Inleiding forensische psychologie en psychiatrie hoorcolleges
Cursus coördinator: Naomi van de Pol ()
Docenten: mr. dr. Lydia Dalhuisen, mr. drs. Mieke Knoppers, dr. Jesse Meijers, prof. dr. Gerben
Meynen, mr. Naomi van de Pol, dr. Nienke Verstegen, mr. Tessa van der Werf.
Inhoud colleges: Verplicht naartoe! Tijdens deze cursus wordt theoretische literatuur
behandeld door deze te verdiepen. De docenten van deze cursus streven ernaar
hoogwaardige en boeiende colleges te geven. Dit betekent dat de inhoud van het college
veelal begint waar de literatuur ophoudt, en dat iedere docent ervan uitgaat dat u zich
voorafgaand aan het college met de hiervoor opgegeven literatuur vertrouwd hebt gemaakt
(zie voor het literatuurschema pagina 7-13). Als u de literatuur niet hebt voorbereid, zult u
moeilijk kunnen profiteren van de inhoud van het college en al snel achterlopen op uw
studieschema voor het tentamen.
Inhoud werkgroepen (9): in de werkgroepen wordt door middel van aanvullende literatuur
(zie hiervoor de tweewekelijkse berichten op Brightspace) en met casus gewerkt uit de
praktijk aan de hand waarvan relevante forensisch-psychiatrische thema’s worden
uitgediept. De thema’s die in de drie werkgroepen aan de orde komen, zijn
achtereenvolgens:
1) Tbs in beeld en oorzaken van delict gedrag
2) Risico en verantwoordelijkheid
3) Gevaar vanuit verschillende perspectieven
Werkgroepbijeenkomsten worden voorafgegaan door het thuis voorbereiden van opdrachten
aan de hand van de opgegeven literatuur. Net als bij de hoorcolleges gaat de
werkgroepdocent ervan uit dat u de literatuur hebt gelezen en de opdrachten hebt gemaakt
om hier tijdens de werkgroepbijeenkomst op te kunnen voortborduren. Als u de literatuur
niet hebt voorbereid en de opdrachten niet hebt gemaakt, zult u weinig profiteren van de
verdieping die de werkgroep biedt en frustreert u – aangezien in kleine groepjes wordt
gewerkt - bovendien de voortgang van de cursus voor uw groepsgenoten. Voor de drie
werkgroepbijeenkomsten die iedere deelnemer volgt, wordt per twee weken extra literatuur
met bijbehorende opdrachten op Brightspace geplaatst.
Aanwezigheid: je mag maximaal 2 hoorcolleges missen! Je mag geen
werkgroepbijeenkomsten missen! Je mag niet van werkgroep ruilen en je mag niet een
andere werkgroep bijwonen als je een keer niet kan. Indien u wegens een goede én op
voorhand aan de cursuscoördinator gemelde reden toch een werkgroepbijeenkomst moet
missen, krijgt u hiervoor aan het eind van de collegecyclus een vervangende opdracht die
qua studielast overeenkomt met het aantal uren dat andere studenten aan voorbereiding en
deelname van deze werkgroep hebben moeten besteden. Indien u meer dan één
werkgroepbijeenkomst mist, of als u zich voor de gemiste werkgroep niet tijdig en met een
geldige reden hebt afgemeld, wordt u van verdere deelname aan de cursus en tentaminering
uitgesloten.
Deeltoets A (Take-home opdracht): de take-home opdracht levert 30% van het eindcijfer voor
de cursus en dient gezamenlijk te worden gemaakt in groepjes van drie of vier studenten. Bij
,deze opdracht wordt uw vermogen getoetst om de in de colleges en uit de literatuur
opgedane kennis toe te passen op concrete voorbeelden uit de forensisch-psychiatrische
praktijk. De opgedane kennis uit de colleges en de literatuur dient u actief en kritisch te
kunnen gebruiken. De take-home opdracht wordt op woensdag 10 december 2025
Brightspace geplaatst en dient uiterlijk op 17 december 2025 door u te worden ingeleverd
via Brightspace assignment. U ontvangt te zijner tijd via Brightspace nadere instructies over
de inhoud van de opdracht en de samenstelling van de groepen.
