SAMENVATTING
dinsdag 11 maart 2025 13:39
Algemene informatie
Opbouw
• Personenrecht
• Familierecht
Personenrecht
• Wie ben je juridisch? Welke rechten en plichten heb je? In welke mate mag je deelnemen aan het rechtsverkeer?
o Identiteit: naam, geslacht
o Minderjarig vs. meerderjarig
o Bekwaam vs. onbekwaam
Familierecht
• Familierechtelijke betrekkingen
o Partners onderling (horizontale familierecht)
• Huwelijk
• Wettelijke samenwoning
• Feitelijke samenwoning
o Ouders en kinderen (verticaal familierecht)
o Ruimere verwantengroepen
• Broers en zussen
• Grootouders en kleinkinderen
• …
Inleiding
Ontwikkelingen, actuele tendensen F&F
o P&F spiegel van maatschappelijke waarden over gezin en relaties
• Ancien Régime
o Maritale macht
o Vaderlijke macht
o Kerkelijk huwelijk
• Enige aanvaarde samenlevingsvorm
• Tussen man en vrouw
• 'Tot de doodt ons scheidt'
• 19e eeuw en eerste helft 20e eeuw
o Maritale macht in BW 1804
• Gehoorzamen en onderdanig (tot 1958)
• Handelingsonbekwaam (tot 1976)
o Vaderlijke macht
• Kinderen in detentie plaatsen (tot 1912)
• Gezag alleen voor vaders (tot 1965)
• Stem vader doorslaggevend (tot 1974)
o Kerkelijk huwelijk én burgerlijk huwelijk
• De facto verplicht (wettige vs. onwettige kinderen)
• Tussen man en vrouw
• Scheiden alleen via logge procedures
• Kinderen en detentie
• Na WO II. Wijziging
1. Visie op huwelijk
• Huwelijk tussen M & V hoeksteen gezin?
▪ DALING aantal huwelijken
▪ STIJGING aantal scheidingen
▪ STIJGING aantal samenwonenden
▪ STIJGING rechten holebi's
• In 2020 woonde 49,8% van de kinderen tussen 0 en 3 jaar in Vlaanderen bij gehuwd paar
• Kinderen en jongeren 0-24 jaar in Vlaanderen:
Personen en familierecht Pagina 1
, • Wetgeving evolueert mee
▪ 1987: gelijke rechten voor kinderen binnen en buiten huwelijk
▪ 1998: wettelijke samenwoning
▪ 2003: huwelijk voor personen zelfde geslacht
▪ 2006: adoptie voor personen zelfde geslacht
▪ 2007: grondige hervorming (versoepeling) echtscheidingsgronden en procedure
▪ 2014: meemoederschap
2. Visie op vrouw
• Emancipatie vrouw. Rolpatronen in gezin
• Gelijke rechten mannen en vrouwen
▪ Maritale macht verdwijnt (pas volledig gelijk sinds 1976)
▪ Gezamenlijk ouderlijk gezag (1995) en gelijk verdeeld verblijf (2006) wordt uitgangspunt
▪ Naam (2014)
3. Visie op kinderen
• Plaats van het kind in het gezin en kindbeeld
▪ Centrale plaats kind binnen het gezin
▪ Van rechtsobjecten naar volwaardige dragers van rechten
4. Visie op kinderwens
• Medisch begeleide voortplanting
▪ Juridische ouders is niet hetzelfde als biologische ouders
▪ Kinderwens alleenstaanden
▪ Kinderwens koppels zelfde geslacht
▪ Wetgeving: gedeeltelijke aangepast
• Donorkinderen: recht op roots?
• Draagmoederschap: naar een wettelijke regeling?
5. Visie op individu
• Rode draad doorheen alle ontwikkelingen -> autonomie, zelfbeschikking, ook m.b.t. begin en einde leven
6. Visie op grenzen
• Internationalisering, ook van relaties: belang van IPR en Rechtsvergelijking
▪ Meer dan 16 miljoen internationale koppels in EU
▪ 13% van alle nieuwe huwelijken in de EU betreffen koppels met verschillende nationaliteit
▪ 20% van alle nieuwe geregistreerde partnerschappen in de EU betreffen koppels met verschillende nationaliteit
Bronnen P&F
• Nationaal
o Oud BW - Boek II en Boek III: bekijk structuur!!
o Ger.W.
