College 1: Goed handelen – inleiding
Voor professioneel handelen zijn drie kaders: het maatschappelijke kader, het professioneel kader en
het persoonlijk kader.
Maatschappelijk kader is de juridische context en bevat het jeugdrecht. Dit is een verzameling van
we@elijke kaders waar het InternaBonaal Verdrag van de Rechten van het Kind aan ten grondslag ligt.
Beroepscode ligt op de grens van recht en ethiek omdat het de discutabele normen en waarden
bepaalt maar ook de richtlijnen met een systemaBsch en we@elijk karakter. Zowel leden van de NVO
als masterpedagogen, geregistreerd in het Kwaliteitsregister Jeugd (verankerd in de jeugdwet),
moeten zich houden aan de code.
NVO leden staan voor het veilig opgroeien en een opBmale ontwikkeling van kinderen en jongeren en
doelmaBge zorg als extra ondersteuning nodig is.
DiscreBonaire ruimte: de beroepscode laat ruimte voor inzicht van de professional om zo tegemoet te
komen aan de professionele autonomie. Afwijken van de beroepscode mag dus, mits dit kan worden
verantwoord.
NormalisaBe is de definiëring van normen. NormaBeve ethiek zoekt naar rechtvaardiging van morele
normen. Waarden representeren voorstellingen van het goede, die terug te zien zijn in normen.
Normen maken duidelijk hoe men behoort te handelen.
ReflecBeve houding nodig om te voldoen aan de eis van integriteit, het is nodig om te kunnen
omgaan met morele dilemma’s en om het eigen handelen te bekijken en zichzelf af te vragen waarom
iemand de dingen doet zoals hij dat doet en of dat goed is.
Ethiek is een systemaBsche en kriBsche reflecBe op de moraal om te streven naar het antwoord op
de vraag wat goed handelen is. Ethiek is van oudsher onderdeel van de prakBsche filosofie en de
vraag naar het goede leven.
DescripBeve ethiek (bevat een historische en maatschappelijke context en is objecBverend),
normaBeve ethiek (prescripBef), meta-ethiek en toegepaste ethiek (voor een bepaald werkveld).
Visies voor hoe de ethiek om dient te gaan met de diversiteit aan morele oordelen: relaBvisme,
universalisme en pluralisme.
RelaBvisme gaat ervan uit dat het moreel oordeel kan verschillen per individu. Het individueel moreel
relaBvisme en cultureel moreel relaBvisme. Nadeel is dat morele onverschilligheid kan ontstaan; alles
wat gebeurt kan volgens een moreel goed zijn. Ook is de waarde toleranBe niet algemeen
aanvaardbaar
Universalisme gaat ervan uit dat er algemeen geldende waarden bestaan en staat dus tegenover het
relaBvisme. Bij het moreel absoluBsme is een moreel oordeel een extern gegeven (door god of een
dictator). Bij moreel objecBvisme is het moreel oordeel gebaseerd op redelijkheid. Dit maakt
algemeen geldende morele oordelen mogelijk. Nadeel universalisme is dat hetgeen dat verschillend is
wordt uitgesloten. Iets is namelijk alBjd en overal geldig (eenheidsdenken). Er is geen sprake van een
algemene acceptaBe van een universele bron. De overheersende opinie maakt andere opinies
onzichtbaar.
Pluralisme erkent verschillen in morele oordelen tussen mensen. Door middel van een permanent
gesprek (discours) gaat men op zoek naar gedeeld waarden tussen mensen. Binnen de ethiek is
,sprake van een permanent gesprek dat nooit definiBef is en alBjd voorlopig. Filosofie doordenkt
dominante discours.
Theologische ethiek: het doel of gevolg van een handeling bepaalt of die handeling juist is.
Deugdenethiek (Aristoteles, perfecBonisme en voortreffelijk leven) en gevolgenethiek (ervaren van
geluk en nut, non-perfecBonisme, uBlaristen) horen hierbij.
Deontologische ethiek: de kwaliteit van een handeling bepaalt of de handeling juist is (plichtenethiek,
Kant en Rawls).
