Inleiding strafrecht
Leereenheid 1 Karakter en plaats van het strafrecht
1.1 Mensen straffen elkaar
Punitief reageren: de boze vader die zijn zoon mishandelt, de in app-berichten gestalkte puber steekt zijn
treiteraar neer. Bepaalde handelingen koen in de sfeer van het officiële, publiekrechtelijke stafrecht.
Het overnemen van straffen door de overheid dient om eigeninrichting van het eigen rechter spelen,
tegen te gaan.
Daarentegen stellen de criminologie en de forensische psychiatrie en psychologie dat vrijwel geen enkel
delict losgedacht kan worden uit de relationele context waarin de delinquent leeft en thuishoort.
- Criminologie: de leer betreffende de misdaad
- Forensische: gerechtelijke
Het strafrecht voorkomt door z’n eigenrichtingkerende en vergeldingsdriftenkanaliserende functie,
ernstige buitensporigheden van particulieren en maakt het zichzelf daarmee als maatschappelijk instituut
onmisbaar.
- Materieel strafrecht: welke gedragingen onder welke voorwaarden strafbaar zijn.
- Formeel strafrecht: wijze waarop het materiele strafrecht wordt gehandhaafd.
Zonder formeel recht mis het materiele recht zijn kracht
Als een strafbaar feit door het OM om een bepaalde reden niet wordt vervolgd, kan het slachtoffer art. 12
SV inzetten. (Is een beklag als belanghebbende bij het hof).
1.2 verschillende invalshoeken op het strafrecht.
1.2.1 het strafrechtelijk systeem, de maatschappij en de individuele burger
Het strafrechtelijk systeem als gehaald met zijn opsporingsbevoegdheden, zijn processuele
dwangmiddelen (bijv. voorlopige hechtenis) en sanctierepertoire kan diep ingrijpen in de menselijke
vrijheid.
Het strafrecht beschikt over repressief instrumentarium: het kan mensen vastzetten en vermogen
ontnemen. Dit repressieve gezicht doet grimmig aan en kan snel de indruk wekken dat het strafrecht zich
uitsluitend met hoogst immorele gedragingen bezighoudt.
Moreel komt terug in de wet. Bijv. met “wordt gestraft schennis van de eerbaarheid”. Het komt terug in
open delictsomschrijvingen/ open normen. Deze veranderingen door de loop der tijd van invulling.
Bijv. ontucht, art 246 Sr had een andere invulling in 1920 dan in 2022. Het moet uiteindelijk de rechter zijn
die een waardeoordeel velt aan de wettekst.
De term: open, door de wet houdt als het ware een opdracht van de wetgever aan de
gerechtelijke autoriteiten in.
De rechter moet een waardeoordeel vellen van de reikwijdte van de wettekst.
De straf neemt tussen de andere soort sancties een bijzondere plaats in: een als zodanig bedoeld, door de
overheid toegebracht, leed op grond van normschending.
Straf moet ultimum remedium minister Modderman 1886.
Het strafrecht als ultimum remedium houdt in dat de inzet van het strafrecht slechts aan de orde is
wanneer de mogelijkheden van overige rechtsgebieden ontoereikend zijn.
Strafrecht wordt in de huidige tijd voor steeds meer zaken en onderwerpen aangewend.
Bijv. incidentwetgeving; vooral om de daadkracht van de betreffende politici te lenen// kiezers te
winnen.
Hulsman (handhaving van het recht, 1965) zegt hierover dat de ernst van het onrecht een criterium is
voor strafbaarstelling maar ook de bewerktuiging van het strafrechtelijke sanctiesysteem politie om op
te sporen. Het strafrecht als geen ander rechtsgebied op een voor de mens diepingrijpende en tegelijk
1
,Inleiding strafrecht
zeer negatieve wijze betrokken is op het spanningsveld dat wordt gevormd door eisen van
maatschappelijk orde, individuele vrijheid en recht.
De algemene aanname is dat het bestaan van het strafrecht als zodanig dreigend en afschrikkend genoeg
is om generaal-preventief te werken.