• Bevoegde rechtbank
▪ Voor 1 september 2014: versnippering
▪ Sinds 1 september 2014: familie- en jeugdrechtbank
• Familierechtbank (art. 572bis Ger.W.) quid geschillen feitelijke samenwonenden?
GwH 19 jan. 2017: geen schending 10-11 Gw
• Bemiddeling en minnelijke oplossing van conflicten
• Kamer voor minnelijke schikking
• Griffier moet partijen informeren over buitengerechtelijke bemiddeling
• Persoonlijke verschijning
• Jeugdrechtbank: jeugddelinquentie en jeugdbeschermingsmaatregelen en maatregelen inzake ouderlijk gezag die samenhangen met
bevolen jeugdbeschermingsmaatregel (wet 19 maart 2017)
• Vrederechter (art. 594 Ger.W.)
• Rechtspleging
• Tenuitvoerlegging gerechtelijke beslissingen
o Specifieke wetten en decreten
• Wet medisch begeleide voortplanting
• Decreet integrale Jeugdhulp
• …
o Gw: toetsing aan art. 10-11, 22 en 22bis Gw.
• Vernietigingsberoep nieuwe wetgeving
• Prejudiciële vraag bestaande wetgeving
• Internationaal
o Verdragen
• Mensenrechtenverdragen: o.a. EVRM, IVRK
• Specifieke materies: o.a. Haags kinderontvoeringsverdrag, Haags adoptieverdrag
o Unierecht
EVRM
Personen en familierecht Pagina 2
, o EVRM
• Art. 12 en 14 EVRM
• Art. 8 EVRM:
▪ Convergentie
▪ Notie gezins- en privéleven
▪ Negatieve en positieve verplichting
• Onthouden van inbreuken
• Actie ondernemen
▪ Art. 22 Gw gelijkt daarop
o IVRK
• VN-verdrag 20/11/1989 - ratificatie B. 1991
• Verdragsluitende staten: rechten eerbiedigen en waarborgen, o.a.
▪ Recht op naam, recht ouders te kennen (art. 7)
▪ Vrije meningsuiting en hoorrecht (art. 12) -> art. 1004/1 Ger.W.
▪ Vrijheid godsdienst (art. 14), privé- en gezinsleven (art. 16) -> art. 22 Gw.
▪ Belang van kind: eerste overweging bij elke beslissing die het kind aangaat (art. 3) -> art. 22bis, vierde
lid Gw.
o Unierecht
• Art. 81 VWEU (justitiele samenwerking in burgerlijke zaken met grensoverschrijdende gevolgen is bevoegdheid EU)
▪ Europese regelgeving inzake grensoverschrijdende familiezaken (familierechtelijk IPR)
▪ Bv. Rome III Verordening (echtscheiding)
• Raakvlakken met o.a. vrij verkeer van personen, Unieburgerschap
▪ Recht van Unieburgers om vrij op het grondgebied van lidstaten te reizen en verblijven
▪ Bv. HvJ 5 juni 2018, Coman - huwelijk erkennen
• Rechtspraak
o Nationaal
o Internationaal
• Rechtsleer
o Blackboard
o Cursus
Opbouw
1. Afstamming en adoptie
Inleiding
• Delphine Boël
Begrip
• Staat van de persoon (art. 6 §2 oud BW)
• Afstamming = de juridische band tussen de ouder en het kind
• De staat van de persoon is een deel van het personenrecht
▪ Afstamming maakt deel uit van de staat van de persoon
▪ Wie je ouders zijn is familierecht
• Liggen dus zeer nauw bij elkaar
• Oorspronkelijke afstamming (<-> adoptieve afstamming)
o Vanaf geboorte (<-> vanaf neerlegging verzoekschrift)
• Afstamming moederszijde en vaderszijde
o Traditionele indeling man-vrouw
• Vanaf 1/1/2015: afstamming meemoederszijde
o Moeder en meemoeder
o Zelfde regels als vaderszijde
• NIET
Personen en familierecht Pagina 3