Hoorcollege 2: Geluk – teleologische ethiek
Verondersteld wordt een aantal elementen die geluk kunnen bevorderen maar discutabel:
keuzevrijheid (maar meer keuze niet alBjd beter), bezi@en van leuke spullen (maar beperkt,
mimeBsche begeerte), gezondheid
Zizek: angstaanjagende vrijheid: mensen zijn constant bewust van de gevolgen van keuzes die ze
maken en hier zijn ze zich bewust van.
Heijne: Mens is steeds meer een object dan een subject als gevolg van de toenemende
raBonalisering. Het is iets dat moet funcBoneren en geleid wordt in plaats van iets wat zichzelf
bepaalt. Dit gevoel van onbehagen kan worden weggenomen door de verantwoordelijkheid te nemen
voor het eigen geluk (fix je leven).
Bestaansethiek
Bestaansethiek = wat is een goed en gelukkig leven? Hoe ziet dat eruit? Het is belangrijk om een
bewuste houding te ontwikkelen om bewust iets van het leven te maken (meesterschap).
Filosofen bestaansethiek:
- Epicurus: filosoof van het hedonisme dat ervan uitgaat dat het goede leven gericht is op het
verkrijgen van genot (bevrediging van natuurlijke behoe^en van mens en vermijding van pijn
en verdriet)
- Seneca: filosoof van lotsaanvaarding en zegt dat het onverstoorbaar doorstaan van ongeluk
resulteert in geluk. Goed leven ontstaat door verzoening met het lot.
- Focault: bestaans-estheBcus die het leven ziet als kunstwerk die men zelf mooi moet maken.
Dat bereik je niet door de Joods-Christelijke tradiBe strikt na te leven. Eigen idenBteit
veranderd conBnu door hoe je in het leven staat, mede door vrijheidsprakBjken. Door
vrijheidsprakBjken kan de sociale prakBjk doorbroken worden en kan geëxperimenteerd
worden met nieuwe levensvormen en idenBteiten. Men moet zorg voor zichzelf nemen en er
moet worden gewerkt aan meesterschap: wie wil ik zijn? Dit doet men met zel^echnieken
Deugdethiek
Deugdethiek: gaat uit van vier kardinale deugden: standvasBgheid, maBgheid, voorzichBgheid,
rechtvaardigheid. Deze deugden representeren wat goed en nastrevenswaardig is.
Parmenides: men moet ervan uitgaan dat alles alBjd is wat het is; men moet door schijn van
verandering heen kijken. Mensen denken dat alles verandert maar in essenBe is het hetzelfde.
Heraclitus: zei dat alles juist weer anders was.
Aristoteles: als mensen de werkelijkheid willen begrijpen dat mensen die begrijpen doordat alles
alBjd gericht is op de telos. Alle zijnden zijn in beweging naar hun bestemming die zij als doel in zich
, dragen (immanent). Verandering is de overgang van potenBe naar act. De werkelijkheid kan alleen
worden begrepen als alles gericht is op telos. De telos van het menselijk leven is eudaimonia en
verwijst naar duurzame, opBmale zelfverwerkelijking. Mensen dienen te handelen in
overeenstemming met de menselijke natuur.
Eudaimonia is niet hetzelfde als geluk, het gaat om het doel hoe men dat geluk bereikt. Het is niet
hetzelfde zijn als geluk of plezier. In Ethica wordt verteld hoe mensen dat doel kunnen bereiken.
Aristoteles: mens is animale raBonale en hee^ een ziel en een lichaam. IrraBonele deel van de ziel
stuurt het raBonele deel aan waardoor zuiver gebruik van verstand en rede, omgaan met emoBes en
worden van een volmaakt mens mogelijk wordt. Een men kan voldoen aan deugden en een deugd
wordt beschouwd als een houding in plaats van een handeling. Deugd komt veelal voort uit
opvoeding en oefening. Een goede houding maakt iemand geschikt voor een bepaald soort handelen
en zorgt voor de neiging tot die handeling. De goede houding wordt bepaald door een verstandig
mens. Men kan een deugd niet met geweld laten ontstaan, het is niet iets tegennatuurlijks.
Een deugd als geesBgheid zit Aristoteles als het juiste midden (dus niet exact) tussen twee uitersten
en dus ondeugden. Een deugdzame actor kiest vanzelf het juiste midden. Om deugdzaam te zijn is
morele kennis en emoBonele bereidheid nodig.