Recidivecijfers wijzen uit dat in het algemeen meer dan de helft van het aantal tot gevangenisstraf
veroordeelden op enig moment weer in de gevangenis terugkeert. Het is moeilijk het strafrecht volgens
strikt objectieve maatstaven op zijn nut en zijn rechtvaardigheidsgehalte te benaderen.
Om die reden komen zowel in de strafrechtpraktijk als in de strafrechtstheorie en -wetenschap
verschillende invalshoeken voor die elk eigen visie in zich bergen op het genoemde spanningsveld van
maatschappelijke orde, recht en individu: de invalshoek
a. Die primair uitgaat van het strafrechtelijk systeem als zodanig = hoofdstroom
b. Die primair uitgaat van de rechtspositie van de individuele burger als justitiabele= tegenstroom
c. Die primair het maatschappelijk welzijn van de burger als uitgangspunt neemt = tegenstroom
Door elk van deze invalshoeken bepaalde waarden benadrukt, die in hun gezamelijkheid kunnen worden
beschouwd als kenmerkend voor een beschaafd strafrecht dat een rechtsstaat betaamt.
Dit zijn de volgende kenmerken:
a. Fundamentele functie van misdaadbestrijding teneinde de maatschappij zoveel mogelijk ordelijk,
veilig en waad om in te leven te doen zijn;
b. De beginselen van de rechtsstaat huldigt die de uitoefening van strafrechtelijke bevoegdheden en
de toepassing van sancties aan rechtswaarborgen binden.
c. Het belangrijke uitgangspunt geldt dat het strafrecht in het belang van het algemeen welzijn als
een uiterst middel (ultimum remedium) dient te worden aangewend te midden van andere
rechtsgebieden en sanctiesystemen.
1.2.2. Het primaat van de wet en van het wettelijk systeem
Heeft betrekking op de hoofdstroom; primair uitgaan van het strafrechtelijke systeem als zodanig. Deze
invalshok is legistische en afkomstig van de scheiding der machten. Verandering in maatschappelijke
opvattingen moeten eerst via een wetswijziging in het strafrecht komen. De wet is democratisch totstand
gekomen en dus een weerspiegeling van de samenleving. De rechter dient de letter van de wet.
Ook in de legistische invalshoek is plaats voor de individuele beschermende functie van het strafrecht, zij
het dat deze in principe verondersteld wordt in de strafwet zelf, dus op positiefrechtelijke wijze, te zijn
opgenomen. Strafuitsluitingsgronden.
Het rechtskarakter in deze zienswijze; wettelijk systeem, waarmee het strafrecht zijn ordenende en
beveiligende functies uitoefent.
Het gaat hierbij om de instrumentele functie van het strafrecht. Overtreding van de strafwet staat voor
een schending van de rechtsorde en een verstoring van de sociale orde. Er is sprake van een
evenwichtstoestand, van sociale controle. Het is niet mogelijk om de complete criminaliteit te
onderdrukken. Het strafrecht is een stuursysteem voor gerechtelijke autoriteiten.
Sterk legistische denkers zullen hoge eisen stellen aan een strafuitsluitende reden:
Bij. De man die zijn zwangere vrouw, die op het punt staat te bevallen, heel hard door de
binnenstad rijdt en verkeerslichten en de maximumsnelheid negeert.
Voor legisten zullen deze wetsschendingen zwaarder wegen dan voor degenen door wie de
rechtspositie van de aanstaande vader en het maatschappelijke welzijn centraal worden gesteld.
1.2.3. De individuele rechtspositie van de burger
Het rechtskarakter: individu beschermende functie.
