NOTARIEEL FAMILIERECHT
Lector: W. Nelen
S.A.
, INHOUDSTAFEL
DEEL 1: ECHTSCHEIDING DOOR ONDERLINGE TOESTEMMING (EOT) ............................................................. 5
HOOFDSTUK I. INLEIDING – ALGEMEEN .............................................................................................................. 5
HOOFDSTUK II. PROCEDURE VAN DE EOT SINDS 1 SEPTEMBER 2018.......................................................................... 5
vermeldingen in het verzoekschrift................................................................................................................... 6
de bijlagen bij het verzoekschrift ...................................................................................................................... 6
de persoonlijke verschijning van de echtgenoten (Art. 1289 Ger.W.) .............................................................. 6
Advies door de procureur des Konings (art. 1289ter Ger. W.).......................................................................... 7
Controle door de rechtbank (art. 1290 Ger. W.) ............................................................................................... 7
Wijzigingen tijdens de procedure (art. 1293 Ger. W.) ...................................................................................... 7
Echtscheidingsvonnis (art. 1298 Ger. W.) ......................................................................................................... 8
hoger beroep (art. 1299 en 1300 Ger.W.) ........................................................................................................ 8
Overschrijving van het beschikkend gedeelte in de registers van de burgerlijke stand ................................... 8
Gevolgen van de echtscheiding ........................................................................................................................ 9
wijzigingen na de echtscheiding ....................................................................................................................... 9
HOOFDSTUK III. DE OVEREENKOMSTEN.............................................................................................................. 9
afdeling 1 – het Facultatief bemiddelingsbeding ........................................................................................... 10
Afdeling 2 – Facultatieve boedelbeschrijving ................................................................................................. 10
Afdeling 3 – Vermogensrechtelijke regeling (art. 1287 Ger. W.).................................................................... 11
1. Vorm ..................................................................................................................................................................... 11
2. inhoud .................................................................................................................................................................. 11
A. Transactioneel karakter: dadingsovereenkomst ............................................................................................. 11
Toepassing van de leer van de wilsgebreken ....................................................................................................... 12
Benadeling voor meer dan 1/4 ............................................................................................................................ 12
Ondeelbaarheid van de vermogensrechtelijke regeling ...................................................................................... 13
B. Terugwerkende kracht (art. 1304 Ger. W.) ..................................................................................................... 13
C. Voorwaardelijk ................................................................................................................................................. 14
Chronologische volgorde van de procedures ...................................................................................................... 14
De regeling betreffende de registratiebelasting .................................................................................................. 15
Praktische gevolgen voor rechtshandelingen die tijdens de procedure worden gesteld ................................... 15
D. Allesomvattend karakter: alle activa en passiva (art. 1287, lid 1 Ger.W.) ...................................................... 15
Opgelet voor ‘tegenbrieven’ ................................................................................................................................ 15
Roerende goederen: alle activa en passiva .......................................................................................................... 16
Onroerende goederen.......................................................................................................................................... 16
Schulden ............................................................................................................................................................... 17
3. erfrechtelijke regeling .......................................................................................................................................... 17
A. erfrecht ............................................................................................................................................................ 17
B. testamenten..................................................................................................................................................... 18
C. contractuele erfstellingen ................................................................................................................................ 19
D. huwelijksvoordelen: art. 299 OBW .................................................................................................................. 19
4. Wijzigingen ........................................................................................................................................................... 19
Tijdens de procedure (art. 1293 Ger. W.) ................................................................................................................. 19
Na de echtscheiding.................................................................................................................................................. 19
afdeling 4 – Familierechtelijke overeenkomst (art. 1288 Ger.w.) .................................................................. 20
1. vorm ..................................................................................................................................................................... 20
2. Inhoud .................................................................................................................................................................. 20
A. Art. 1288, 2° Ger. W.: ouderlijk gezag en huisvesting/verblijfsregeling van de minderjarige kinderen ......... 21
1) Regel: gezamenlijke uitoefening van het ouderlijk gezag = co-ouderschap .................................................... 21
2) Uitzondering op co-ouderschap: de (genuanceerde) exclusieve uitoefening van het ouderlijk gezag, met dan
wel bepalingen van omgangsregeling .................................................................................................................. 21
, 3) De verblijfsregeling en rechten op persoonlijk contact ................................................................................... 21
4) Wijzigingen ....................................................................................................................................................... 23
B. Art. 1288, 3° Ger. W.: onderhoudsbijdrage voor de kinderen ........................................................................ 24
1) Wettelijke grondslag ........................................................................................................................................ 24
2) Modaliteiten ..................................................................................................................................................... 25
Berekening ....................................................................................................................................................... 26
Methode Renard ......................................................................................................................................... 27
Methode Gezinsbond .................................................................................................................................. 28
Methode Hobin ........................................................................................................................................... 29
3) Wijzigingen ....................................................................................................................................................... 29
4) Fiscaal statuut .................................................................................................................................................. 29
5) Gedwongen uitvoering..................................................................................................................................... 30
C. Art. 1288, 4° Ger. W.: eventuele uitkering tussen ex-echtgenoten ................................................................ 30
1) Geen wettelijke grondslag / wel wijzigbaarheid .............................................................................................. 30
2) Modaliteiten ..................................................................................................................................................... 31
3) Wijzigingen ....................................................................................................................................................... 31
4) Fiscaal statuut .................................................................................................................................................. 32
5) Gedwongen uitvoering..................................................................................................................................... 32
6) Einde ................................................................................................................................................................. 32
DEEL 2: SAMENWONENDEN EN ONROEREND GOED ................................................................................... 33
HOOFDSTUK I. BURGERLIJK RECHT – DE WETTELIJKE SAMENWONERS ........................................................................ 33
afdeling 1 – Algemeen .................................................................................................................................... 33
Wet dd. 23 november 1998 – art. 1475 t.e.m. 1479 OBW ........................................................................................... 33
Verklaring van de wettelijke samenwoning .................................................................................................................. 33
Einde van de wettelijke samenwoning ......................................................................................................................... 34