Thomas van Aquino koppelde de kennis van Aristoteles aan de christelijke theologie waardoor de
deugdethiek in de renaissance uit zicht raakte. In de twinBgste eeuw kam het weer op als reacBe op
principe ethiek.
Principe ethiek
ConsequenBalisme/gevolgenethiek is een stroming binnen de principe ethiek en het is een
normaBeve ethische theorie. Wat is een goede handeling en wat moet ik doen staan centraal. Het
wordt bepaald aan de hand van het gevolg van een handeling.
Principe ethiek gee^ raBonele principes voor handelen. Het consequenBalisme kijkt naar zon
handeling (act) op grond van gevolgen.
UBlisme is een stroming die weer binnen het consequenBalisme valt. Bentham zei dat als iedereen
raBoneel handelt, dat dat dan individu en maatschappij goed zou done. Goed handelen wordt
bepaald aan de hand van het nut en dat verwijst naar het welzijn en geluk van mensen dat wordt
bepaald door pain en pleasure. Doel uBlisme is een algemeen geldende theorie en dus het
maximaliseren van geluk voor alle mensen.
Principle of uBlity beweert dat een handeling goed is naarmate het geluk van de belanghebbende
parBj vermeerdert. Kan gemeten worden met het uBlisme aan de hand van kwanBtaBeve parameters
als intensiteit en duur en reikwijdte. Samen is dat de hedonisBsche calculus. Kwaliteit wordt hier niet
meegenomen en daarom kwam er kriBek. De mens werd volgens kriBekhebbers neergezet als een
dier dat slechts gericht is op zinnelijk genot: varkensmoraal. Een tweede kriBekpunt is dat de
hedonisBsche calculus contraproducBef werkt als het wordt ingezet bij iedere keuze.
Oplossing van Bentham op dat kriBekpunt is voor het toepassen van de parameters eerst de mensen
te bestuderen die het meest betrokken zijn. Na enige oefening gaan mensen dan de procedure ook
intuïBef toepassen. Niet iedere opBmale keuze kan berekend worden maar mensen kunnen wel
streven naar opBmale keuzes.
Voor professioneel handelen zijn drie kaders: het maatschappelijke kader, het professioneel kader en
het persoonlijk kader.
Maatschappelijk kader is de juridische context en bevat het jeugdrecht. Dit is een verzameling van
we@elijke kaders waar het InternaBonaal Verdrag van de Rechten van het Kind aan ten grondslag ligt.
Beroepscode ligt op de grens van recht en ethiek omdat het de discutabele normen en waarden
bepaalt maar ook de richtlijnen met een systemaBsch en we@elijk karakter. Zowel leden van de NVO
als masterpedagogen, geregistreerd in het Kwaliteitsregister Jeugd (verankerd in de jeugdwet),
moeten zich houden aan de code.
NVO leden staan voor het veilig opgroeien en een opBmale ontwikkeling van kinderen en jongeren en
doelmaBge zorg als extra ondersteuning nodig is.
DiscreBonaire ruimte: de beroepscode laat ruimte voor inzicht van de professional om zo tegemoet te
komen aan de professionele autonomie. Afwijken van de beroepscode mag dus, mits dit kan worden
verantwoord.
NormalisaBe is de definiëring van normen. NormaBeve ethiek zoekt naar rechtvaardiging van morele
normen. Waarden representeren voorstellingen van het goede, die terug te zien zijn in normen.
Normen maken duidelijk hoe men behoort te handelen.
ReflecBeve houding nodig om te voldoen aan de eis van integriteit, het is nodig om te kunnen
omgaan met morele dilemma’s en om het eigen handelen te bekijken en zichzelf af te vragen waarom
iemand de dingen doet zoals hij dat doet en of dat goed is.
Ethiek is een systemaBsche en kriBsche reflecBe op de moraal om te streven naar het antwoord op
de vraag wat goed handelen is. Ethiek is van oudsher onderdeel van de prakBsche filosofie en de
vraag naar het goede leven.
DescripBeve ethiek (bevat een historische en maatschappelijke context en is objecBverend),
normaBeve ethiek (prescripBef), meta-ethiek en toegepaste ethiek (voor een bepaald werkveld).