, • Er moet altijd een vrouw zijn om het kind te baren -> dus de moeder is altijd de juridische moeder en de andere is één van de mannen. De
andere man moet dan het kind adopteren van de draagmoeder
• Afstamming in de juridische zin
o In beginsel biologische band
o Wil van betrokkenen
o Socio-affectieve realiteit
• Bezit van staat - art. 331nonie Oud BW
▪ Feitelijke toestand
▪ Bewijs
▪ Voortdurend
• Sarah heeft tijdens de zwangerschap van Finn een nieuwe man leren kennen (Noah)
Historiek
• Oud BW, Boek I, Titel VII. Afstamming
• Oud BW 1804: wettige vs. onwettige kinderen
o Discriminatie "onwettige" kinderen
• Vaststelling afstamming
• Gevolgen afstamming
• Arrest Marckx, EHRM 13 juni 1979- zie Blackboard
o Ook niet huwelijks gezinsleven valt onder artikel 8 EVRM
o Onderscheid wettige en onwettige kinderen strijdig let artikel 8 EVRM
• Afstammingswet 31 maart 1987 (nav arrest Marckx)
• Afstammingswet 1 juli 2006
• Wet Medisch Begeleide Voortplanting 6 juli 2007
• Wet 5 mei 2014 vaststelling afstamming meemoederszijde
o Meemoeder moet niet langer adopteren (<-> mannenpaar)
o Zelfde regels als vaderszijde
• Sinds 2014 geen fundamentele hervormingen meer, MAAR….
• Sluipende hervorming door rechtspraak GwH: toetsing aan 10,11,22 en 22bis Gw via prejudiciële vragen
o Discussie rechtsgevolgen
o Individualisering afstammingsrecht - wettenrecht -> rechtersrecht
• Wet 21 december 2018: reparaties
o Niet alle ongrondwettigheden weggewerkt
• Afstamming: federaal regeerakkoord
o
• Toekomst:
o Meerouderschap?
• Kinderen met drie genetische ouder
• Kinderen met drie of vier wensouders
Personen en familierecht Pagina 4
dinsdag 11 maart 2025 13:39
Algemene informatie
Opbouw
• Personenrecht
• Familierecht
Personenrecht
• Wie ben je juridisch? Welke rechten en plichten heb je? In welke mate mag je deelnemen aan het rechtsverkeer?
o Identiteit: naam, geslacht
o Minderjarig vs. meerderjarig
o Bekwaam vs. onbekwaam
Familierecht
• Familierechtelijke betrekkingen
o Partners onderling (horizontale familierecht)
• Huwelijk
• Wettelijke samenwoning
• Feitelijke samenwoning
o Ouders en kinderen (verticaal familierecht)
o Ruimere verwantengroepen
• Broers en zussen
• Grootouders en kleinkinderen
• …
Inleiding
Ontwikkelingen, actuele tendensen F&F
o P&F spiegel van maatschappelijke waarden over gezin en relaties
• Ancien Régime
o Maritale macht
o Vaderlijke macht
o Kerkelijk huwelijk
• Enige aanvaarde samenlevingsvorm
• Tussen man en vrouw
• 'Tot de doodt ons scheidt'
• 19e eeuw en eerste helft 20e eeuw
o Maritale macht in BW 1804
• Gehoorzamen en onderdanig (tot 1958)
• Handelingsonbekwaam (tot 1976)
o Vaderlijke macht
• Kinderen in detentie plaatsen (tot 1912)
• Gezag alleen voor vaders (tot 1965)
• Stem vader doorslaggevend (tot 1974)
o Kerkelijk huwelijk én burgerlijk huwelijk
• De facto verplicht (wettige vs. onwettige kinderen)
• Tussen man en vrouw
• Scheiden alleen via logge procedures
• Kinderen en detentie
• Na WO II. Wijziging
1. Visie op huwelijk
• Huwelijk tussen M & V hoeksteen gezin?