Afdeling 2 – Bepalingen van primaire aard (dwingend) ................................................................................. 34
Art. 1477 OBW .............................................................................................................................................................. 34
Gezinswoning (conform art. 215 OBW) ........................................................................................................................ 34
Bijdragen in de lasten (conform art. 221 OBW) ............................................................................................................ 34
Schulden: solidariteit (conform art. 222 OBW)............................................................................................................. 35
Afdeling 3 – Bepalingen van secundaire aard (aanvullend) ........................................................................... 35
Art. 1478 OBW .............................................................................................................................................................. 35
Conventioneel ............................................................................................................................................................... 35
Afdeling 4 – Erfrecht van de wettelijk samenwonende .................................................................................. 36
Van rechtswege vruchtgebruik van de gezinswoning................................................................................................... 36
Niet reservatair ............................................................................................................................................................. 36
voorwaarden ................................................................................................................................................................. 36
Afdeling 5 – Onroerend goed.......................................................................................................................... 37
Bescherming .................................................................................................................................................................. 37
Dringende en voorlopige maatregelen (art. 1479, lid 3 OBW) ..................................................................................... 37
HOOFDSTUK II. FISCAAL RECHT...................................................................................................................... 37
Afdeling 1 – Erfbelasting voor samenwoners in het Vlaams Gewest ........................................................ 37
1. Historiek ............................................................................................................................................................... 37
2. Begrip "partner" ................................................................................................................................................... 38
3. Feitelijke samenwonenden .................................................................................................................................. 38
4. Tarieven en taxatie ............................................................................................................................................... 38
vermindering............................................................................................................................................................. 40
passief ....................................................................................................................................................................... 40
aanrekening passief .................................................................................................................................................. 40
5. Gezinswoning: vrijstelling voor gehuwden en samenwoners.............................................................................. 41
Niet voor personen in rechte lijn .............................................................................................................................. 41
Feitelijk samenwonenden......................................................................................................................................... 41
Feitelijk criterium (art. 1.1.0.0.2., zevende lid, 2° VCF) ............................................................................................ 41
,Afdeling 2 – Schenkbelasting voor samenwoners in het Vlaams Gewest ...................................................... 41
1. historiek ................................................................................................................................................................ 41
2. Begrip samenwonenden: "wettelijke" en "feitelijke samenwonenden" ............................................................. 42
3. Tarieven en taxatie ............................................................................................................................................... 42
Onroerende goederen .............................................................................................................................................. 42
Roerende goederen .................................................................................................................................................. 43
Afdeling 3 – één van de partners is eigenaar van het onroerend goed.......................................................... 43
Testamentaire bescherming ......................................................................................................................................... 43
Conventionele bescherming. ........................................................................................................................................ 43
Afdeling 4 – Beide partners zijn eigenaar van het onroerend goed ............................................................... 44
1. de tontine ............................................................................................................................................................. 44
A. historiek ........................................................................................................................................................... 44
Lorenzo TONTI ...................................................................................................................................................... 44
Kloosterordes ....................................................................................................................................................... 44
Notariaat .............................................................................................................................................................. 44
B. Onderscheid met de "aanwas" ........................................................................................................................ 44
C. Tontine in volle eigendom: formule DEFRENOIS ............................................................................................. 45
D. Een kanscontract.............................................................................................................................................. 45
E. Samenspel van ontbindende en opschortende voorwaarden ........................................................................ 46
F. Statuut pendente conditione........................................................................................................................... 46
G. Tontine in vruchtgebruik: formule RAUCENT .................................................................................................. 46
H. Formule van de gekruiste aankoop: formule ISTAS......................................................................................... 47
I. Beperking in de tijd: geen gewone onverdeeldheid........................................................................................ 47
J. einde van de tontine ........................................................................................................................................ 48
Overlijden ............................................................................................................................................................. 48
Beëindiging door overeenkomst .......................................................................................................................... 48
K. schuldeisers...................................................................................................................................................... 50
2. De aanwas ............................................................................................................................................................ 50
Gemeenschappelijke kenmerken van tontine en aanwas ....................................................................................... 50
Verschilpunten tontine en aanwas ........................................................................................................................... 51
Belang van het onderscheid ..................................................................................................................................... 51
Aanwas van vruchtgebruik ....................................................................................................................................... 51
3. Fiscale gevolgen van de tontine en beding van aanwas ...................................................................................... 51
A. Bij de aankoop ................................................................................................................................................. 51
B. Bij het overlijden .............................................................................................................................................. 51
C. Bij verzaking in een latere akte ........................................................................................................................ 52
D. Aanwas/tontine met optie............................................................................................................................... 52
afdeling 5 – Aanwas tussen echtgenoten: Fiscaal misbruik? ......................................................................... 52
afdeling 6 – Algeheel wetgevend initiatief voor tontine en aanwas noodzakelijk? ....................................... 52
,DEEL 1: ECHTSCHEIDING DOOR ONDERLINGE TOESTEMMING (EOT)
HOOFDSTUK I. INLEIDING – ALGEMEEN
De echtscheiding door onderlinge toestemming (EOT) is een contractuele vorm van echtscheiding waarbij beide
echtgenoten het eens zijn over het beëindigen van het huwelijk én over alle gevolgen daarvan. Deze vorm van
echtscheiding vereist geen vaststelling van fout of schuld en evenmin een vaststelling van onherstelbare
ontwrichting door de rechter. De wil van beide echtgenoten volstaat om de echtscheiding te kunnen verkrijgen,
op voorwaarde dat aan de wettelijke voorwaarden is voldaan.
