............................................................................................................................................................................................................................................................... 36
Screening en diagnostische test...................................................................................................................................................................................................36
College..........................................................................................................................................................................................................................................................................37
Het opsporen van ziekten.................................................................................................................................................................................................................37
Opzet van onderzoek en bewijs.....................................................................................................................................................................................................................39
Evidence based tandheelkunde boek...............................................................................................................................................................................................39
Onderzoeksopzet.......................................................................................................................................................................................................................................39
Evidence based tandheelkunde boek...............................................................................................................................................................................................43
Alle bewijsmateriaal overzien.....................................................................................................................................................................................................43
College.........................................................................................................................................................................................................................................................................46
Opzet van onderzoek en bewijs.................................................................................................................................................................................................46
Onbegeleid bijeenkomst: Thuisopdracht 3..........................................................................................................................................................................................48
Kennisclips...............................................................................................................................................................................................................................................................48
Semi-advanced search for evidence........................................................................................................................................................................................48
, Introductiecollege: Het wat en hoe van EBP in cijfers
Evidence based tandheelkunde boek
Het wat en hoe
wat is evidence based practice
● integratie en interpretatie van bewijs uit onderzoek
● nieuwe ontwikkelingen
● persoonlijke ervaring
● bad practice
○ effectief maar niet algemeen gebruikt
○ niet effectief maar toch toegepast
waarom is evidence based tandheelkunde nodig evidence based tandheelkunde in de praktijk
● op de hoogte van best practice ● na een behandeling
● door middel van artikelen lezen ● vanwege vraag van patiënt
● rekening houden met natuurlijke verschillen ● uit interesse van tandarts
1. formuleer de vraag
● zoekacties vallen onder de volgende soorten onderzoek
○ klinisch beloop en de prognose van mondziekten
○ identificatie van oorzaken of risicofactoren van mondziekten
○ detectie en diagnostiek van mondziekte
○ preventie van mondziekten
○ evaluatie van behandelingen van mondziekten
voorbeeld 1: een vrouw met artritis vraagt voorbeeld 2: een moeder vraagt of ze voorbeeld 3: patiënt met aangeboren
of een elektrische tandenborstel beter te haar 3 jarige kind met een verhoogd hartafwijking heeft verhoogde risico
gebruiken is. cariësrisico fluoride supplementen kan bacteriële endocarditis, hij moet een endo
mogelijke vragen: welke technieken zijn geven of niet. en extractie, tandarts twijfelt of hij
er, welke borstel is effectiever, zijn er mogelijke vragen: wat is de reden voor antibioticaprofylaxe moet.
verschillen in de soort borstels. het gebruik van fluoride voor preventie, mogelijke vragen: welke hart afwijking,
welke manieren zijn er voor toedienen, wat is de incidentie, hoe hoog is de risico,
welke alternatieven zijn er, wat zijn de welke richtlijnen zijn er, wat is de
bijwerkingen. effectiviteit, wat zijn de voor en nadelen.
2. zoek de informatie
● observationeel onderzoek (niet-experimenteel)
○ cross-sectioneel onderzoek
○ cohortonderzoek
○ patiënt-controleonderzoek
● interventieonderzoek
○ klinisch effectonderzoek (gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek)
● overzichtsonderzoek
○ systematische review al of niet met meta-analyse
○ verhalend (narratief) literatuuroverzicht
,3. interpreteer de uitkomsten
● fundamentele overwegingen
○ de grootte van het effect van een behandeling
○ representeert het een werkelijk effect of betreft het een toevallige bevinding
○ zouden we soortgelijke resultaten zien bij een andere groep
● uitkomstmaat: de maat voor het effect van een behandeling
● definitieve uitkomstmaten: resultaatmetingen met een directe klinische relevantie voor de patiënt
○ pijn, tanduitval, esthetiek, kwaliteit van leven in relatie tot de mondgezondheid, DMFT getal
● surrogaat uitkomstmaten: hebben geen duidelijke directe betekenis voor de patiënt
○ parodontitis, pocket diepte, mate van aanhechtingsverlies, plaque, tandsteen
○ objectief meetbare grootheden die vrijwel direct zijn vast te stellen
4. breng de bevindingen in praktijk
● definieer het klinische probleem
● formuleer duidelijke vragen, stel de relevante uitkomstmaat vast
● zoek naar wetenschappelijke literatuur
○ negeer irrelevante artikelen
● interpreteer de relevante artikelen
● bepaal wat de juiste maatregelen zijn, mede obv de meest solide en toepasbare resultaten
, Evidence based tandheelkunde boek
Aantal personen percentages en proporties
file:///Users/milu/Downloads/4800756.pdf
wat is het doel van het onderzoek
● doel: meestal vermeld in de titel, aan het begin en aan het einde van de inleiding
● doel onderzoek: een beschrijving geven van het percentage tandheelkunde studenten aan universiteiten
● in het VK in 1998 dat rookt, drinkt en softdrugs gebruikt
○ resultaatmeting: het bepalen of de student een roker is of een niet roker
hoe is het onderzoek uitgevoerd
● prevalentieonderzoek: dwarsdoorsnede onderzoek (cross sectioneel)
○ eenvoudige onderzoek in de vorm van een enquête
○ proefpersonen naar eigenschappen, gewoonten of meningen gevraagd
● een willekeurige steekproef heeft eerst een steekproefkader nodig
○ een lijst van alle studenten aan alle tandheelkundige faculteiten
● aselecte steekproef: elke persoon heeft een even grote kans
○ niet waarschijnlijk dat kenmerken over of ondervertegenwoordigd zijn
wat zijn de belangrijkste resultaten
● belangrijk: welke specifiek van belang zijn met betrekking tot het doel