Tentamen: het tentamen levert 70% van het eindcijfer voor de cursus. Het tentamen vindt
plaats in de negende cursusweek (kalenderweek 4). Het tentamen bestaat uit veertig
meerkeuzevragen over de voorgeschreven hoofdstukken uit het boek van Goethals, Meynen
en Popma (2019), alsmede de collegestof (van alle hoorcolleges). Ook de behandelde
literatuur uit de werkgroepen wordt als basis bekend geacht. Ook voor het tentamen gaat
het bij de beoordeling om het vermogen de in de colleges en uit de literatuur opgedane
kennis toe te passen op concrete voorbeelden uit de forensisch-psychiatrische praktijk. De
opgedane kennis uit de colleges en de literatuur dient u actief en kritisch te kunnen
gebruiken. Nadere details over het tentamen en enkele voorbeeldvragen worden op een
later moment bekend gemaakt via Brightspace.
*Voor meer informatie zie de cursusinformatie op Brightspace
,Week 1
College 1: Introductie in de forensische gedragskunde – algemene inleiding (plenair).
In deze eerste plenaire bijeenkomst wordt de forensische psychiatrie en psychologie
geïntroduceerd en het 'huishouden' van de cursus toegelicht. Daarnaast wordt ingegaan op
schuld en verantwoordelijkheid. In artikel 39 van het Wetboek van Strafrecht is vastgelegd
dat een dader niet strafbaar is wanneer een feit hem 'wegens de psychische stoornis,
psychogeriatrische aandoening of verstandelijke handicap niet kan worden toegerekend.'
Maar wanneer spreken we van een psychische stoornis? En hoe wordt dat bepaald? En door
wie? In dit college gaan we in op deze en andere vragen.
College 2: Gevaar, gevaarlijkheid en tbs.
Max de Vries is promovendus bij de Rijksuniversiteit Groningen. Zijn onderzoek richt zich op
gevaarscriteria in het strafrecht. In dit college wordt de tbs vanuit juridisch oogpunt
besproken. We bespreken wat de juridische opleggingsvoorwaarden voor tbs zijn en onder
welke voorwaarden de tbs kan worden verlengd. In het bijzon- der staan we stil bij twee
factoren die als een rode draad door de inhoud van dit vak lopen: gevaarlijkheid en
psychische stoornis. Hoe stelt de rechter vast dat een verdachte een stoornis heeft? En hoe
verhoudt dit zich tot de vaststelling van het recidiverisico? Aan het eind van het college is de
student bekend met de inhoud van artikel 37a van het Wetboek van Strafrecht en de
relevante jurisprudentie. Bovendien is de student aan het einde van het college in staat te
reflecteren op de rol die gevaarlijkheid en psychische stoornis spelen bij de oplegging van
tbs.
Wekelijkse check:
- Alles gedaan op brightspace? CHECK
- Alle arresten behandelt? MOGEN NIET MEE NAAR TENTAMEN
- Alle artikelen behandeld? MOGEN NIET MEE NAAR TENTAMEN
- Totale check op word? CHECK
, Hoorcollege/literatuur/artikelen/arresten
College 1 (week 1): Introductie in de forensische gedragskunde – algemene inleiding
(plenair)
Forensische psychiatrie en psychologie bevinden zich precies op het snijvlak tussen het
strafrecht en de geestelijke gezondheidszorg. Dat betekent dat professionals in dit veld zich
bezighouden met vragen die tegelijk juridisch én psychologisch/psychiatrisch zijn. In de
praktijk gaat het er bijvoorbeeld om hoe psychische stoornissen een rol kunnen spelen bij
het plegen van strafbare feiten, of iemand in staat is om terecht te staan, of dat bepaalde
psychologische problemen de kans op herhaling vergroten. Het strafrecht wil mensen
verantwoordelijk houden voor hun daden, terwijl de psychiatrie en psychologie juist
proberen te begrijpen waarom iemand doet wat hij doet en hoe gedrag beïnvloed wordt
door stoornissen of omstandigheden. Forensische gedragsdeskundigen proberen die twee
perspectieven met elkaar te verbinden, zodat de rechter beter kan beslissen wat
rechtvaardig, veilig en passend is.