Het uitgangspunt van deze echtscheidingsvorm is dat de echtgenoten zelf, zonder inhoudelijke inmenging van
de rechtbank, een volledige regeling uitwerken zowel op vermogensrechtelijk als op familierechtelijk vlak. Zij
bepalen onder meer hoe het vermogen wordt verdeeld, hoe de ouderlijke verantwoordelijkheid wordt
uitgeoefend, wat de verblijfsregeling van de kinderen zal zijn en hoe de financiële regeling met betrekking tot de
kinderen wordt georganiseerd. De rechtbank behoudt evenwel steeds een controlerende rol, in het bijzonder
wat de belangen van de minderjarige kinderen betreft.
De wetgever heeft de echtscheiding door onderlinge toestemming uitgewerkt als een echtscheidingsvorm die
toelaat het huwelijk op een minder conflictueuze manier te beëindigen. Deze vorm van echtscheiding beoogt
een sereen verloop van de procedure en laat toe dat de echtgenoten zelf afspraken maken over de gevolgen van
hun echtscheiding.
De EOT moet worden onderscheiden van de echtscheiding door onherstelbare ontwrichting (EOO). Bij de EOO
zijn de echtgenoten het niet eens, hetzij over de echtscheiding zelf, hetzij over de modaliteiten ervan. In dat geval
wordt de echtscheiding door de rechtbank uitgesproken op grond van een objectieve of subjectieve ontwrichting
van het huwelijk.
In de praktijk komt de EOT het vaakst voor, aangezien deze procedure sneller verloopt en meer ruimte laat voor
maatwerk door de echtgenoten zelf.
HOOFDSTUK II. PROCEDURE VAN DE EOT SINDS 1 SEPTEMBER 2018
Sinds 1 september 2018 wordt de vordering tot EOT ingeleid bij verzoekschrift, overeenkomstig art. 1288bis
Ger.W.. Dit verzoekschrift wordt neergelegd door beide echtgenoten ter griffie van de rechtbank van eerste
aanleg, afdeling familie- en jeugdrechtbank. De mogelijkheid voor de echtgenoten om zelf een familierechtbank
te kiezen werd afgeschaft door de Wet Potpourri VI, met als doel elke verwarring over de territoriale
bevoegdheid ‘ratione territoriae’ in de EOT-procedure weg te nemen en werd zo ook de ongelijke behandeling
met de EOO weggewerkt, aangezien bij EOO de territoriale bevoegdheid wordt bepaald volgens art. 628, 1°
Ger.W.
De bevoegde rechter is in principe de familierechter van de plaats van de laatste echtelijke verblijfplaats. Indien
de partijen akkoord zijn, kan ook de rechtbank van een van hun huidige woonplaatsen worden gekozen. Wanneer
er gemeenschappelijke minderjarige kinderen zijn, geldt de prioriteit van de rechtbank van de woonplaats van
deze kinderen (art. 629bis,§2 Ger.W.). Indien er reeds eerder een vordering tussen de echtgenoten aanhangig
werd gemaakt voor de familierechtbank, blijft de eerst geadieerde rechtbank bevoegd (art. 629bis,§1 Ger.W.)
5
,VERMELDINGEN IN HET VERZOEKSCHRIFT
Het verzoekschrift moet een aantal verplichte vermeldingen bevatten, nl.:
− De dag, de maand en het jaar;
− De naam, de voornaam, het beroep en de woonplaats van de verzoekers;
− De plaats en datum van het huwelijk;
− Hun uitdrukkelijke wil om te scheiden door onderlinge toestemming;
− Dat zij hun vordering om uit de echt te scheiden bij onderlinge toestemming richten tot de rechtbank
van eerste aanleg..., afdeling..., sectie familie- en jeugdrechtbank (de aanduiding van de bevoegde
rechtbank).
DE BIJLAGEN BIJ HET VERZOEKSCHRIFT
Bij het verzoekschrift moeten:
− De regelingsaktes worden gevoegd die zijn opgesteld overeenkomstig de art. 1287 en 1288 Ger.W.;
− In voorkomend geval wordt ook een boedelbeschrijving toegevoegd, zoals bedoeld in art. 1287, tweede
lid, Ger.W.;
− Daarnaast worden in principe uittreksels uit de geboorte- en huwelijksakten van de kinderen en
echtgenoten en bewijs van woonst als bewijs van nationaliteit van elk van de echtgenoten toegevoegd.
De laatste bijlagen (3de streepje) moeten in principe wettelijk niet meer worden bijgevoegd indien deze
documenten of gegevens beschikbaar zijn in DABS of in het bevolkings- of vreemdelingenregister. De griffier kan
deze eenvoudig zelf raadplegen en toevoegen aan het dossier. Om die reden zijn deze punten sinds 1 januari
2019 opgeheven. Niettemin blijft het, gelet op de overbelasting van de griffies, aangeraden om deze documenten
toch telkens bij te voegen.
DE PERSOONLIJKE VERSCHIJNING VAN DE ECHTGENOTEN (ART. 1289 GER.W.)