huidig rookgedrag alcohol druggebruik
● prevalentie roken onder ● prevalentie ● prevalentie
mannelijke 4-5e jaar: 21% gelegenheidsdrinker is cannabisgebruik is 55%
● prevalentie rokers is 15 / 55,6% onder mannen en
198 = 0,08 = 8% 58,5% onder vrouwen
vergelijken tussen groepen
● wanneer er verschillen tussen groepen zijn, kan prevalentie worden opgevat als een risico
● absolute risicoverschil: de numerieke beschrijving, het ene risico - het andere
● relatieve risico: door de verhouding van de 2 risico's te berekenen
○ vaak gebruikt in onderzoek naar oorzaken, preventie en behandeling
populatie prevalentie
● werkelijke of populatie prevalentie: schatting op basis van de gehele relevante populatie
● standaard fout (SE): de onzekerheid na een gedeelte van een populatie te nemen
○ in hoeverre je verwacht dat de prevalentie zal afwijken van werkelijke prevalentie
○ naarmate de onderzoeksgroep groter is, de standaardfout kleiner wordt
● met standaardfout kan je de betrouwbaarheidsinterval berekenen
● de factor 1,96 hangt samen met het 95% betrouwbaarheidsinterval
○ ondergrens: p - 1,96 x SE
○ bovengrens p + 1,96 x SE
voorbeeld 1: SE bij een prevalentie van 55% obv 198 studeren. SE ≈ 0,0536
gegevens: p = 0,55 en n = 198. voorbeeld 2: 95% bij een prevalentie van 55% obv 198 studeren.
gegevens: p = 0,55 en n = 198 en SE = 0,0354.
formule: 𝑆𝐸 = ( 𝑛
𝑃(1−𝑃|)
) formule: p ± 1,96 x SE
P(1 - P) = 0,55 x (1 - 0,55) = 0,247 95BI = 0,55 + 1,96 × 0,035 = 0,62
0,02475 95BI = 0,55 - 1,96 × 0,035 = 0,48
198
≈ 0,00125
95BI = 48 tot 62%
0, 00125 ≈ 0,03536
Introductiecollege: Het wat en hoe van EBP in cijfers................................................................................................................................................................ 2
Evidence based tandheelkunde boek..................................................................................................................................................................................................2
Het wat en hoe.............................................................................................................................................................................................................................................2
Evidence based tandheelkunde boek..................................................................................................................................................................................................4
Aantal personen percentages en proporties.......................................................................................................................................................................4
Online artikel...........................................................................................................................................................................................................................................................6
De pico vraag.................................................................................................................................................................................................................................................6
College............................................................................................................................................................................................................................................................................ 8
Het wat en hoe van ebp in cijfers...............................................................................................................................................................................................8
Onbegeleide bijeenkomsten..................................................................................................................................................................................................................................9
Evidence based tandheelkunde boek..................................................................................................................................................................................................9
Metingen bij mensen.............................................................................................................................................................................................................................. 9
Casus................................................................................................................................................................................................................................................................................ 11
Klinische en pico vragen.....................................................................................................................................................................................................................11
Kennisclips................................................................................................................................................................................................................................................................ 14
Metingen bij mensen............................................................................................................................................................................................................................ 14
Begeleide bijeenkomst: Werkcollege Metingen bij mensen.................................................................................................................................................. 16
College...........................................................................................................................................................................................................................................................................16
Metingen bij mensen............................................................................................................................................................................................................................ 16
Begeleide bijeenkomst: Vergelijken van groepen en het vaststellen van effectiviteit.................................................................................18
Evidence based tandheelkunde boek................................................................................................................................................................................................18
Groepen vergelijken en verbanden bestuderen............................................................................................................................................................. 18
Evidence based tandheelkunde boek................................................................................................................................................................................................21
Vaststellen van de effectiviteit van behandelingen................................................................................................................................................. 21
College......................................................................................................................................................................................................................................................................... 25
Vergelijken van groepen verbanden..................................................................................................................................................................................... 25