Deel 2: Schuld en verantwoordelijkheid
Verantwoordelijkheid: verantwoordelijkheid betekent hier dat iemand niet alleen in staat
moet zijn om bepaald gedrag te vertonen, maar ook dat hij bewust kan kiezen voor dat
gedrag. Het gaat dus om twee zaken:
• Het vermogen om op een bepaalde wijze te handelen (heeft iemand de psychische
capaciteit om zijn gedrag te sturen of te begrijpen?); stel je iemand voor die tijdens
een ernstige psychose stemmen hoort die hem bevelen iets te doen, bijvoorbeeld
iemand pijn te doen omdat hij denkt dat die persoon een demon is. In zo’n moment
ontbreekt het vermogen om op een “normale” wijze te handelen, omdat de
waarneming van de werkelijkheid volledig verstoord is. Het gedrag ontstaat dan niet
vanuit een vrije, bewuste afweging, maar vanuit een ziekelijke overtuiging.
• Het vermogen om hiervoor te kiezen (je moet een keuze kunnen maken om het wel
of niet te doen. Het gaat meer over de innerlijke vrijheid om alternatieven af te
wegen en een beslissing te nemen); denk aan iemand met een zware impulscontrole-
stoornis, zoals ernstige ADHD of een antisociale stoornis waarbij impulsen bijna niet
te remmen zijn. Deze persoon kan rationeel misschien wel begrijpen dat geweld
verkeerd is, maar voelt op het moment zelf nauwelijks remming of keuzevrijheid: het
gedrag schiet eruit voordat hij erover kan nadenken. Hij kan in principe normaal
handelen, maar kan op het moment zelf niet vrij kiezen om het niet te doen.
Bij mensen met een ernstige psychische stoornis kan een van die twee vermogens verstoord
zijn. Iemand kan bijvoorbeeld door een psychose geen realistisch beeld hebben van de
werkelijkheid, waardoor hij niet goed begrijpt wat hij doet, of hij kan door een
Cursus coördinator: Naomi van de Pol ()
Docenten: mr. dr. Lydia Dalhuisen, mr. drs. Mieke Knoppers, dr. Jesse Meijers, prof. dr. Gerben
Meynen, mr. Naomi van de Pol, dr. Nienke Verstegen, mr. Tessa van der Werf.
Inhoud colleges: Verplicht naartoe! Tijdens deze cursus wordt theoretische literatuur
behandeld door deze te verdiepen. De docenten van deze cursus streven ernaar
hoogwaardige en boeiende colleges te geven. Dit betekent dat de inhoud van het college
veelal begint waar de literatuur ophoudt, en dat iedere docent ervan uitgaat dat u zich
voorafgaand aan het college met de hiervoor opgegeven literatuur vertrouwd hebt gemaakt
(zie voor het literatuurschema pagina 7-13). Als u de literatuur niet hebt voorbereid, zult u
moeilijk kunnen profiteren van de inhoud van het college en al snel achterlopen op uw
studieschema voor het tentamen.
Inhoud werkgroepen (9): in de werkgroepen wordt door middel van aanvullende literatuur
(zie hiervoor de tweewekelijkse berichten op Brightspace) en met casus gewerkt uit de
praktijk aan de hand waarvan relevante forensisch-psychiatrische thema’s worden
uitgediept. De thema’s die in de drie werkgroepen aan de orde komen, zijn
achtereenvolgens:
1) Tbs in beeld en oorzaken van delict gedrag
2) Risico en verantwoordelijkheid
3) Gevaar vanuit verschillende perspectieven
Werkgroepbijeenkomsten worden voorafgegaan door het thuis voorbereiden van opdrachten
aan de hand van de opgegeven literatuur. Net als bij de hoorcolleges gaat de
werkgroepdocent ervan uit dat u de literatuur hebt gelezen en de opdrachten hebt gemaakt
om hier tijdens de werkgroepbijeenkomst op te kunnen voortborduren. Als u de literatuur
niet hebt voorbereid en de opdrachten niet hebt gemaakt, zult u weinig profiteren van de
verdieping die de werkgroep biedt en frustreert u – aangezien in kleine groepjes wordt
gewerkt - bovendien de voortgang van de cursus voor uw groepsgenoten. Voor de drie
werkgroepbijeenkomsten die iedere deelnemer volgt, wordt per twee weken extra literatuur
met bijbehorende opdrachten op Brightspace geplaatst.