(1) Wanneer de echtgenoten op de dag van de neerlegging van het verzoekschrift al meer dan 6 maanden
gescheiden leven en de persoonlijke verschijning niet wordt bevolen, verloopt de procedure schriftelijk.
(2) Wanneer de echtgenoten niet langer dan 6 maanden gescheiden leven op de dag van de neerlegging van
het verzoekschrift, werden zij geacht binnen een maand te rekenen vanaf de datum van deze neerlegging
gezamenlijk en persoonlijk te verschijnen voor de Familierechtbank om de rechtbank hun wil te kennen te
geven.
Artikel 50 van Wet Potpourri VI heeft de verplichte persoonlijke verschijning afgeschaft. De procedure
verloopt dus nu bij elk verzoek tot echtscheiding door onderlinge toestemming schriftelijk, ongeacht de duur
van de feitelijke scheiding.
(3) De persoonlijke verschijning kan evenwel steeds worden bevolen door de rechtbank, ongeacht de duur van
de scheiding, hetzij ambtshalve, hetzij op vraag van de procureur des Konings of van een van de partijen. In
dat geval worden de echtgenoten geacht binnen een maand te rekenen vanaf de neerlegging van het
verzoekschrift gezamenlijk en persoonlijk te verschijnen voor de Familierechtbank om hun wil te kennen te
geven. Hiervoor zijn geen uitzonderlijke omstandigheden vereist.
6
, Dergelijke uitzonderlijke omstandigheden zijn wel vereist voor de machtiging door de Familierechtbank van
een of beide echtgenoten om zich te laten vertegenwoordigen door een advocaat of notaris, zoals bepaald
in art. 1289, §2 Ger.W.
Indien de persoonlijke verschijning werd bevolen door de rechter en partijen of een van hen niet verschijnen,
noch in persoon noch via vertegenwoordiging op de door de rechter bepaalde dag, dan verwijst de rechter
de zaak naar de algemene rol, overeenkomstig art. 1289, §3 Ger.W.
ADVIES DOOR DE PROCUREUR DES KONINGS (ART. 1289TER GER. W.)
Art. 1289ter Ger.W. bepaalt dat de procureur des Konings schriftelijk advies kan uitbrengen over de
vormvereisten, de toelaatbaarheid van de echtscheiding en over de inhoud van de overeenkomsten tussen de
echtgenoten met betrekking tot hun minderjarige kinderen. Ingevolge artikel 51 van Wet Potpourri VI is dit advies
facultatief, in overeenstemming met Wet Potpourri I.
De procureur moet de rechtbank ervan verwittigen dat hij geen advies zal uitbrengen. Daarnaast wordt een
termijn bepaald voor het uitbrengen van het advies, namelijk binnen de 30 dagen te rekenen vanaf de inschrijving
van de zaak op de rol. Indien het schriftelijk advies niet binnen die termijn wordt uitgebracht, wordt het geacht
gunstig te zijn. Dit komt de rechtszekerheid ten goede.
CONTROLE DOOR DE RECHTBANK (ART. 1290 GER. W.)
Bij persoonlijke verschijning (art. 1289, §2 Ger.W.) houdt de rechter aan beide echtgenoten samen en aan ieder
van hen in het bijzonder zodanige bedenkingen en vermaningen voor als hij gepast oordeelt. M.a.w. hij brengt
hen alle gevolgen onder het oog waartoe hun stap zal leiden, zodat zij zich bewust zijn van de juridische en
feitelijke consequenties van de echtscheiding door onderlinge toestemming. De rechter heeft hierbij een actieve
rol en kan nagaan of de wil van de echtgenoten vrij en weloverwogen is.
De rechter kan aan de partijen voorstellen de beschikkingen van de overeenkomsten met betrekking tot hun
minderjarige kinderen te wijzigen wanneer die hem strijdig lijken met de belangen van deze laatsten. De rechter
kan aan de partijen voorstellen om deze beschikkingen te schrappen of te wijzigen. De rechter kan deze
beschikkingen echter nooit zelf aanpassen of wijzigen; hij moet de echtgenoten ertoe aanzetten om dit zelf te
doen. De rechter beschikt dus niet over een herschrijvingsbevoegdheid van de overeenkomst, maar wel over een
controle- en correctiebevoegdheid.
Uiterlijk bij de verschijning van de echtgenoten kan de rechter bovendien ambtshalve beslissen tot het horen van
de minderjarige kinderen overeenkomstig art. 1004/1 Ger.W. In voorkomend geval wordt een nieuwe
verschijning georganiseerd. Tijdens deze nieuwe verschijning kan de rechter de echtgenoten confronteren met
de vastgestelde problemen en hen verzoeken de beschikkingen die kennelijk strijdig zijn met de belangen van de
minderjarige kinderen te schrappen of te wijzigen.
Indien de echtgenoten weigeren om gevolg te geven aan de opmerkingen en voorstellen van de rechter en dus
weigeren hun overeenkomst aan te passen, kan dit leiden tot de afwijzing van EOT.
WIJZIGINGEN TIJDENS DE PROCEDURE (ART. 1293 GER. W.)
Wanneer, binnen een maand te rekenen van de dag van indiening van het verzoekschrift en vóór de eventuele
verschijning van de partijen als bedoeld in artikel 1289, §2 en §3 van het Gerechtelijk Wetboek, de echtgenoten
of een van hen nieuwe en onvoorzienbare omstandigheden aanvoeren, kan een wijziging van de oorspronkelijke
overeenkomsten worden overwogen.