Begeleide bijeenkomst: Risico’s en oorzaken van ziekten.......................................................................................................................................................27
Evidence based tandheelkunde boek.............................................................................................................................................................................................. 27
Achterhalen van risicofactoren en oorzaken van ziekten..................................................................................................................................27
College.........................................................................................................................................................................................................................................................................30
Risico's en oorzaken van ziekten............................................................................................................................................................................................... 30
Onbegeleide bijeenkomst: Het opsporen van ziekten................................................................................................................................................................33
Evidence based tandheelkunde boek............................................................................................................................................................................................... 33
Het opsporen van ziekten.................................................................................................................................................................................................................33
Begeleide bijeenkomst: Werkcollege het opsporen van ziekten........................................................................................................................................35
Kennisclips............................................................................................................................................................................................................................................................... 35
Screening en diagnostische test...................................................................................................................................................................................................35
Kennisclips............................................................................................................................................................................................................................................................... 36
Screening en diagnostische test...................................................................................................................................................................................................36
College..........................................................................................................................................................................................................................................................................37
Het opsporen van ziekten.................................................................................................................................................................................................................37
Opzet van onderzoek en bewijs.....................................................................................................................................................................................................................39
Evidence based tandheelkunde boek...............................................................................................................................................................................................39
Onderzoeksopzet.......................................................................................................................................................................................................................................39
Evidence based tandheelkunde boek...............................................................................................................................................................................................43
Alle bewijsmateriaal overzien.....................................................................................................................................................................................................43
College.........................................................................................................................................................................................................................................................................46
Opzet van onderzoek en bewijs.................................................................................................................................................................................................46
Onbegeleid bijeenkomst: Thuisopdracht 3..........................................................................................................................................................................................48
Kennisclips...............................................................................................................................................................................................................................................................48
Semi-advanced search for evidence........................................................................................................................................................................................48
, Introductiecollege: Het wat en hoe van EBP in cijfers
Evidence based tandheelkunde boek
Het wat en hoe
wat is evidence based practice
● integratie en interpretatie van bewijs uit onderzoek
● nieuwe ontwikkelingen
● persoonlijke ervaring
● bad practice
○ effectief maar niet algemeen gebruikt
○ niet effectief maar toch toegepast
waarom is evidence based tandheelkunde nodig evidence based tandheelkunde in de praktijk
● op de hoogte van best practice ● na een behandeling
● door middel van artikelen lezen ● vanwege vraag van patiënt
● rekening houden met natuurlijke verschillen ● uit interesse van tandarts
1. formuleer de vraag
● zoekacties vallen onder de volgende soorten onderzoek
○ klinisch beloop en de prognose van mondziekten
○ identificatie van oorzaken of risicofactoren van mondziekten
○ detectie en diagnostiek van mondziekte
○ preventie van mondziekten
○ evaluatie van behandelingen van mondziekten
voorbeeld 1: een vrouw met artritis vraagt voorbeeld 2: een moeder vraagt of ze voorbeeld 3: patiënt met aangeboren
of een elektrische tandenborstel beter te haar 3 jarige kind met een verhoogd hartafwijking heeft verhoogde risico
gebruiken is. cariësrisico fluoride supplementen kan bacteriële endocarditis, hij moet een endo
mogelijke vragen: welke technieken zijn geven of niet. en extractie, tandarts twijfelt of hij
er, welke borstel is effectiever, zijn er mogelijke vragen: wat is de reden voor antibioticaprofylaxe moet.
verschillen in de soort borstels. het gebruik van fluoride voor preventie, mogelijke vragen: welke hart afwijking,
welke manieren zijn er voor toedienen, wat is de incidentie, hoe hoog is de risico,
welke alternatieven zijn er, wat zijn de welke richtlijnen zijn er, wat is de
bijwerkingen. effectiviteit, wat zijn de voor en nadelen.