De burger staat centraal. De overheid heeft een machtspositie tegenover het individu. Misdaadbestrijding
heeft een maatschappelijke noodzakelijkheid. Dit is in juridisch opzicht minder problematisch dan de
noodzaak om het individu te beschermen, hetgeen geworteld is in rechtsregels en rechtsbeginselen
2
,Inleiding strafrecht
Ook deze zienswijze gaat ervan uit dat het misdaadprobleem onoplosbaar is. Dit komt overeen met de
legistische zienswijze (hierboven beschreven). Het verschil is:
De mate waarin de individuele vrijheid in de rechtsbeschermende zienswijze voorop staat: het
recht is primair betrokken op de positie van het individu als zwakkere tegenover de overheid, en
dient ter versterking van diens rechtspositie.
Bovenstaande normering van het overheidsoptreden verhoogt de kwaliteit van de rechtsorde en vergroot
de pluriforme leefbaarheid van de maatschappij.
In deze zienswijze heeft de rechtsorde niet de betekenis van het recht van orde maar juist als orde van het
recht. denk dan aan radbruch en zijn visie over naziwetten. In deze gedachtegang heeft de rechtsorde
de betekenis van orde van het recht, anders zouden naziwetten rechtvaardig zijn, terwijl het onrecht is.
Rechtsorde is in deze opvatting meer een potentieel van rechtsbeginselen en rechtswaarden en valt
slechts voor een deel samen met de sociale orde. Denk dan aan: geen straf zonder schuld en geen straf
zonder wederrechtelijkheid. Daarmee wordt de “gewetensfunctie” van het recht bevorderd.
A.A.G Peters Utrechtse school; vroeg aandacht voor de mens chter de delinquent, waaronder juist ook
voor de mens als rechtssubject.
1.2.4. Algemeen en individueel welzijn
Deze invalshoek sluit aan bij tal van bezwaren die tegen het strafrecht en tegen vele aspecten van het
strafrechtelijk ingrijpen zijn aan te voeren en die ook diepere redenen vormen om het strafrecht als
ultimum remedium beschouwen en liefst ook hanteren.
De rechtsgoederen die het strafrecht juist wil beschermen kunnen legaal door het strafrecht worden
geschonden in de vorm van dwangmiddelen en sancties. Bijv. huiszoekingen// inbeslagneming//
geldboete. Aan dit alles kan veel psychische, sociale en juridische schade zijn verbonden voor de burgers
die daardoor worden getroffen. Dergelijke ingrepen kunnen in de realiteit veel zwaardere implicaties
hebben dan met het desbetreffende dwangmiddel of opgelegde straf formeel wordt beoogd.
- Stigmatiserende werking straf: een gedetineerde heeft een grote kans zijn baan te verliezen, zijn
partner kan de relatie beëindigen, zijn kinderen groeien op zonder vader, zijn reputatie kan een
onherstelbare deuk krijgen.
Hulsman is de motor geweest van soms meer, soms minder geslaagde initiatieven om het repressieve
strafrechtelijke optreden waar enigszins mogelijk te vermijden of te verzachten. Volgens Hulsman is het
dan ook een belangrijke taak van het strafrecht om een zo rationeel mogelijke conflictoplossingen tussen
daders en slachtoffers te bevorderen. mediation.
Mediation: ook wel herstelrecht. Komt uit de USA. Gedragsbeïnvloeding als doel van het strafrecht. Het is
een welzijn georiënteerde denkwijze. Het strafrecht moet zich richten op decriminalisering. Zo
ontstonden taakstraffen.
Depenalisering: het zoveel mogelijk vermijden van schadelijke effecten van straffen door daarvoor in de
plaats alternatieve straffen of bestuurlijke sancties op te leggen is als het ware complementair aan
decriminalisering.
1.2.5. Het strafproces voor het slachtoffer
Het slachtoffer krijgt door de jaren heen steeds meer rechten. Sinds 2016 geen beperkingen meer op
spreekrecht voor slachtoffer. Een belangrijke taak voor het waarborgen van slachtofferrechten rust op het
OM.
Samenvattend de visies die onder 1.2.1 zijn besproken figuur p13
Visie 1: rechtsorde: het strafrecht van de gerechtelijke autoriteiten, gehoorzaamheid van hen aan de wet
en van de burger aan hen, staat voorop.