7
Lector: W. Nelen
S.A.
, INHOUDSTAFEL
DEEL 1: ECHTSCHEIDING DOOR ONDERLINGE TOESTEMMING (EOT) ............................................................. 5
HOOFDSTUK I. INLEIDING – ALGEMEEN .............................................................................................................. 5
HOOFDSTUK II. PROCEDURE VAN DE EOT SINDS 1 SEPTEMBER 2018.......................................................................... 5
vermeldingen in het verzoekschrift................................................................................................................... 6
de bijlagen bij het verzoekschrift ...................................................................................................................... 6
de persoonlijke verschijning van de echtgenoten (Art. 1289 Ger.W.) .............................................................. 6
Advies door de procureur des Konings (art. 1289ter Ger. W.).......................................................................... 7
Controle door de rechtbank (art. 1290 Ger. W.) ............................................................................................... 7
Wijzigingen tijdens de procedure (art. 1293 Ger. W.) ...................................................................................... 7
Echtscheidingsvonnis (art. 1298 Ger. W.) ......................................................................................................... 8
hoger beroep (art. 1299 en 1300 Ger.W.) ........................................................................................................ 8
Overschrijving van het beschikkend gedeelte in de registers van de burgerlijke stand ................................... 8
Gevolgen van de echtscheiding ........................................................................................................................ 9
wijzigingen na de echtscheiding ....................................................................................................................... 9
HOOFDSTUK III. DE OVEREENKOMSTEN.............................................................................................................. 9
afdeling 1 – het Facultatief bemiddelingsbeding ........................................................................................... 10
Afdeling 2 – Facultatieve boedelbeschrijving ................................................................................................. 10
Afdeling 3 – Vermogensrechtelijke regeling (art. 1287 Ger. W.).................................................................... 11
1. Vorm ..................................................................................................................................................................... 11
2. inhoud .................................................................................................................................................................. 11
A. Transactioneel karakter: dadingsovereenkomst ............................................................................................. 11
Toepassing van de leer van de wilsgebreken ....................................................................................................... 12
Benadeling voor meer dan 1/4 ............................................................................................................................ 12
Ondeelbaarheid van de vermogensrechtelijke regeling ...................................................................................... 13
B. Terugwerkende kracht (art. 1304 Ger. W.) ..................................................................................................... 13
C. Voorwaardelijk ................................................................................................................................................. 14
Chronologische volgorde van de procedures ...................................................................................................... 14
De regeling betreffende de registratiebelasting .................................................................................................. 15
Praktische gevolgen voor rechtshandelingen die tijdens de procedure worden gesteld ................................... 15
D. Allesomvattend karakter: alle activa en passiva (art. 1287, lid 1 Ger.W.) ...................................................... 15
Opgelet voor ‘tegenbrieven’ ................................................................................................................................ 15
Roerende goederen: alle activa en passiva .......................................................................................................... 16
Onroerende goederen.......................................................................................................................................... 16
Schulden ............................................................................................................................................................... 17
3. erfrechtelijke regeling .......................................................................................................................................... 17
A. erfrecht ............................................................................................................................................................ 17
B. testamenten..................................................................................................................................................... 18
C. contractuele erfstellingen ................................................................................................................................ 19
D. huwelijksvoordelen: art. 299 OBW .................................................................................................................. 19
4. Wijzigingen ........................................................................................................................................................... 19
Tijdens de procedure (art. 1293 Ger. W.) ................................................................................................................. 19
Na de echtscheiding.................................................................................................................................................. 19
afdeling 4 – Familierechtelijke overeenkomst (art. 1288 Ger.w.) .................................................................. 20
1. vorm ..................................................................................................................................................................... 20
2. Inhoud .................................................................................................................................................................. 20
A. Art. 1288, 2° Ger. W.: ouderlijk gezag en huisvesting/verblijfsregeling van de minderjarige kinderen ......... 21
1) Regel: gezamenlijke uitoefening van het ouderlijk gezag = co-ouderschap .................................................... 21
2) Uitzondering op co-ouderschap: de (genuanceerde) exclusieve uitoefening van het ouderlijk gezag, met dan
wel bepalingen van omgangsregeling .................................................................................................................. 21
, 3) De verblijfsregeling en rechten op persoonlijk contact ................................................................................... 21
4) Wijzigingen ....................................................................................................................................................... 23
B. Art. 1288, 3° Ger. W.: onderhoudsbijdrage voor de kinderen ........................................................................ 24
1) Wettelijke grondslag ........................................................................................................................................ 24
2) Modaliteiten ..................................................................................................................................................... 25
Berekening ....................................................................................................................................................... 26
Methode Renard ......................................................................................................................................... 27
Methode Gezinsbond .................................................................................................................................. 28
Methode Hobin ........................................................................................................................................... 29
3) Wijzigingen ....................................................................................................................................................... 29
4) Fiscaal statuut .................................................................................................................................................. 29
5) Gedwongen uitvoering..................................................................................................................................... 30
C. Art. 1288, 4° Ger. W.: eventuele uitkering tussen ex-echtgenoten ................................................................ 30
1) Geen wettelijke grondslag / wel wijzigbaarheid .............................................................................................. 30
2) Modaliteiten ..................................................................................................................................................... 31
3) Wijzigingen ....................................................................................................................................................... 31
4) Fiscaal statuut .................................................................................................................................................. 32
5) Gedwongen uitvoering..................................................................................................................................... 32
6) Einde ................................................................................................................................................................. 32
DEEL 2: SAMENWONENDEN EN ONROEREND GOED ................................................................................... 33
HOOFDSTUK I. BURGERLIJK RECHT – DE WETTELIJKE SAMENWONERS ........................................................................ 33
afdeling 1 – Algemeen .................................................................................................................................... 33
Wet dd. 23 november 1998 – art. 1475 t.e.m. 1479 OBW ........................................................................................... 33
Verklaring van de wettelijke samenwoning .................................................................................................................. 33
Einde van de wettelijke samenwoning ......................................................................................................................... 34