2. zoek de informatie
● observationeel onderzoek (niet-experimenteel)
○ cross-sectioneel onderzoek
○ cohortonderzoek
○ patiënt-controleonderzoek
● interventieonderzoek
○ klinisch effectonderzoek (gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek)
● overzichtsonderzoek
○ systematische review al of niet met meta-analyse
○ verhalend (narratief) literatuuroverzicht
,3. interpreteer de uitkomsten
● fundamentele overwegingen
○ de grootte van het effect van een behandeling
○ representeert het een werkelijk effect of betreft het een toevallige bevinding
○ zouden we soortgelijke resultaten zien bij een andere groep
● uitkomstmaat: de maat voor het effect van een behandeling
● definitieve uitkomstmaten: resultaatmetingen met een directe klinische relevantie voor de patiënt
○ pijn, tanduitval, esthetiek, kwaliteit van leven in relatie tot de mondgezondheid, DMFT getal
● surrogaat uitkomstmaten: hebben geen duidelijke directe betekenis voor de patiënt
○ parodontitis, pocket diepte, mate van aanhechtingsverlies, plaque, tandsteen
○ objectief meetbare grootheden die vrijwel direct zijn vast te stellen
4. breng de bevindingen in praktijk
● definieer het klinische probleem
● formuleer duidelijke vragen, stel de relevante uitkomstmaat vast
● zoek naar wetenschappelijke literatuur
○ negeer irrelevante artikelen
● interpreteer de relevante artikelen
● bepaal wat de juiste maatregelen zijn, mede obv de meest solide en toepasbare resultaten
, Evidence based tandheelkunde boek
Aantal personen percentages en proporties
file:///Users/milu/Downloads/4800756.pdf
wat is het doel van het onderzoek
● doel: meestal vermeld in de titel, aan het begin en aan het einde van de inleiding
● doel onderzoek: een beschrijving geven van het percentage tandheelkunde studenten aan universiteiten
● in het VK in 1998 dat rookt, drinkt en softdrugs gebruikt
○ resultaatmeting: het bepalen of de student een roker is of een niet roker
hoe is het onderzoek uitgevoerd
● prevalentieonderzoek: dwarsdoorsnede onderzoek (cross sectioneel)
○ eenvoudige onderzoek in de vorm van een enquête
○ proefpersonen naar eigenschappen, gewoonten of meningen gevraagd
● een willekeurige steekproef heeft eerst een steekproefkader nodig
○ een lijst van alle studenten aan alle tandheelkundige faculteiten
● aselecte steekproef: elke persoon heeft een even grote kans
○ niet waarschijnlijk dat kenmerken over of ondervertegenwoordigd zijn
wat zijn de belangrijkste resultaten
● belangrijk: welke specifiek van belang zijn met betrekking tot het doel
huidig rookgedrag alcohol druggebruik
● prevalentie roken onder ● prevalentie ● prevalentie
mannelijke 4-5e jaar: 21% gelegenheidsdrinker is cannabisgebruik is 55%
● prevalentie rokers is 15 / 55,6% onder mannen en
198 = 0,08 = 8% 58,5% onder vrouwen
vergelijken tussen groepen
● wanneer er verschillen tussen groepen zijn, kan prevalentie worden opgevat als een risico
● absolute risicoverschil: de numerieke beschrijving, het ene risico - het andere
● relatieve risico: door de verhouding van de 2 risico's te berekenen
○ vaak gebruikt in onderzoek naar oorzaken, preventie en behandeling
populatie prevalentie
● werkelijke of populatie prevalentie: schatting op basis van de gehele relevante populatie
● standaard fout (SE): de onzekerheid na een gedeelte van een populatie te nemen
○ in hoeverre je verwacht dat de prevalentie zal afwijken van werkelijke prevalentie
○ naarmate de onderzoeksgroep groter is, de standaardfout kleiner wordt
● met standaardfout kan je de betrouwbaarheidsinterval berekenen
● de factor 1,96 hangt samen met het 95% betrouwbaarheidsinterval
○ ondergrens: p - 1,96 x SE
○ bovengrens p + 1,96 x SE
voorbeeld 1: SE bij een prevalentie van 55% obv 198 studeren. SE ≈ 0,0536
gegevens: p = 0,55 en n = 198. voorbeeld 2: 95% bij een prevalentie van 55% obv 198 studeren.
gegevens: p = 0,55 en n = 198 en SE = 0,0354.
formule: 𝑆𝐸 = ( 𝑛
𝑃(1−𝑃|)
) formule: p ± 1,96 x SE
P(1 - P) = 0,55 x (1 - 0,55) = 0,247 95BI = 0,55 + 1,96 × 0,035 = 0,62
0,02475 95BI = 0,55 - 1,96 × 0,035 = 0,48
198
≈ 0,00125
95BI = 48 tot 62%
0, 00125 ≈ 0,03536