3
, Inleiding strafrecht
Visie 2: rechtspositie: het strafrecht van de advocatuur (juridische argumentatie ten behoeve van het
individu en bescherming tegen de Staat in daarop ingestelde procedure staat voorop).
Visie 3: welzijn: het strafrecht van de gedragsdeskundige en van de hulpverlener. (het proces van
conflictoplossingen ven van gedragsbeïnvloeding staat voorop)
1.2.6. De optiek van dit boek
In eerste plaats huldigen, de schrijvers, wij het uitgangspunt dat in elke samenleving strafrecht onmisbaar
is. Wij delen het vermoeden dat het strafrecht zeer waarschijnlijk voor een groot deel bestaat bij de gratie
van zijn symbolische afschrikkende werking die mensen aanspoort zich van strafrechtelijk ontoelaatbare
gedragingen te onthouden. Wie die aansporing negeert riskeert daarom een sanctie, die evenwel
rechtvaardig dient te zijn.
De door de rechter verruiming van de reikwijdte van de wettelijke bepaling is alleen toelaatbaar als deze
ten gunste van de burger is. Het strafrecht kan niet alles oplossen. Politici doen aan incidentenwetgeving.
- Bijv. denk aan het verbod om seks te hebben met dieren terwijl dit eigenlijk valt onder het
bestaande misdrijf van dierenmishandeling. // of het boerkaverbod
Schrijvers vinden dat strafrecht ultimum remedium moet zijn. Het strafrecht kan meer schade toebrengen
dan goedmaken en is vaak niet aantoonbaar effectief.
Wij achten de gedachte onjuist dat zwaarder straffen in het algemeen meer helpt dan lichter straffen en
bepleiten dat de tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen niet gepaard zal gaan met niet
noodzakelijke restricties in de penitentiaire regimes. In de afweging van de betrokken belangen kennen
wij meer gewicht toe aan de samenlevingsbeschermende functie van het strafrecht en aan het behoud
van de waardigheid van de burger die een strafbaar feit begaat, dan aan de wens dat een straf als
vergelding wordt ingepeperd en de ‘ law abiding citizen’ // de brave burger herkenbaar blijft tegenover de
veroordeelde burger, de crimineel.
Voornamelijk om redenen van efficiency is in het kader van de handhaving van een groot aantal wetten de
strafoplegging niet meer toebedeeld aan de rechterlijke macht maar aan het bestuur = bestuur strafrecht.
(zit tussen bestuursrecht en strafrecht in). De bevoegde bestuursorganen of boeteambtenaren beslissen
weliswaar op een wijze die valt onder de werking van het beginsel van fair trail zoals neergelegd in art 6
EVRM, maar juist vanwege de beoogde efficiency is sprake van een aangepaste praktijk. Zo komt de
onafhankelijke rechter alleen maar bij de desbetreffende sancties beeld als de burger tegen de boete
bezwaar maakt.
Daarnaast heeft het OM de bevoegdheid om zelfstandig straffen op te leggen in zogeheten
strafbeschikkingen. Deze kunnen behalve geldboeten ook taakstraffen en ontzegging van de
rijbevoegdheid bevatten. Bij verzet wordt de onafhankelijke rechter erbij betrokken. Dit zijn situaties
waarin grote zorg uitgaat naar de rechtsbescherming die ook als het om punitieve sanctionering van lichte
feiten gaat voor het rechtsgevoel van de burgers van zeer principiële en essentiële betekenis is.
Rechtswaarborgen zijn immers het fundament voor een zorgvuldige procedure die tot de correcte en
meest rechtvaardige beslissingen zal leiden.
1.3 de rol van overheid en individu bij de strafrechtspleging.
1.3.1 Strafrecht is publiekrecht
Dat strafrecht publiekrecht is behoeft nauwelijks betoog. Dat komt onder meer tot uiting in de
omstandigheid in de omstandigheid dat aan de benadeelde burger geen vervolgingsrecht in criminalibus
toekomt. Met andere woorden: toepassing van het strafrecht krijgt een sterker publiek karakter, met
meer aandacht voor het slachtoffer.