Afdeling 2 – Bepalingen van primaire aard (dwingend) ................................................................................. 34
Art. 1477 OBW .............................................................................................................................................................. 34
Gezinswoning (conform art. 215 OBW) ........................................................................................................................ 34
Bijdragen in de lasten (conform art. 221 OBW) ............................................................................................................ 34
Schulden: solidariteit (conform art. 222 OBW)............................................................................................................. 35
Afdeling 3 – Bepalingen van secundaire aard (aanvullend) ........................................................................... 35
Art. 1478 OBW .............................................................................................................................................................. 35
Conventioneel ............................................................................................................................................................... 35
Afdeling 4 – Erfrecht van de wettelijk samenwonende .................................................................................. 36
Van rechtswege vruchtgebruik van de gezinswoning................................................................................................... 36
Niet reservatair ............................................................................................................................................................. 36
voorwaarden ................................................................................................................................................................. 36
Afdeling 5 – Onroerend goed.......................................................................................................................... 37
Bescherming .................................................................................................................................................................. 37
Dringende en voorlopige maatregelen (art. 1479, lid 3 OBW) ..................................................................................... 37
HOOFDSTUK II. FISCAAL RECHT...................................................................................................................... 37
Afdeling 1 – Erfbelasting voor samenwoners in het Vlaams Gewest ........................................................ 37
1. Historiek ............................................................................................................................................................... 37
2. Begrip "partner" ................................................................................................................................................... 38
3. Feitelijke samenwonenden .................................................................................................................................. 38
4. Tarieven en taxatie ............................................................................................................................................... 38
vermindering............................................................................................................................................................. 40
passief ....................................................................................................................................................................... 40
aanrekening passief .................................................................................................................................................. 40
5. Gezinswoning: vrijstelling voor gehuwden en samenwoners.............................................................................. 41
Niet voor personen in rechte lijn .............................................................................................................................. 41
Feitelijk samenwonenden......................................................................................................................................... 41
Feitelijk criterium (art. 1.1.0.0.2., zevende lid, 2° VCF) ............................................................................................ 41
,Afdeling 2 – Schenkbelasting voor samenwoners in het Vlaams Gewest ...................................................... 41
1. historiek ................................................................................................................................................................ 41
2. Begrip samenwonenden: "wettelijke" en "feitelijke samenwonenden" ............................................................. 42
3. Tarieven en taxatie ............................................................................................................................................... 42
Onroerende goederen .............................................................................................................................................. 42
Roerende goederen .................................................................................................................................................. 43
Afdeling 3 – één van de partners is eigenaar van het onroerend goed.......................................................... 43
Testamentaire bescherming ......................................................................................................................................... 43
Conventionele bescherming. ........................................................................................................................................ 43
Afdeling 4 – Beide partners zijn eigenaar van het onroerend goed ............................................................... 44
1. de tontine ............................................................................................................................................................. 44
A. historiek ........................................................................................................................................................... 44
Lorenzo TONTI ...................................................................................................................................................... 44
Kloosterordes ....................................................................................................................................................... 44
Notariaat .............................................................................................................................................................. 44
B. Onderscheid met de "aanwas" ........................................................................................................................ 44
C. Tontine in volle eigendom: formule DEFRENOIS ............................................................................................. 45
D. Een kanscontract.............................................................................................................................................. 45
E. Samenspel van ontbindende en opschortende voorwaarden ........................................................................ 46
F. Statuut pendente conditione........................................................................................................................... 46
G. Tontine in vruchtgebruik: formule RAUCENT .................................................................................................. 46
H. Formule van de gekruiste aankoop: formule ISTAS......................................................................................... 47
I. Beperking in de tijd: geen gewone onverdeeldheid........................................................................................ 47
J. einde van de tontine ........................................................................................................................................ 48
Overlijden ............................................................................................................................................................. 48
Beëindiging door overeenkomst .......................................................................................................................... 48
K. schuldeisers...................................................................................................................................................... 50
2. De aanwas ............................................................................................................................................................ 50
Gemeenschappelijke kenmerken van tontine en aanwas ....................................................................................... 50
Verschilpunten tontine en aanwas ........................................................................................................................... 51
Belang van het onderscheid ..................................................................................................................................... 51
Aanwas van vruchtgebruik ....................................................................................................................................... 51
3. Fiscale gevolgen van de tontine en beding van aanwas ...................................................................................... 51
A. Bij de aankoop ................................................................................................................................................. 51
B. Bij het overlijden .............................................................................................................................................. 51
C. Bij verzaking in een latere akte ........................................................................................................................ 52
D. Aanwas/tontine met optie............................................................................................................................... 52
afdeling 5 – Aanwas tussen echtgenoten: Fiscaal misbruik? ......................................................................... 52
afdeling 6 – Algeheel wetgevend initiatief voor tontine en aanwas noodzakelijk? ....................................... 52
,DEEL 1: ECHTSCHEIDING DOOR ONDERLINGE TOESTEMMING (EOT)
HOOFDSTUK I. INLEIDING – ALGEMEEN
De echtscheiding door onderlinge toestemming (EOT) is een contractuele vorm van echtscheiding waarbij beide
echtgenoten het eens zijn over het beëindigen van het huwelijk én over alle gevolgen daarvan. Deze vorm van
echtscheiding vereist geen vaststelling van fout of schuld en evenmin een vaststelling van onherstelbare
ontwrichting door de rechter. De wil van beide echtgenoten volstaat om de echtscheiding te kunnen verkrijgen,
op voorwaarde dat aan de wettelijke voorwaarden is voldaan.