▪ DALING aantal huwelijken
▪ STIJGING aantal scheidingen
▪ STIJGING aantal samenwonenden
▪ STIJGING rechten holebi's
• In 2020 woonde 49,8% van de kinderen tussen 0 en 3 jaar in Vlaanderen bij gehuwd paar
• Kinderen en jongeren 0-24 jaar in Vlaanderen:
Personen en familierecht Pagina 1
, • Wetgeving evolueert mee
▪ 1987: gelijke rechten voor kinderen binnen en buiten huwelijk
▪ 1998: wettelijke samenwoning
▪ 2003: huwelijk voor personen zelfde geslacht
▪ 2006: adoptie voor personen zelfde geslacht
▪ 2007: grondige hervorming (versoepeling) echtscheidingsgronden en procedure
▪ 2014: meemoederschap
2. Visie op vrouw
• Emancipatie vrouw. Rolpatronen in gezin
• Gelijke rechten mannen en vrouwen
▪ Maritale macht verdwijnt (pas volledig gelijk sinds 1976)
▪ Gezamenlijk ouderlijk gezag (1995) en gelijk verdeeld verblijf (2006) wordt uitgangspunt
▪ Naam (2014)
3. Visie op kinderen
• Plaats van het kind in het gezin en kindbeeld
▪ Centrale plaats kind binnen het gezin
▪ Van rechtsobjecten naar volwaardige dragers van rechten
4. Visie op kinderwens
• Medisch begeleide voortplanting
▪ Juridische ouders is niet hetzelfde als biologische ouders
▪ Kinderwens alleenstaanden
▪ Kinderwens koppels zelfde geslacht
▪ Wetgeving: gedeeltelijke aangepast
• Donorkinderen: recht op roots?
• Draagmoederschap: naar een wettelijke regeling?
5. Visie op individu
• Rode draad doorheen alle ontwikkelingen -> autonomie, zelfbeschikking, ook m.b.t. begin en einde leven
6. Visie op grenzen
• Internationalisering, ook van relaties: belang van IPR en Rechtsvergelijking
▪ Meer dan 16 miljoen internationale koppels in EU
▪ 13% van alle nieuwe huwelijken in de EU betreffen koppels met verschillende nationaliteit
▪ 20% van alle nieuwe geregistreerde partnerschappen in de EU betreffen koppels met verschillende nationaliteit
Bronnen P&F
• Nationaal
o Oud BW - Boek II en Boek III: bekijk structuur!!
o Ger.W.
• Bevoegde rechtbank
▪ Voor 1 september 2014: versnippering
▪ Sinds 1 september 2014: familie- en jeugdrechtbank
• Familierechtbank (art. 572bis Ger.W.) quid geschillen feitelijke samenwonenden?
GwH 19 jan. 2017: geen schending 10-11 Gw
• Bemiddeling en minnelijke oplossing van conflicten
• Kamer voor minnelijke schikking
• Griffier moet partijen informeren over buitengerechtelijke bemiddeling
• Persoonlijke verschijning
• Jeugdrechtbank: jeugddelinquentie en jeugdbeschermingsmaatregelen en maatregelen inzake ouderlijk gezag die samenhangen met
bevolen jeugdbeschermingsmaatregel (wet 19 maart 2017)
• Vrederechter (art. 594 Ger.W.)
• Rechtspleging
• Tenuitvoerlegging gerechtelijke beslissingen
o Specifieke wetten en decreten
• Wet medisch begeleide voortplanting
• Decreet integrale Jeugdhulp
• …
o Gw: toetsing aan art. 10-11, 22 en 22bis Gw.
• Vernietigingsberoep nieuwe wetgeving
• Prejudiciële vraag bestaande wetgeving
• Internationaal
o Verdragen
• Mensenrechtenverdragen: o.a. EVRM, IVRK
• Specifieke materies: o.a. Haags kinderontvoeringsverdrag, Haags adoptieverdrag
o Unierecht
EVRM
Personen en familierecht Pagina 2
, o EVRM
• Art. 12 en 14 EVRM
• Art. 8 EVRM:
▪ Convergentie
▪ Notie gezins- en privéleven
▪ Negatieve en positieve verplichting
• Onthouden van inbreuken
• Actie ondernemen
▪ Art. 22 Gw gelijkt daarop
o IVRK
• VN-verdrag 20/11/1989 - ratificatie B. 1991
• Verdragsluitende staten: rechten eerbiedigen en waarborgen, o.a.