Aanwezigheid: je mag maximaal 2 hoorcolleges missen! Je mag geen
werkgroepbijeenkomsten missen! Je mag niet van werkgroep ruilen en je mag niet een
andere werkgroep bijwonen als je een keer niet kan. Indien u wegens een goede én op
voorhand aan de cursuscoördinator gemelde reden toch een werkgroepbijeenkomst moet
missen, krijgt u hiervoor aan het eind van de collegecyclus een vervangende opdracht die
qua studielast overeenkomt met het aantal uren dat andere studenten aan voorbereiding en
deelname van deze werkgroep hebben moeten besteden. Indien u meer dan één
werkgroepbijeenkomst mist, of als u zich voor de gemiste werkgroep niet tijdig en met een
geldige reden hebt afgemeld, wordt u van verdere deelname aan de cursus en tentaminering
uitgesloten.
Deeltoets A (Take-home opdracht): de take-home opdracht levert 30% van het eindcijfer voor
de cursus en dient gezamenlijk te worden gemaakt in groepjes van drie of vier studenten. Bij
,deze opdracht wordt uw vermogen getoetst om de in de colleges en uit de literatuur
opgedane kennis toe te passen op concrete voorbeelden uit de forensisch-psychiatrische
praktijk. De opgedane kennis uit de colleges en de literatuur dient u actief en kritisch te
kunnen gebruiken. De take-home opdracht wordt op woensdag 10 december 2025
Brightspace geplaatst en dient uiterlijk op 17 december 2025 door u te worden ingeleverd
via Brightspace assignment. U ontvangt te zijner tijd via Brightspace nadere instructies over
de inhoud van de opdracht en de samenstelling van de groepen.
Tentamen: het tentamen levert 70% van het eindcijfer voor de cursus. Het tentamen vindt
plaats in de negende cursusweek (kalenderweek 4). Het tentamen bestaat uit veertig
meerkeuzevragen over de voorgeschreven hoofdstukken uit het boek van Goethals, Meynen
en Popma (2019), alsmede de collegestof (van alle hoorcolleges). Ook de behandelde
literatuur uit de werkgroepen wordt als basis bekend geacht. Ook voor het tentamen gaat
het bij de beoordeling om het vermogen de in de colleges en uit de literatuur opgedane
kennis toe te passen op concrete voorbeelden uit de forensisch-psychiatrische praktijk. De
opgedane kennis uit de colleges en de literatuur dient u actief en kritisch te kunnen
gebruiken. Nadere details over het tentamen en enkele voorbeeldvragen worden op een
later moment bekend gemaakt via Brightspace.
*Voor meer informatie zie de cursusinformatie op Brightspace
,Week 1
College 1: Introductie in de forensische gedragskunde – algemene inleiding (plenair).
In deze eerste plenaire bijeenkomst wordt de forensische psychiatrie en psychologie
geïntroduceerd en het 'huishouden' van de cursus toegelicht. Daarnaast wordt ingegaan op
schuld en verantwoordelijkheid. In artikel 39 van het Wetboek van Strafrecht is vastgelegd
dat een dader niet strafbaar is wanneer een feit hem 'wegens de psychische stoornis,
psychogeriatrische aandoening of verstandelijke handicap niet kan worden toegerekend.'
Maar wanneer spreken we van een psychische stoornis? En hoe wordt dat bepaald? En door
wie? In dit college gaan we in op deze en andere vragen.
College 2: Gevaar, gevaarlijkheid en tbs.