Het uitgangspunt van deze echtscheidingsvorm is dat de echtgenoten zelf, zonder inhoudelijke inmenging van
de rechtbank, een volledige regeling uitwerken zowel op vermogensrechtelijk als op familierechtelijk vlak. Zij
bepalen onder meer hoe het vermogen wordt verdeeld, hoe de ouderlijke verantwoordelijkheid wordt
uitgeoefend, wat de verblijfsregeling van de kinderen zal zijn en hoe de financiële regeling met betrekking tot de
kinderen wordt georganiseerd. De rechtbank behoudt evenwel steeds een controlerende rol, in het bijzonder
wat de belangen van de minderjarige kinderen betreft.
De wetgever heeft de echtscheiding door onderlinge toestemming uitgewerkt als een echtscheidingsvorm die
toelaat het huwelijk op een minder conflictueuze manier te beëindigen. Deze vorm van echtscheiding beoogt
een sereen verloop van de procedure en laat toe dat de echtgenoten zelf afspraken maken over de gevolgen van
hun echtscheiding.
De EOT moet worden onderscheiden van de echtscheiding door onherstelbare ontwrichting (EOO). Bij de EOO
zijn de echtgenoten het niet eens, hetzij over de echtscheiding zelf, hetzij over de modaliteiten ervan. In dat geval
wordt de echtscheiding door de rechtbank uitgesproken op grond van een objectieve of subjectieve ontwrichting
van het huwelijk.
In de praktijk komt de EOT het vaakst voor, aangezien deze procedure sneller verloopt en meer ruimte laat voor
maatwerk door de echtgenoten zelf.
HOOFDSTUK II. PROCEDURE VAN DE EOT SINDS 1 SEPTEMBER 2018
Sinds 1 september 2018 wordt de vordering tot EOT ingeleid bij verzoekschrift, overeenkomstig art. 1288bis
Ger.W.. Dit verzoekschrift wordt neergelegd door beide echtgenoten ter griffie van de rechtbank van eerste
aanleg, afdeling familie- en jeugdrechtbank. De mogelijkheid voor de echtgenoten om zelf een familierechtbank
te kiezen werd afgeschaft door de Wet Potpourri VI, met als doel elke verwarring over de territoriale
bevoegdheid ‘ratione territoriae’ in de EOT-procedure weg te nemen en werd zo ook de ongelijke behandeling
met de EOO weggewerkt, aangezien bij EOO de territoriale bevoegdheid wordt bepaald volgens art. 628, 1°
Ger.W.
De bevoegde rechter is in principe de familierechter van de plaats van de laatste echtelijke verblijfplaats. Indien
de partijen akkoord zijn, kan ook de rechtbank van een van hun huidige woonplaatsen worden gekozen. Wanneer
er gemeenschappelijke minderjarige kinderen zijn, geldt de prioriteit van de rechtbank van de woonplaats van
deze kinderen (art. 629bis,§2 Ger.W.). Indien er reeds eerder een vordering tussen de echtgenoten aanhangig
werd gemaakt voor de familierechtbank, blijft de eerst geadieerde rechtbank bevoegd (art. 629bis,§1 Ger.W.)
5
,VERMELDINGEN IN HET VERZOEKSCHRIFT
Het verzoekschrift moet een aantal verplichte vermeldingen bevatten, nl.:
− De dag, de maand en het jaar;
− De naam, de voornaam, het beroep en de woonplaats van de verzoekers;
− De plaats en datum van het huwelijk;
− Hun uitdrukkelijke wil om te scheiden door onderlinge toestemming;
− Dat zij hun vordering om uit de echt te scheiden bij onderlinge toestemming richten tot de rechtbank
van eerste aanleg..., afdeling..., sectie familie- en jeugdrechtbank (de aanduiding van de bevoegde
rechtbank).
DE BIJLAGEN BIJ HET VERZOEKSCHRIFT
Bij het verzoekschrift moeten:
− De regelingsaktes worden gevoegd die zijn opgesteld overeenkomstig de art. 1287 en 1288 Ger.W.;
− In voorkomend geval wordt ook een boedelbeschrijving toegevoegd, zoals bedoeld in art. 1287, tweede
lid, Ger.W.;
− Daarnaast worden in principe uittreksels uit de geboorte- en huwelijksakten van de kinderen en
echtgenoten en bewijs van woonst als bewijs van nationaliteit van elk van de echtgenoten toegevoegd.
De laatste bijlagen (3de streepje) moeten in principe wettelijk niet meer worden bijgevoegd indien deze
documenten of gegevens beschikbaar zijn in DABS of in het bevolkings- of vreemdelingenregister. De griffier kan
deze eenvoudig zelf raadplegen en toevoegen aan het dossier. Om die reden zijn deze punten sinds 1 januari
2019 opgeheven. Niettemin blijft het, gelet op de overbelasting van de griffies, aangeraden om deze documenten
toch telkens bij te voegen.
DE PERSOONLIJKE VERSCHIJNING VAN DE ECHTGENOTEN (ART. 1289 GER.W.)