▪ Recht op naam, recht ouders te kennen (art. 7)
▪ Vrije meningsuiting en hoorrecht (art. 12) -> art. 1004/1 Ger.W.
▪ Vrijheid godsdienst (art. 14), privé- en gezinsleven (art. 16) -> art. 22 Gw.
▪ Belang van kind: eerste overweging bij elke beslissing die het kind aangaat (art. 3) -> art. 22bis, vierde
lid Gw.
o Unierecht
• Art. 81 VWEU (justitiele samenwerking in burgerlijke zaken met grensoverschrijdende gevolgen is bevoegdheid EU)
▪ Europese regelgeving inzake grensoverschrijdende familiezaken (familierechtelijk IPR)
▪ Bv. Rome III Verordening (echtscheiding)
• Raakvlakken met o.a. vrij verkeer van personen, Unieburgerschap
▪ Recht van Unieburgers om vrij op het grondgebied van lidstaten te reizen en verblijven
▪ Bv. HvJ 5 juni 2018, Coman - huwelijk erkennen
• Rechtspraak
o Nationaal
o Internationaal
• Rechtsleer
o Blackboard
o Cursus
Opbouw
1. Afstamming en adoptie
Inleiding
• Delphine Boël
Begrip
• Staat van de persoon (art. 6 §2 oud BW)
• Afstamming = de juridische band tussen de ouder en het kind
• De staat van de persoon is een deel van het personenrecht
▪ Afstamming maakt deel uit van de staat van de persoon
▪ Wie je ouders zijn is familierecht
• Liggen dus zeer nauw bij elkaar
• Oorspronkelijke afstamming (<-> adoptieve afstamming)
o Vanaf geboorte (<-> vanaf neerlegging verzoekschrift)
• Afstamming moederszijde en vaderszijde
o Traditionele indeling man-vrouw
• Vanaf 1/1/2015: afstamming meemoederszijde
o Moeder en meemoeder
o Zelfde regels als vaderszijde
• NIET
Personen en familierecht Pagina 3
, • Er moet altijd een vrouw zijn om het kind te baren -> dus de moeder is altijd de juridische moeder en de andere is één van de mannen. De
andere man moet dan het kind adopteren van de draagmoeder
• Afstamming in de juridische zin
o In beginsel biologische band
o Wil van betrokkenen
o Socio-affectieve realiteit
• Bezit van staat - art. 331nonie Oud BW
▪ Feitelijke toestand
▪ Bewijs
▪ Voortdurend
• Sarah heeft tijdens de zwangerschap van Finn een nieuwe man leren kennen (Noah)
Historiek
• Oud BW, Boek I, Titel VII. Afstamming
• Oud BW 1804: wettige vs. onwettige kinderen
o Discriminatie "onwettige" kinderen
• Vaststelling afstamming
• Gevolgen afstamming
• Arrest Marckx, EHRM 13 juni 1979- zie Blackboard
o Ook niet huwelijks gezinsleven valt onder artikel 8 EVRM
o Onderscheid wettige en onwettige kinderen strijdig let artikel 8 EVRM
• Afstammingswet 31 maart 1987 (nav arrest Marckx)
• Afstammingswet 1 juli 2006
• Wet Medisch Begeleide Voortplanting 6 juli 2007
• Wet 5 mei 2014 vaststelling afstamming meemoederszijde
o Meemoeder moet niet langer adopteren (<-> mannenpaar)
o Zelfde regels als vaderszijde
• Sinds 2014 geen fundamentele hervormingen meer, MAAR….
• Sluipende hervorming door rechtspraak GwH: toetsing aan 10,11,22 en 22bis Gw via prejudiciële vragen
o Discussie rechtsgevolgen
o Individualisering afstammingsrecht - wettenrecht -> rechtersrecht
• Wet 21 december 2018: reparaties
o Niet alle ongrondwettigheden weggewerkt
• Afstamming: federaal regeerakkoord
o
• Toekomst:
o Meerouderschap?
• Kinderen met drie genetische ouder
• Kinderen met drie of vier wensouders
Personen en familierecht Pagina 4