Max de Vries is promovendus bij de Rijksuniversiteit Groningen. Zijn onderzoek richt zich op
gevaarscriteria in het strafrecht. In dit college wordt de tbs vanuit juridisch oogpunt
besproken. We bespreken wat de juridische opleggingsvoorwaarden voor tbs zijn en onder
welke voorwaarden de tbs kan worden verlengd. In het bijzon- der staan we stil bij twee
factoren die als een rode draad door de inhoud van dit vak lopen: gevaarlijkheid en
psychische stoornis. Hoe stelt de rechter vast dat een verdachte een stoornis heeft? En hoe
verhoudt dit zich tot de vaststelling van het recidiverisico? Aan het eind van het college is de
student bekend met de inhoud van artikel 37a van het Wetboek van Strafrecht en de
relevante jurisprudentie. Bovendien is de student aan het einde van het college in staat te
reflecteren op de rol die gevaarlijkheid en psychische stoornis spelen bij de oplegging van
tbs.
Wekelijkse check:
- Alles gedaan op brightspace? CHECK
- Alle arresten behandelt? MOGEN NIET MEE NAAR TENTAMEN
- Alle artikelen behandeld? MOGEN NIET MEE NAAR TENTAMEN
- Totale check op word? CHECK
, Hoorcollege/literatuur/artikelen/arresten
College 1 (week 1): Introductie in de forensische gedragskunde – algemene inleiding
(plenair)
Forensische psychiatrie en psychologie bevinden zich precies op het snijvlak tussen het
strafrecht en de geestelijke gezondheidszorg. Dat betekent dat professionals in dit veld zich
bezighouden met vragen die tegelijk juridisch én psychologisch/psychiatrisch zijn. In de
praktijk gaat het er bijvoorbeeld om hoe psychische stoornissen een rol kunnen spelen bij
het plegen van strafbare feiten, of iemand in staat is om terecht te staan, of dat bepaalde
psychologische problemen de kans op herhaling vergroten. Het strafrecht wil mensen
verantwoordelijk houden voor hun daden, terwijl de psychiatrie en psychologie juist
proberen te begrijpen waarom iemand doet wat hij doet en hoe gedrag beïnvloed wordt
door stoornissen of omstandigheden. Forensische gedragsdeskundigen proberen die twee
perspectieven met elkaar te verbinden, zodat de rechter beter kan beslissen wat
rechtvaardig, veilig en passend is.
Deel 2: Schuld en verantwoordelijkheid
Verantwoordelijkheid: verantwoordelijkheid betekent hier dat iemand niet alleen in staat
moet zijn om bepaald gedrag te vertonen, maar ook dat hij bewust kan kiezen voor dat
gedrag. Het gaat dus om twee zaken:
• Het vermogen om op een bepaalde wijze te handelen (heeft iemand de psychische
capaciteit om zijn gedrag te sturen of te begrijpen?); stel je iemand voor die tijdens
een ernstige psychose stemmen hoort die hem bevelen iets te doen, bijvoorbeeld
iemand pijn te doen omdat hij denkt dat die persoon een demon is. In zo’n moment
ontbreekt het vermogen om op een “normale” wijze te handelen, omdat de
waarneming van de werkelijkheid volledig verstoord is. Het gedrag ontstaat dan niet
vanuit een vrije, bewuste afweging, maar vanuit een ziekelijke overtuiging.
• Het vermogen om hiervoor te kiezen (je moet een keuze kunnen maken om het wel
of niet te doen. Het gaat meer over de innerlijke vrijheid om alternatieven af te
wegen en een beslissing te nemen); denk aan iemand met een zware impulscontrole-
stoornis, zoals ernstige ADHD of een antisociale stoornis waarbij impulsen bijna niet
te remmen zijn. Deze persoon kan rationeel misschien wel begrijpen dat geweld
verkeerd is, maar voelt op het moment zelf nauwelijks remming of keuzevrijheid: het
gedrag schiet eruit voordat hij erover kan nadenken. Hij kan in principe normaal
handelen, maar kan op het moment zelf niet vrij kiezen om het niet te doen.
Bij mensen met een ernstige psychische stoornis kan een van die twee vermogens verstoord
zijn. Iemand kan bijvoorbeeld door een psychose geen realistisch beeld hebben van de
werkelijkheid, waardoor hij niet goed begrijpt wat hij doet, of hij kan door een