Visies voor hoe de ethiek om dient te gaan met de diversiteit aan morele oordelen: relaBvisme,
universalisme en pluralisme.
RelaBvisme gaat ervan uit dat het moreel oordeel kan verschillen per individu. Het individueel moreel
relaBvisme en cultureel moreel relaBvisme. Nadeel is dat morele onverschilligheid kan ontstaan; alles
wat gebeurt kan volgens een moreel goed zijn. Ook is de waarde toleranBe niet algemeen
aanvaardbaar
Universalisme gaat ervan uit dat er algemeen geldende waarden bestaan en staat dus tegenover het
relaBvisme. Bij het moreel absoluBsme is een moreel oordeel een extern gegeven (door god of een
dictator). Bij moreel objecBvisme is het moreel oordeel gebaseerd op redelijkheid. Dit maakt
algemeen geldende morele oordelen mogelijk. Nadeel universalisme is dat hetgeen dat verschillend is
wordt uitgesloten. Iets is namelijk alBjd en overal geldig (eenheidsdenken). Er is geen sprake van een
algemene acceptaBe van een universele bron. De overheersende opinie maakt andere opinies
onzichtbaar.
Pluralisme erkent verschillen in morele oordelen tussen mensen. Door middel van een permanent
gesprek (discours) gaat men op zoek naar gedeeld waarden tussen mensen. Binnen de ethiek is
,sprake van een permanent gesprek dat nooit definiBef is en alBjd voorlopig. Filosofie doordenkt
dominante discours.
Theologische ethiek: het doel of gevolg van een handeling bepaalt of die handeling juist is.
Deugdenethiek (Aristoteles, perfecBonisme en voortreffelijk leven) en gevolgenethiek (ervaren van
geluk en nut, non-perfecBonisme, uBlaristen) horen hierbij.
Deontologische ethiek: de kwaliteit van een handeling bepaalt of de handeling juist is (plichtenethiek,
Kant en Rawls).
Hoorcollege 2: Geluk – teleologische ethiek
Verondersteld wordt een aantal elementen die geluk kunnen bevorderen maar discutabel:
keuzevrijheid (maar meer keuze niet alBjd beter), bezi@en van leuke spullen (maar beperkt,
mimeBsche begeerte), gezondheid
Zizek: angstaanjagende vrijheid: mensen zijn constant bewust van de gevolgen van keuzes die ze
maken en hier zijn ze zich bewust van.
Heijne: Mens is steeds meer een object dan een subject als gevolg van de toenemende
raBonalisering. Het is iets dat moet funcBoneren en geleid wordt in plaats van iets wat zichzelf
bepaalt. Dit gevoel van onbehagen kan worden weggenomen door de verantwoordelijkheid te nemen
voor het eigen geluk (fix je leven).
Bestaansethiek
Bestaansethiek = wat is een goed en gelukkig leven? Hoe ziet dat eruit? Het is belangrijk om een
bewuste houding te ontwikkelen om bewust iets van het leven te maken (meesterschap).
Filosofen bestaansethiek:
- Epicurus: filosoof van het hedonisme dat ervan uitgaat dat het goede leven gericht is op het
verkrijgen van genot (bevrediging van natuurlijke behoe^en van mens en vermijding van pijn
en verdriet)
- Seneca: filosoof van lotsaanvaarding en zegt dat het onverstoorbaar doorstaan van ongeluk
resulteert in geluk. Goed leven ontstaat door verzoening met het lot.
- Focault: bestaans-estheBcus die het leven ziet als kunstwerk die men zelf mooi moet maken.
Dat bereik je niet door de Joods-Christelijke tradiBe strikt na te leven. Eigen idenBteit
veranderd conBnu door hoe je in het leven staat, mede door vrijheidsprakBjken. Door
vrijheidsprakBjken kan de sociale prakBjk doorbroken worden en kan geëxperimenteerd
worden met nieuwe levensvormen en idenBteiten. Men moet zorg voor zichzelf nemen en er
moet worden gewerkt aan meesterschap: wie wil ik zijn? Dit doet men met zel^echnieken
Deugdethiek
Deugdethiek: gaat uit van vier kardinale deugden: standvasBgheid, maBgheid, voorzichBgheid,
rechtvaardigheid. Deze deugden representeren wat goed en nastrevenswaardig is.