4
Leereenheid 1 Karakter en plaats van het strafrecht
1.1 Mensen straffen elkaar
Punitief reageren: de boze vader die zijn zoon mishandelt, de in app-berichten gestalkte puber steekt zijn
treiteraar neer. Bepaalde handelingen koen in de sfeer van het officiële, publiekrechtelijke stafrecht.
Het overnemen van straffen door de overheid dient om eigeninrichting van het eigen rechter spelen,
tegen te gaan.
Daarentegen stellen de criminologie en de forensische psychiatrie en psychologie dat vrijwel geen enkel
delict losgedacht kan worden uit de relationele context waarin de delinquent leeft en thuishoort.
- Criminologie: de leer betreffende de misdaad
- Forensische: gerechtelijke
Het strafrecht voorkomt door z’n eigenrichtingkerende en vergeldingsdriftenkanaliserende functie,
ernstige buitensporigheden van particulieren en maakt het zichzelf daarmee als maatschappelijk instituut
onmisbaar.
- Materieel strafrecht: welke gedragingen onder welke voorwaarden strafbaar zijn.
- Formeel strafrecht: wijze waarop het materiele strafrecht wordt gehandhaafd.
Zonder formeel recht mis het materiele recht zijn kracht
Als een strafbaar feit door het OM om een bepaalde reden niet wordt vervolgd, kan het slachtoffer art. 12
SV inzetten. (Is een beklag als belanghebbende bij het hof).
1.2 verschillende invalshoeken op het strafrecht.
1.2.1 het strafrechtelijk systeem, de maatschappij en de individuele burger
Het strafrechtelijk systeem als gehaald met zijn opsporingsbevoegdheden, zijn processuele
dwangmiddelen (bijv. voorlopige hechtenis) en sanctierepertoire kan diep ingrijpen in de menselijke
vrijheid.
Het strafrecht beschikt over repressief instrumentarium: het kan mensen vastzetten en vermogen
ontnemen. Dit repressieve gezicht doet grimmig aan en kan snel de indruk wekken dat het strafrecht zich
uitsluitend met hoogst immorele gedragingen bezighoudt.
Moreel komt terug in de wet. Bijv. met “wordt gestraft schennis van de eerbaarheid”. Het komt terug in
open delictsomschrijvingen/ open normen. Deze veranderingen door de loop der tijd van invulling.
Bijv. ontucht, art 246 Sr had een andere invulling in 1920 dan in 2022. Het moet uiteindelijk de rechter zijn
die een waardeoordeel velt aan de wettekst.
De term: open, door de wet houdt als het ware een opdracht van de wetgever aan de
gerechtelijke autoriteiten in.
De rechter moet een waardeoordeel vellen van de reikwijdte van de wettekst.
De straf neemt tussen de andere soort sancties een bijzondere plaats in: een als zodanig bedoeld, door de
overheid toegebracht, leed op grond van normschending.
Straf moet ultimum remedium minister Modderman 1886.
Het strafrecht als ultimum remedium houdt in dat de inzet van het strafrecht slechts aan de orde is
wanneer de mogelijkheden van overige rechtsgebieden ontoereikend zijn.
Strafrecht wordt in de huidige tijd voor steeds meer zaken en onderwerpen aangewend.
Bijv. incidentwetgeving; vooral om de daadkracht van de betreffende politici te lenen// kiezers te
winnen.
Hulsman (handhaving van het recht, 1965) zegt hierover dat de ernst van het onrecht een criterium is
voor strafbaarstelling maar ook de bewerktuiging van het strafrechtelijke sanctiesysteem politie om op
te sporen. Het strafrecht als geen ander rechtsgebied op een voor de mens diepingrijpende en tegelijk
1
,Inleiding strafrecht
zeer negatieve wijze betrokken is op het spanningsveld dat wordt gevormd door eisen van
maatschappelijk orde, individuele vrijheid en recht.
De algemene aanname is dat het bestaan van het strafrecht als zodanig dreigend en afschrikkend genoeg
is om generaal-preventief te werken.
