Thema 4: Transport Havo 5
Thema 4 Transport
Basisstof 1: Transportsystemen
Transport op kleine afstanden door diffusie
Vatenstelsel van planten bestaan uit: (transport op grote afstanden)
Houtvaten anorganische sapstroom (opwaartse sapstroom van wortels naar de baladeren)
- Vervoeren water en mineralen (zouten)
Bastvaten organische sapstroom (vanuit bladeren naar alle delen van plant)
- Vervoeren water en assimilatieproducten (suikers)
- Centrale cilinder bestaat uit endodermis,
bastvaten en houtvaten.
- Meeste transport verloopt via celwanden.
Bij endodermis juist via de celmembraan.
Want het Bandje van Caspary (kurkbandje)
laat geen stoffen door
- Endodermis ‘bepaalt’ wat in de centrale
cilinder terechtkomt
- Zouten worden met actief transport
opgenomen
- Water volgt door osmose
Transport via houtvaten dankzij 3 krachten: (anorganisch)
1) Worteldruk: water en mineralen worden omhoog gebracht via houtvaten naar de bladeren
Water wordt opwaarts geduwd door:
- Actief transport van zouten in wortel door endodermiscellen
- Osmose in wortel
- Kurkbandje voorkomt tergstroom zouten/water
2) Door capillaire werking van de houtvaten wordt het water omhooggetrokken (mogelijk want
houtvaten zijn nauw)
- Van wortel tot blad zijn watermoleculen
verbonden door cohesie (waterstofbruggen)
o Cohesie co-op (eigen soort)
- Tegen de zwaartekracht in door adhesie (tegen
rand)
o Adhesie andere (andere soort)
, Thema 4: Transport Havo 5
3) Door verdamping van water wordt water aangezogen uit de houtvaten (via de nerven)
- Water verdampt in luchtholtes in bladeren.
- Waterdamp wordt aan buitenlucht afgegeven via de huidmondjes
- Door verdamping neemt oppervlaktespanning toe. Door cohesie/adhesie van watermoleculen
wordt water naar de balderen ‘getrokken’
- Verdamping heeft meer invloed op waterverplaatsing dan worteldruk
- Verdamping verschilt door weeromstandigheden
Transport door bastvaten (organisch)
1) Bastvaten vervoeren organische stoffen (water en assimilatie producten zoals suiker) van een
bron naar een weefsel dat deze nodig heeft dus naar alle delen in de plant
De stroomrichting verschilt per dag/seizoen
2) In de vaatbundels in stengels liggen bastvaten aan de buitenkant, in de nerven in balderen aan
de onderkant
Organische en anorganische sapstroom
Thema 4 Transport
Basisstof 1: Transportsystemen
Transport op kleine afstanden door diffusie
Vatenstelsel van planten bestaan uit: (transport op grote afstanden)
Houtvaten anorganische sapstroom (opwaartse sapstroom van wortels naar de baladeren)
- Vervoeren water en mineralen (zouten)
Bastvaten organische sapstroom (vanuit bladeren naar alle delen van plant)
- Vervoeren water en assimilatieproducten (suikers)
- Centrale cilinder bestaat uit endodermis,
bastvaten en houtvaten.
- Meeste transport verloopt via celwanden.
Bij endodermis juist via de celmembraan.
Want het Bandje van Caspary (kurkbandje)
laat geen stoffen door
- Endodermis ‘bepaalt’ wat in de centrale
cilinder terechtkomt
- Zouten worden met actief transport
opgenomen
- Water volgt door osmose
Transport via houtvaten dankzij 3 krachten: (anorganisch)
1) Worteldruk: water en mineralen worden omhoog gebracht via houtvaten naar de bladeren
Water wordt opwaarts geduwd door:
- Actief transport van zouten in wortel door endodermiscellen
- Osmose in wortel
- Kurkbandje voorkomt tergstroom zouten/water
2) Door capillaire werking van de houtvaten wordt het water omhooggetrokken (mogelijk want
houtvaten zijn nauw)
- Van wortel tot blad zijn watermoleculen
verbonden door cohesie (waterstofbruggen)
o Cohesie co-op (eigen soort)
- Tegen de zwaartekracht in door adhesie (tegen
rand)
o Adhesie andere (andere soort)
, Thema 4: Transport Havo 5
3) Door verdamping van water wordt water aangezogen uit de houtvaten (via de nerven)
- Water verdampt in luchtholtes in bladeren.
- Waterdamp wordt aan buitenlucht afgegeven via de huidmondjes
- Door verdamping neemt oppervlaktespanning toe. Door cohesie/adhesie van watermoleculen
wordt water naar de balderen ‘getrokken’
- Verdamping heeft meer invloed op waterverplaatsing dan worteldruk
- Verdamping verschilt door weeromstandigheden
Transport door bastvaten (organisch)
1) Bastvaten vervoeren organische stoffen (water en assimilatie producten zoals suiker) van een
bron naar een weefsel dat deze nodig heeft dus naar alle delen in de plant
De stroomrichting verschilt per dag/seizoen
2) In de vaatbundels in stengels liggen bastvaten aan de buitenkant, in de nerven in balderen aan
de onderkant
Organische en anorganische sapstroom