Parmenides: men moet ervan uitgaan dat alles alBjd is wat het is; men moet door schijn van
verandering heen kijken. Mensen denken dat alles verandert maar in essenBe is het hetzelfde.
Heraclitus: zei dat alles juist weer anders was.
Aristoteles: als mensen de werkelijkheid willen begrijpen dat mensen die begrijpen doordat alles
alBjd gericht is op de telos. Alle zijnden zijn in beweging naar hun bestemming die zij als doel in zich
, dragen (immanent). Verandering is de overgang van potenBe naar act. De werkelijkheid kan alleen
worden begrepen als alles gericht is op telos. De telos van het menselijk leven is eudaimonia en
verwijst naar duurzame, opBmale zelfverwerkelijking. Mensen dienen te handelen in
overeenstemming met de menselijke natuur.
Eudaimonia is niet hetzelfde als geluk, het gaat om het doel hoe men dat geluk bereikt. Het is niet
hetzelfde zijn als geluk of plezier. In Ethica wordt verteld hoe mensen dat doel kunnen bereiken.
Aristoteles: mens is animale raBonale en hee^ een ziel en een lichaam. IrraBonele deel van de ziel
stuurt het raBonele deel aan waardoor zuiver gebruik van verstand en rede, omgaan met emoBes en
worden van een volmaakt mens mogelijk wordt. Een men kan voldoen aan deugden en een deugd
wordt beschouwd als een houding in plaats van een handeling. Deugd komt veelal voort uit
opvoeding en oefening. Een goede houding maakt iemand geschikt voor een bepaald soort handelen
en zorgt voor de neiging tot die handeling. De goede houding wordt bepaald door een verstandig
mens. Men kan een deugd niet met geweld laten ontstaan, het is niet iets tegennatuurlijks.
Een deugd als geesBgheid zit Aristoteles als het juiste midden (dus niet exact) tussen twee uitersten
en dus ondeugden. Een deugdzame actor kiest vanzelf het juiste midden. Om deugdzaam te zijn is
morele kennis en emoBonele bereidheid nodig.
Thomas van Aquino koppelde de kennis van Aristoteles aan de christelijke theologie waardoor de
deugdethiek in de renaissance uit zicht raakte. In de twinBgste eeuw kam het weer op als reacBe op
principe ethiek.
Principe ethiek
ConsequenBalisme/gevolgenethiek is een stroming binnen de principe ethiek en het is een
normaBeve ethische theorie. Wat is een goede handeling en wat moet ik doen staan centraal. Het
wordt bepaald aan de hand van het gevolg van een handeling.
Principe ethiek gee^ raBonele principes voor handelen. Het consequenBalisme kijkt naar zon
handeling (act) op grond van gevolgen.
UBlisme is een stroming die weer binnen het consequenBalisme valt. Bentham zei dat als iedereen
raBoneel handelt, dat dat dan individu en maatschappij goed zou done. Goed handelen wordt
bepaald aan de hand van het nut en dat verwijst naar het welzijn en geluk van mensen dat wordt
bepaald door pain en pleasure. Doel uBlisme is een algemeen geldende theorie en dus het
maximaliseren van geluk voor alle mensen.
Principle of uBlity beweert dat een handeling goed is naarmate het geluk van de belanghebbende
parBj vermeerdert. Kan gemeten worden met het uBlisme aan de hand van kwanBtaBeve parameters
als intensiteit en duur en reikwijdte. Samen is dat de hedonisBsche calculus. Kwaliteit wordt hier niet
meegenomen en daarom kwam er kriBek. De mens werd volgens kriBekhebbers neergezet als een
dier dat slechts gericht is op zinnelijk genot: varkensmoraal. Een tweede kriBekpunt is dat de
hedonisBsche calculus contraproducBef werkt als het wordt ingezet bij iedere keuze.
Oplossing van Bentham op dat kriBekpunt is voor het toepassen van de parameters eerst de mensen
te bestuderen die het meest betrokken zijn. Na enige oefening gaan mensen dan de procedure ook
intuïBef toepassen. Niet iedere opBmale keuze kan berekend worden maar mensen kunnen wel
streven naar opBmale keuzes.