Recidivecijfers wijzen uit dat in het algemeen meer dan de helft van het aantal tot gevangenisstraf
veroordeelden op enig moment weer in de gevangenis terugkeert. Het is moeilijk het strafrecht volgens
strikt objectieve maatstaven op zijn nut en zijn rechtvaardigheidsgehalte te benaderen.
Om die reden komen zowel in de strafrechtpraktijk als in de strafrechtstheorie en -wetenschap
verschillende invalshoeken voor die elk eigen visie in zich bergen op het genoemde spanningsveld van
maatschappelijke orde, recht en individu: de invalshoek
a. Die primair uitgaat van het strafrechtelijk systeem als zodanig = hoofdstroom
b. Die primair uitgaat van de rechtspositie van de individuele burger als justitiabele= tegenstroom
c. Die primair het maatschappelijk welzijn van de burger als uitgangspunt neemt = tegenstroom
Door elk van deze invalshoeken bepaalde waarden benadrukt, die in hun gezamelijkheid kunnen worden
beschouwd als kenmerkend voor een beschaafd strafrecht dat een rechtsstaat betaamt.
Dit zijn de volgende kenmerken:
a. Fundamentele functie van misdaadbestrijding teneinde de maatschappij zoveel mogelijk ordelijk,
veilig en waad om in te leven te doen zijn;
b. De beginselen van de rechtsstaat huldigt die de uitoefening van strafrechtelijke bevoegdheden en
de toepassing van sancties aan rechtswaarborgen binden.
c. Het belangrijke uitgangspunt geldt dat het strafrecht in het belang van het algemeen welzijn als
een uiterst middel (ultimum remedium) dient te worden aangewend te midden van andere
rechtsgebieden en sanctiesystemen.
1.2.2. Het primaat van de wet en van het wettelijk systeem
Heeft betrekking op de hoofdstroom; primair uitgaan van het strafrechtelijke systeem als zodanig. Deze
invalshok is legistische en afkomstig van de scheiding der machten. Verandering in maatschappelijke
opvattingen moeten eerst via een wetswijziging in het strafrecht komen. De wet is democratisch totstand
gekomen en dus een weerspiegeling van de samenleving. De rechter dient de letter van de wet.
Ook in de legistische invalshoek is plaats voor de individuele beschermende functie van het strafrecht, zij
het dat deze in principe verondersteld wordt in de strafwet zelf, dus op positiefrechtelijke wijze, te zijn
opgenomen. Strafuitsluitingsgronden.
Het rechtskarakter in deze zienswijze; wettelijk systeem, waarmee het strafrecht zijn ordenende en
beveiligende functies uitoefent.
Het gaat hierbij om de instrumentele functie van het strafrecht. Overtreding van de strafwet staat voor
een schending van de rechtsorde en een verstoring van de sociale orde. Er is sprake van een
evenwichtstoestand, van sociale controle. Het is niet mogelijk om de complete criminaliteit te
onderdrukken. Het strafrecht is een stuursysteem voor gerechtelijke autoriteiten.
Sterk legistische denkers zullen hoge eisen stellen aan een strafuitsluitende reden:
Bij. De man die zijn zwangere vrouw, die op het punt staat te bevallen, heel hard door de
binnenstad rijdt en verkeerslichten en de maximumsnelheid negeert.
Voor legisten zullen deze wetsschendingen zwaarder wegen dan voor degenen door wie de
rechtspositie van de aanstaande vader en het maatschappelijke welzijn centraal worden gesteld.
1.2.3. De individuele rechtspositie van de burger
Het rechtskarakter: individu beschermende functie.
De burger staat centraal. De overheid heeft een machtspositie tegenover het individu. Misdaadbestrijding
heeft een maatschappelijke noodzakelijkheid. Dit is in juridisch opzicht minder problematisch dan de
noodzaak om het individu te beschermen, hetgeen geworteld is in rechtsregels en rechtsbeginselen
2
,Inleiding strafrecht
Ook deze zienswijze gaat ervan uit dat het misdaadprobleem onoplosbaar is. Dit komt overeen met de
legistische zienswijze (hierboven beschreven). Het verschil is:
De mate waarin de individuele vrijheid in de rechtsbeschermende zienswijze voorop staat: het
recht is primair betrokken op de positie van het individu als zwakkere tegenover de overheid, en
dient ter versterking van diens rechtspositie.