(1) Wanneer de echtgenoten op de dag van de neerlegging van het verzoekschrift al meer dan 6 maanden
gescheiden leven en de persoonlijke verschijning niet wordt bevolen, verloopt de procedure schriftelijk.
(2) Wanneer de echtgenoten niet langer dan 6 maanden gescheiden leven op de dag van de neerlegging van
het verzoekschrift, werden zij geacht binnen een maand te rekenen vanaf de datum van deze neerlegging
gezamenlijk en persoonlijk te verschijnen voor de Familierechtbank om de rechtbank hun wil te kennen te
geven.
Artikel 50 van Wet Potpourri VI heeft de verplichte persoonlijke verschijning afgeschaft. De procedure
verloopt dus nu bij elk verzoek tot echtscheiding door onderlinge toestemming schriftelijk, ongeacht de duur
van de feitelijke scheiding.
(3) De persoonlijke verschijning kan evenwel steeds worden bevolen door de rechtbank, ongeacht de duur van
de scheiding, hetzij ambtshalve, hetzij op vraag van de procureur des Konings of van een van de partijen. In
dat geval worden de echtgenoten geacht binnen een maand te rekenen vanaf de neerlegging van het
verzoekschrift gezamenlijk en persoonlijk te verschijnen voor de Familierechtbank om hun wil te kennen te
geven. Hiervoor zijn geen uitzonderlijke omstandigheden vereist.
6
, Dergelijke uitzonderlijke omstandigheden zijn wel vereist voor de machtiging door de Familierechtbank van
een of beide echtgenoten om zich te laten vertegenwoordigen door een advocaat of notaris, zoals bepaald
in art. 1289, §2 Ger.W.
Indien de persoonlijke verschijning werd bevolen door de rechter en partijen of een van hen niet verschijnen,
noch in persoon noch via vertegenwoordiging op de door de rechter bepaalde dag, dan verwijst de rechter
de zaak naar de algemene rol, overeenkomstig art. 1289, §3 Ger.W.
ADVIES DOOR DE PROCUREUR DES KONINGS (ART. 1289TER GER. W.)
Art. 1289ter Ger.W. bepaalt dat de procureur des Konings schriftelijk advies kan uitbrengen over de
vormvereisten, de toelaatbaarheid van de echtscheiding en over de inhoud van de overeenkomsten tussen de
echtgenoten met betrekking tot hun minderjarige kinderen. Ingevolge artikel 51 van Wet Potpourri VI is dit advies
facultatief, in overeenstemming met Wet Potpourri I.
De procureur moet de rechtbank ervan verwittigen dat hij geen advies zal uitbrengen. Daarnaast wordt een
termijn bepaald voor het uitbrengen van het advies, namelijk binnen de 30 dagen te rekenen vanaf de inschrijving
van de zaak op de rol. Indien het schriftelijk advies niet binnen die termijn wordt uitgebracht, wordt het geacht
gunstig te zijn. Dit komt de rechtszekerheid ten goede.
CONTROLE DOOR DE RECHTBANK (ART. 1290 GER. W.)
Bij persoonlijke verschijning (art. 1289, §2 Ger.W.) houdt de rechter aan beide echtgenoten samen en aan ieder
van hen in het bijzonder zodanige bedenkingen en vermaningen voor als hij gepast oordeelt. M.a.w. hij brengt
hen alle gevolgen onder het oog waartoe hun stap zal leiden, zodat zij zich bewust zijn van de juridische en
feitelijke consequenties van de echtscheiding door onderlinge toestemming. De rechter heeft hierbij een actieve
rol en kan nagaan of de wil van de echtgenoten vrij en weloverwogen is.
De rechter kan aan de partijen voorstellen de beschikkingen van de overeenkomsten met betrekking tot hun
minderjarige kinderen te wijzigen wanneer die hem strijdig lijken met de belangen van deze laatsten. De rechter
kan aan de partijen voorstellen om deze beschikkingen te schrappen of te wijzigen. De rechter kan deze
beschikkingen echter nooit zelf aanpassen of wijzigen; hij moet de echtgenoten ertoe aanzetten om dit zelf te
doen. De rechter beschikt dus niet over een herschrijvingsbevoegdheid van de overeenkomst, maar wel over een
controle- en correctiebevoegdheid.
Uiterlijk bij de verschijning van de echtgenoten kan de rechter bovendien ambtshalve beslissen tot het horen van
de minderjarige kinderen overeenkomstig art. 1004/1 Ger.W. In voorkomend geval wordt een nieuwe
verschijning georganiseerd. Tijdens deze nieuwe verschijning kan de rechter de echtgenoten confronteren met
de vastgestelde problemen en hen verzoeken de beschikkingen die kennelijk strijdig zijn met de belangen van de
minderjarige kinderen te schrappen of te wijzigen.
Indien de echtgenoten weigeren om gevolg te geven aan de opmerkingen en voorstellen van de rechter en dus
weigeren hun overeenkomst aan te passen, kan dit leiden tot de afwijzing van EOT.
WIJZIGINGEN TIJDENS DE PROCEDURE (ART. 1293 GER. W.)
Wanneer, binnen een maand te rekenen van de dag van indiening van het verzoekschrift en vóór de eventuele
verschijning van de partijen als bedoeld in artikel 1289, §2 en §3 van het Gerechtelijk Wetboek, de echtgenoten
of een van hen nieuwe en onvoorzienbare omstandigheden aanvoeren, kan een wijziging van de oorspronkelijke
overeenkomsten worden overwogen.
7