Bovenstaande normering van het overheidsoptreden verhoogt de kwaliteit van de rechtsorde en vergroot
de pluriforme leefbaarheid van de maatschappij.
In deze zienswijze heeft de rechtsorde niet de betekenis van het recht van orde maar juist als orde van het
recht. denk dan aan radbruch en zijn visie over naziwetten. In deze gedachtegang heeft de rechtsorde
de betekenis van orde van het recht, anders zouden naziwetten rechtvaardig zijn, terwijl het onrecht is.
Rechtsorde is in deze opvatting meer een potentieel van rechtsbeginselen en rechtswaarden en valt
slechts voor een deel samen met de sociale orde. Denk dan aan: geen straf zonder schuld en geen straf
zonder wederrechtelijkheid. Daarmee wordt de “gewetensfunctie” van het recht bevorderd.
A.A.G Peters Utrechtse school; vroeg aandacht voor de mens chter de delinquent, waaronder juist ook
voor de mens als rechtssubject.
1.2.4. Algemeen en individueel welzijn
Deze invalshoek sluit aan bij tal van bezwaren die tegen het strafrecht en tegen vele aspecten van het
strafrechtelijk ingrijpen zijn aan te voeren en die ook diepere redenen vormen om het strafrecht als
ultimum remedium beschouwen en liefst ook hanteren.
De rechtsgoederen die het strafrecht juist wil beschermen kunnen legaal door het strafrecht worden
geschonden in de vorm van dwangmiddelen en sancties. Bijv. huiszoekingen// inbeslagneming//
geldboete. Aan dit alles kan veel psychische, sociale en juridische schade zijn verbonden voor de burgers
die daardoor worden getroffen. Dergelijke ingrepen kunnen in de realiteit veel zwaardere implicaties
hebben dan met het desbetreffende dwangmiddel of opgelegde straf formeel wordt beoogd.
- Stigmatiserende werking straf: een gedetineerde heeft een grote kans zijn baan te verliezen, zijn
partner kan de relatie beëindigen, zijn kinderen groeien op zonder vader, zijn reputatie kan een
onherstelbare deuk krijgen.
Hulsman is de motor geweest van soms meer, soms minder geslaagde initiatieven om het repressieve
strafrechtelijke optreden waar enigszins mogelijk te vermijden of te verzachten. Volgens Hulsman is het
dan ook een belangrijke taak van het strafrecht om een zo rationeel mogelijke conflictoplossingen tussen
daders en slachtoffers te bevorderen. mediation.
Mediation: ook wel herstelrecht. Komt uit de USA. Gedragsbeïnvloeding als doel van het strafrecht. Het is
een welzijn georiënteerde denkwijze. Het strafrecht moet zich richten op decriminalisering. Zo
ontstonden taakstraffen.
Depenalisering: het zoveel mogelijk vermijden van schadelijke effecten van straffen door daarvoor in de
plaats alternatieve straffen of bestuurlijke sancties op te leggen is als het ware complementair aan
decriminalisering.
1.2.5. Het strafproces voor het slachtoffer
Het slachtoffer krijgt door de jaren heen steeds meer rechten. Sinds 2016 geen beperkingen meer op
spreekrecht voor slachtoffer. Een belangrijke taak voor het waarborgen van slachtofferrechten rust op het
OM.
Samenvattend de visies die onder 1.2.1 zijn besproken figuur p13
Visie 1: rechtsorde: het strafrecht van de gerechtelijke autoriteiten, gehoorzaamheid van hen aan de wet
en van de burger aan hen, staat voorop.
3
, Inleiding strafrecht
Visie 2: rechtspositie: het strafrecht van de advocatuur (juridische argumentatie ten behoeve van het
individu en bescherming tegen de Staat in daarop ingestelde procedure staat voorop).
Visie 3: welzijn: het strafrecht van de gedragsdeskundige en van de hulpverlener. (het proces van
conflictoplossingen ven van gedragsbeïnvloeding staat voorop)
1.2.6. De optiek van dit boek
In eerste plaats huldigen, de schrijvers, wij het uitgangspunt dat in elke samenleving strafrecht onmisbaar
is. Wij delen het vermoeden dat het strafrecht zeer waarschijnlijk voor een groot deel bestaat bij de gratie
van zijn symbolische afschrikkende werking die mensen aanspoort zich van strafrechtelijk ontoelaatbare
gedragingen te onthouden. Wie die aansporing negeert riskeert daarom een sanctie, die evenwel
rechtvaardig dient te zijn.
De door de rechter verruiming van de reikwijdte van de wettelijke bepaling is alleen toelaatbaar als deze
ten gunste van de burger is. Het strafrecht kan niet alles oplossen. Politici doen aan incidentenwetgeving.
- Bijv. denk aan het verbod om seks te hebben met dieren terwijl dit eigenlijk valt onder het
bestaande misdrijf van dierenmishandeling. // of het boerkaverbod
Schrijvers vinden dat strafrecht ultimum remedium moet zijn. Het strafrecht kan meer schade toebrengen
dan goedmaken en is vaak niet aantoonbaar effectief.
Wij achten de gedachte onjuist dat zwaarder straffen in het algemeen meer helpt dan lichter straffen en
bepleiten dat de tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen niet gepaard zal gaan met niet
noodzakelijke restricties in de penitentiaire regimes. In de afweging van de betrokken belangen kennen
wij meer gewicht toe aan de samenlevingsbeschermende functie van het strafrecht en aan het behoud
van de waardigheid van de burger die een strafbaar feit begaat, dan aan de wens dat een straf als
vergelding wordt ingepeperd en de ‘ law abiding citizen’ // de brave burger herkenbaar blijft tegenover de
veroordeelde burger, de crimineel.
Voornamelijk om redenen van efficiency is in het kader van de handhaving van een groot aantal wetten de
strafoplegging niet meer toebedeeld aan de rechterlijke macht maar aan het bestuur = bestuur strafrecht.
(zit tussen bestuursrecht en strafrecht in). De bevoegde bestuursorganen of boeteambtenaren beslissen
weliswaar op een wijze die valt onder de werking van het beginsel van fair trail zoals neergelegd in art 6
EVRM, maar juist vanwege de beoogde efficiency is sprake van een aangepaste praktijk. Zo komt de
onafhankelijke rechter alleen maar bij de desbetreffende sancties beeld als de burger tegen de boete
bezwaar maakt.
Daarnaast heeft het OM de bevoegdheid om zelfstandig straffen op te leggen in zogeheten
strafbeschikkingen. Deze kunnen behalve geldboeten ook taakstraffen en ontzegging van de
rijbevoegdheid bevatten. Bij verzet wordt de onafhankelijke rechter erbij betrokken. Dit zijn situaties
waarin grote zorg uitgaat naar de rechtsbescherming die ook als het om punitieve sanctionering van lichte
feiten gaat voor het rechtsgevoel van de burgers van zeer principiële en essentiële betekenis is.
Rechtswaarborgen zijn immers het fundament voor een zorgvuldige procedure die tot de correcte en
meest rechtvaardige beslissingen zal leiden.
1.3 de rol van overheid en individu bij de strafrechtspleging.
1.3.1 Strafrecht is publiekrecht
Dat strafrecht publiekrecht is behoeft nauwelijks betoog. Dat komt onder meer tot uiting in de
omstandigheid in de omstandigheid dat aan de benadeelde burger geen vervolgingsrecht in criminalibus
toekomt. Met andere woorden: toepassing van het strafrecht krijgt een sterker publiek karakter, met
meer aandacht voor het slachtoffer.
4
